Böyük Vətən Müharibəsində qazanılan cahanşümul qələbənini şərəfinə bütün dünyada ilk dəfə yaradılan Zəfər Tağı Bakıda ucaldılıb.
Dünyanın hərb tarixinə dair ensikopedik nəşrlərin verdiyi məlumata görə, tarixi hadisələrin və əlamətdar günlərin şərəfinə təsviri sənət və memarlıq abidələri, ehram, heykəl, hüzn sütunu, obelisk, sərdabə, türbə, movzoley və zəfər tağı ucaltmaq ənənəsinin əsası hələ eramızdan xeyli əvvəl qoyulub. Həm də zəfər darvazası adlanan monumental memarlıq kompozisiyasının ilk nümunələri qədim Romada yaradılıb, onlar heykəl, reluef və xatirə yazıları ilə bəzədilib. Sonrakı dövrlərdə Parisin Karruzel (1806), Ulduz (indiki de Tall) (1806-1837), Moskvanın Kutuzov prospektində (1833) məşhur zəfər tağları açılıb və nəsillərin əbədi ziyarətgahına çevrilib.
XX əsrdə isə milli təşəxxüs və sonsuz fərəh hissi doğuran belə bir möhtəşəm və əlamətdar hadisə Böyük Vətən Müharibəsinin tarixi qələbə ilə başa çatması xəbəri verilən günün səhəri Bakıda baş verib.
Bakıda açılan Zəfər Tağı bəşəriyyəti faşizm vəbasından xilas etmək üçün canından keçərək şəhidlik zirvəsinə yüksələn milyonlarla vətən övladımızın şərəfinə bütün dünyada ilk dəfə ucaldılan sənət abidəsi kimi xalqımızın şanlı tarixinə həkk olunub.
Yada salaq ki, Bakıda bu möhtəşəm Zəfər Tağı memarlıq kompleksi açılan zaman faşistlərin qəddarlıq və vəhşiliyi üzündən 4 milyondan çox insanın məhv edildiyi bəşər naləsi eşidilən Osventsim ölüm düşərgəsi, buradakı qaz kameraları və krematoriyalar, milyonlarla igid döyüşçünün əbədi uyuduğu Çexoslovagiyanın Lidetse, Ukraynanın Babit-yar ölüm düşərgələri, Belarusun Xatın meşəsindəki kütləvi qəbirstanlıq artıq bütün dünyaya bəlli idi.
Lakin 1946-cı ilin sonlarına kimi bu ölüm düşərgələrində milyonlarla döyüşçünün vəhşicəsinə məhv edildiyi ölkələrdə - nə Polşanın, Fransanın. Macarıstanın, nə də adı çəkilən sovet respublikalarının ərazilərində xatirə abidələri hələ yaradılmamışdı.
Tarixin acı istehzasına və zamanın qəribə gərdişinə bax ki, 416-cı Azərbaycan milli diviziyası 1945-ci ilin ilk may günlərində şanlı qələbə ərəfəsində məğlub Almaniyada Berlin ətrafındakı Brandenburq şəhərinin darvazası və qala divarını darmadağın edərək canavar yuvası Reyxstaqa birbaşa yol açarkən necə əzm göstərmişdisə, Azərbaycan fəhlələri, mühəndisləri, memarları və arxitektorları da eyni fədakarlıqla çalışaraq qalib ölkənin nefti cənubundakı Bibiheybət qəsəbəsinin qarşısından keçən indiki Bakı-Astara magistralının üstündə bütün dünyada tarixi qələbəyə ilk dəfə həsr olunmuş Zəfər Tağının qurulub başa çatması üçün eyni əzmlə çalışıb, əlamətdar günü layiqincə əbədiləşdirməyə nail olmuşdu.
Qanlı döyüş cəbhələrindən qayıtmayan, Avropa qitəsinin torpaqlarındakı saysız-hesabsız qardaşlıq qəbiristanlıqlarında əbədi uyuyan xilaskar döyüşçülərin əziz və unudulmaz xatirəsini əbədiləşdirən bu möhtəşəm memarlıq abidəsinin qurulub başa çatması xəbəri bütün ölkədə ildırım sürətilə yayıldı.
O zaman “Kommunist”, “Bakinski raboçi” və “Vışqa” qəzetləri öz səhifələrində dərc etdikləri “Bakının girəcəyində Zəfər Tağının açılışı” adlı məlumatda yazırdılar: “Bakının Stalin rayonunda, cənab tərəfdən şəhərin girəcəyinə daş yol üzərində böyük bir Zəfər Tağı tikilmişdir.
14 metr hündürlüyü olan bu möhtəşəm tikinti qranit dayaqlar üzərində Bakının ağ daşından inşa edilərək qabartma Azərbaycan naxışları ilə bəzədilmişdir.
Tağın qarşısında, şəhərə girən tərəfdə cilalanmış tünd boz təməl üzərində heykəllər qoyulmuşdur. Tağın başında bayraqlar arasında Azərbaycanın dövlət gerbi görünür. Tağın içəri hissəsi qabartma bəzəkləri zinətləndirilmişdir. Bu gözəl tikintinin ətrafı abad edilir və yaşıllaşdırılır.
Mayın 10-da abidənin təntənəli açılışına nefçilər, ziyalı nümayəndələri, evdar qadınlar, məktəblilər, Qızıl ordu və Hərbi-Dəniz Donammasının döyüşçü və zabitləri, partiya və sovet işçiləri gəlmişdilər.
Mitinqin sonunda Azərbaycan SSR XKS sədrinin müavini İslamzadə yoldaş Tağın sütünları arasında asılan qırmışı lenti kəsdi. Sover ittifaqı himninin təntənəli sədası bu gözəl abidənin açıldığını bildirdi”.
Bu məlumata əlavə olaraq onu da deyək ki, Zəfər Tağının ucaldılmasının sona çatdığı günlərdə Bakıda o zamankı Xalq maarif komissarı Mirzə İbrahimovun göstərişilə Böyük Vətən Müharibəsi illərində mövsümi işlərdə kolxoz və sovxozlarla fəal kömək edən əlaçı aşağı sinif şagirdlərinin toplantısı keçirilirdi. Bu sətirlərin müəllifi xoş bir təsadüf nəticəsində Zəfər Tağının açılışının iştirakçısı və şahidi olub. Həmin gün toplantı iştirakçılarını səhər yeməyindən sonra avtobuslara mindirib abidənini açılış mərasiminə gətirərək, iki aşırımlı Zəfər Tağının önündə sıraya düzdülər.
Abidənin sağ tərəfindəki Tağın üzərində körpəni od-alov içərisindən çıxarıb anasına verən igid əsgəri təsvir edən mənzərə çox təsirli və möhtəşəm idi. Zəfər Tağının son aşırımının üzərində isə neft buruqları və Bakı nefti təsvir olunmuşdu.
Növbə məktəblilərə çatan zaman lap önə keçib Səməd Vurğunun “Şeirim tez axtarıb tapsın onu”, “Qardaşım Məzahir Həmid oğluna” epiqrafı ilə başlanan “Qəhrəman hünəri” şeirini ucadan söyləyib yerimə keçərkən gözü yaşlı ağ saçlı bir qadın əlimdən tutaraq həsrətlə soruşdu: Ay oğul, görəsən bu qəhrəman sağdırmı?! Bu zaman mən əlimi Zəfər Tağının üzərində həkk olunmuş xilaskar əsgərə tərəf uzadaraq bütün uşaqlarla birgə həyəcanla dedim: Qəhrəmanlar ölmür ay ana, onlar əbədi yaşayırlar!
Cahanşümul 9 May qələbəsindən cəmi 10 saat sonra qalib ordunun şərəfinə bütün dünyada ilk dəfə Bakıda ucaldılan bu tarixi Zəfər Tağı 1945-ci ildən əsrin 90-cı illərinə kimi nəsillərin ziyarətgahı oldu. Lakin çox acı təəssüflər olsun ki, möhtəşəm abidə keçən əsrin doxsanıncı illərində qısa bir müddətdə hakimiyyətdə olan cəbhəkratlar tərəfindən dağıdılaraq yerlə yeksan edildi. Beləliklə, vaxtilə xalqımızın zəfər tarixinə qızıl hərflərlə cızılmış abidənin bu gün izi-tozu da qalmayıb.
Allaha şükürlər olsun ki, bu gün ölkəmizə əllərindən yalnız soyğunçuluq və söküb dağıtmaq gələn eybəcər məxluqlar - cəbhəkratlar, radikal müxalifətçilər və başqa vətən dəllalları deyil, titanik quruculuq fəaliyyəti ilə bütün dünyada böyük nüfuz sahibi kimi tanınan, sayılan və seçilən müdrik Prezident İlham Əliyev başçılıq edir.
Ona görə də möhkəm əminik ki, Böyük Vətən Müharibəsi qələbəsinə, müharibə veteranlarına ən ali münasibətini sədaqətlə davam etdirən Prezident İlham Əliyev milli mədəniyyətimizə və şərəfimizə qarşı yad ürəkli, bəd əməlli qarayaxa adamlar tərəfindən törədilən bu ağır fənalığın da tezliklə aradan qaldırılması üçün sərəncam verəcək.
Yeri gəlmişkən onu da deyək ki, keçən il MDB ölkələri başçılarının Bişkek sammitində məhz Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevin təklifi və təşəbbüsü ilə Böyük Vətən Müharibəsinin şanlı 75 illiyinə geniş şəkildə hazırlıq görmək haqqında məsələ müzakirə olunub və deməli, qərar qəbul edilib. Bu isə həm də o deməkdir ki, yaxın gələcəkdə postsovet məkanında xilaskar ordunun şərəfinə neçə-neçə yeni abidələr, monumentlər, heykəllər, hüzn sütunları ucaldılacaq, barelyeflər, obelikslər, məbədlər, ehramlar, xatirə lövhələri qurulacaq və Bakının cənub girəcəyində vaxtilə yaradılan məşhur Zəfər Tağı yenidən nəsillərin qürur məbədinə və müqəddəs ziyarətgahına çevriləcək.
Fazil MƏMMƏDOV, Veteran jurnalist
