Ölkəmizdə təhsil sahəsində ciddi islahatların həyata keçirildiyini müşahidə edirik. Bu sahədə nöqsanlarla yanaşı uğurlar da var. Təhsilin təməlini, inkişafını və gələcəyini mütləq mənada müsairlik, islahatlar və başqa amillər təşkil etməlidir.
Azərbaycanda köklü təhsil islatahlarına hələ ötən əsrin 90-cı illərinin sonlarından başlanılsa da, hələ də görüləsi işlər vat ki, təhsilimizi müasir standatlara qaldıra bilək. Azərbaycan Respublikasının Təhsil sahəsində İslahat Proqramı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1998-ci il 30 mart tarixli Sərəncamı ilə yaradılmış Dövlət Komissiyası tәrәfindәn hazırlanmışdı. Özündə bir sıra mütərəqqi hədəfləri birləşdirirdi. Dövrü üçün çox aktual və gərəkli olan sənəd onu göstərir ki, Azərbaycan dövləti təhilin inkişafında çox maraqlıdır.
Azərbaycanda son illər təhsil proqramların sayı da artıb,bu barədə rəsmi sənədlər də hazırlanıb və icra olunub. Əvvəlcə onu deyək ki, Azərbaycanda bu sahənin müasir səviyyəyə çatdırılması üçün tədbirlər görülür. Bu gün dövlət hesabına xaricdə təhsil proqramları mövcuddur, bu proqram əsasında gənclər xarici ali məktəblərdə həm bakalavr, həm də magistr pilləsi üzrə təhsil alırlar.
Təhsil proqramı nədir?
Ekspertlər hesab edirlər ki, cəmiyyətin bütün sahələr üzrə inkişafını təmin etmək üçün təhsil proqramlarının inkişaf etdirilməsi çox əhəmiyyətlidir. Ekspertlər qeyd edir ki, təhsilin inkişafı dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən biri olduğu üçün bu istiqamətdə qəbul olunan proqramlar nəticəsində Azərbaycan Təhsil sektorunun inkişafı üçün əhəmiyyətli addımlar atılır.
Təhsil eksperti Nadir İsrafilov mətbuata bildirib ki, biz bəzən təhsil proqramları ilə tədris proqramlarını qarışıq salırıq, məqsəd və mahiyyət eyniliyi olmasına baxmayaraq bunlar tam fərqli anlayışlardır: “ Təhsil proqramı ediləcək hər hansı bir işin hissələrini, bu hissələrin sırasını və vaxtını göstərən layihənin planlaşdırma şəklinə çevrilmişdir.Təhsil Standartına müvafiq hazırlanmış əsas təhsil proqramının quruluşu cəmiyyətin müasir bilik əldəetmə metoduna qoyduğu tələblər nəzərə alınaraq təhsil paradiqması dəyişdirilmiş, yeni məzmun, yanaşmalar, metodlar təqdim edilmişdir. Təhsil proqramının quruluşu, məzmunu, tələbləri Dövlət Təhsil Standartının tələbləri ilə müəyyən edilir. Belə bir proqram fəaliyyətin məqsədi, planı, tətbiqetmə metodları və yollarının göstərildiyi və mübahisələndirildiyi bir sənəddir. Tədris proqramı isə hər hansı tədris fənni üzrə təhsilin əsas məzmununu, şagirdlərin mənimsəyəcəkləri zəruri bilik, vərdiş və bacarığın həcmini müəyyənləşdirən, həmçinin bölmə və mövzuların məzmununu tədris ili üzrə bölüşdürən sənəddir. Tədris planı hər hansı tədris müəssisəsində öyrənilən tədris fənnlərinin tərkibini və vaxtını müəyyənləşdirən, bunları illik və bütün təhsil müddəti üçün bölüşdürən sənəddir...”
Təhsillə bağlı proqramlar çoxdur...
Ekspert deyib ki, 2007-2015-ci illər üçün nəzərdə tutulmuş müvafiq proqram ilə müqayisə etsək, bir çox fərqlər var. “2007-2015-ci illər üçün nəzərdə tutulmuş dövlət proqramı çərçivəsində 3558 təqaüd təmin edilmişdi. Proqram həm bakalavr, həm magistratura və reziderantura, eyni zamanda, doktorantura pilləsindəki tələbələrin təhsillərinin maliyyələşdirilməsini nəzərdə tutmuşdu. Məhz həmin illərdə ayrılan təqaüdlər sayəsində, azərbaycanlı tələbələr dünyanın 32 müxtəlif ölkəsində yerləşən universitetlərdən xaricdə təhsil üzrə dövlət proqramının dəstəyi ilə məzun oldu. Nazirlər Kabineti tərəfindən “2019-2023-cü illər üçün Azərbaycan Respublikasında ali təhsil sisteminin beynəlxalq rəqabətliliyinin artırılması üzrə Dövlət Proqramı” çərçivəsində beynəlxalq ikili diplom proqramlarının həyata keçiriləcəyi “xarici tərəfdaş ali təhsil müəssisələrinin, ixtisas proqramlarının və təhsil səviyyələrinin seçim Qaydaları” və “2019-2023-cü illər üçün Azərbaycan Respublikasında ali təhsil sisteminin beynəlxalq rəqabətliliyinin artırılması üzrə Dövlət Proqramı” çərçivəsində beynəlxalq ikili diplom proqramlarının həyata keçirilməsinin maliyyələşdirilməsi Qaydaları”, həmçinin “2019–2023-cü illər üçün Azərbaycan Respublikasında ali təhsil sisteminin beynəlxalq rəqabətliliyinin artırılması üzrə Dövlət Proqramı”nın İdarəetmə Qrupunun Əsasnaməsi” təsdiq edilib. Sözügedən Dövlət Proqramı çərçivəsində hədəf ən qabaqcıl elmi nailiyyətlərdən, innovativ təlim-tədris texnologiyalarından yararlanaraq, ölkəmizdə yeni nəsil mütəxəssislərin yetişdirilməsi, Azərbaycan ali təhsil sisteminin məzmun və keyfiyyət göstəricilərinin beynəlxalq ikili diplom proqramları ilə müasirləşdirilməsidir. Bu istiqamətdə əcnəbi professor-müəllim heyətinin ölkəmizin ali təhsil müəssisələrində tədris prosesinə cəlb olunması müasir tədris texnologiyalarının daha sürətli yayılmasına şərait yaratmaqla yanaşı, təhsillərini Azərbaycan Respublikasında davam etdirən gənclərə də yeni imkanlar açacaq. Təhsillə bağlı proqramlar çoxdur. Təqaüd proqramları ilə yanaşı, texniki dəstək proqramları, ayrı-ayrı ölkələrin universitetləri ilə əməkdaşlığa dair proqramlar var. Bununla belə yeni təhsil proqramları ilə bağlı təsnifata yenidən baxılmasına zərurət yaranır”.
Azərbaycanda qəbul edilən təhsil proqramları çərçivəsində yüzlərlə insan yüksək təhsil alır və dövlətə yararlı vətəndaş olaraq yetişirlər.
Ölkənin təhsil siyasətində təhsil proqramlarının yeri xüsusidir.
Bu baxımdan qəbul edilən və icraya yönəldilən təhsil proqramları təhsilimizi müasir standartlara uyğun inkişafına təkan verir.
Tanımış təhsil eksperti Kamran Əsədov isə mövzu ilə əlaqədar qeyd etdi ki, təhsil proqramı ediləcək hər hansı bir işin hissələrini, bu hissələrin sırasını və vaxtını göstərən layihənin planlaşdırma şəklinə çevrilmişdir. "Təhsil Standartına müvafiq hazırlanmış əsas təhsil proqramının quruluşu cəmiyyətin müasir bilik əldəetmə metoduna qoyduğu tələblər nəzərə alınaraq təhsil paradiqması dəyişdirilmiş, yeni məzmun, yanaşmalar, metodlar təqdim edilmişdir. Təhsil proqramının quruluşu, məzmunu, tələbləri Dövlət Təhsil Standartının tələbləri ilə müəyyən edilir. Belə bir proqram fəaliyyətin məqsədi, planı, tətbiqetmə metodları və yollarının göstərildiyi və mübahisələndirildiyi bir sənəddir. Tədris proqramı isə hər hansı tədris fənni üzrə təhsilin əsas məzmununu, şagirdlərin mənimsəyəcəkləri zəruri bilik, vərdiş və bacarığın həcmini müəyyənləşdirən, həmçinin bölmə və mövzuların məzmununu tədris ili üzrə bölüşdürən sənəddir. Tədris planı hər hansı tədris müəssisəsində öyrənilən tədris fənnlərinin tərkibini və vaxtını müəyyənləşdirən, bunları illik və bütün təhsil müddəti üçün bölüşdürən sənəddir.
Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”nda da qeyd edildiyi kimi Azərbaycan Respublikasının inkişaf konsepsiyasına uyğun olaraq şəxsə hərtərəfli bilik və bacarıqların verilməsi məqsədi ilə təhsil sisteminin institusional əsasları, infrastrukturu və insan resursları inkişaf etdirilməlidir. Bu vəzifələrin həyata keçirilməsində, strateji hədəflərə çatmaqda təhsil proqramlarının rolu və əhəmiyyəti danılmazdır"-deyə müsahibimiz bildirdi.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
