Nəzakət Məmmədova: “Ermənistan Qarabağda süni məskunlaşdırma siyasəti də həyata keçirib, onları, çox güman, saxta sənədlərlə Qarabağın yerli əhalisi kimi sənədləşdirib”
Minsk Qrupunun keçmiş amerikalı həmsədri Riçard Hoqland son açıqlamasında Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı fikirlərini bölüşüb. O qeyd edib ki, ən doğru yol kiçik addımlarla irəli getməkdən ibarətdir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan arasında baş tutan dialoqu təmas xəttində gərginliyin azalmasını müsbət siqnallar kimi qəbul etsə də, Hoqland bundan ciddi irəliləyiş gözləmədiyini deyib: “Hazırda danışıqlar masası üzərində olan “Lavrov planı” tərəflərin heç biri tərəfindən qəbul olunmayıb. Bu plan “Madrid prinsipləri”nə bənzəsə də, müəyyən fərqlilik var. Əsas fərq Dağlıq Qarabağ sakinləri arasında referendumun keçirilməsini nəzərdə tutur. Tərəflərin bu planı qəbul etməməsinin əsas səbəbi sənəddə referendumun dəqiq keçirilmə tarixinin göstərilməməsidir”.
Hoqlandın fikrincə, həm Bakı, həm də İrəvan referendumun dəqiq tarixinin müəyyən olunmasını gözləyir. Təbii ki, Azərbaycan tərəfi referendumun yalnız Dağlıq Qarabağın sakinləri arasında keçirilməsinə razılıq verməz. Çünki Konstitusiyaya görə, bu cür taleyüklü məsələ ilə bağlı yalnız hansısa ərazi subyektinin deyil, bütün Azərbaycan xalqının fikri öyrənilməli, onların rəyi nəzərə alınmalıdır. Çünki “Lavrov planı”nda yer aldığı iddia edilən bu fakir, eyni zamanda, Dağlıq Qarabağın taleyinin ermənilərin xeyrinə həll edilməsi anlayışına gələ bilər. Bu səbəbdən ki, həmin subyektin əhali tərkibindəki say üstünlüyü ermənilərin tərəfindədir. Azərbaycan belə bir referendumun keçirilməsinə getməlidirmi?
300Politoloq Nəzakət Məmmədova “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, mövcud qanunvericiliyə əsasən, Azərbaycan belə bir referenduma gedə bilməz: “Konstitusiyamızda aydın şəkildə göstərilib ki, Azərbaycan Respublikasının dövlət sərhədlərinin dəyişdirilməsi məsələsi yalnız ümumxalq səsverməsi - referendum yolu ilə həll olunmalıdır. Konstitusiyaya dəyişikliklər edilməsi də referendumla həll olunmalıdır. Deməli, həmin maddənin Konstitusiyadan qaldırılmasını belə yalnız xalq referendum yolu ilə həll edə bilər. Digər tərəfdən, yalnız Qarabağ əhalisi arasında referendum keçirilməsi Azərbaycanın qəbul etmədiyi və Ermənistanın istinad etdiyi öz müqəddəratını təyinetmə prinsipinin təsbit edilməsi olardı.
Bundan əlavə, münaqişə zamanı azərbaycanlılar soyqırıma məruz qalıb, deportasiya olunub və s. Bu, əhalinin say tərkibinə təsir edib. Mülki əhali arasında azərbaycanlılardan daha çox həlak olanlar olub, ermənilər isə daha çox Ermənistan Respublikasından gəlmə, yaxud muzdlu döyüşçülər arasından itki verib, nəinki dinc əhali. Odur ki, hazırkı referendum keçirilsə belə, bu, ədalətli olmaz. Üstəik, Ermənistan Qarabağda süni məskunlaşdırma siyasəti də həyata keçirib, onları, çox güman, saxta sənədlərlə Qarabağın yerli əhalisi kimi sənədləşdirib və bütün bu hallar azərbaycanlı və erməni əhalinin say tərkibinə görə disbalans yaradıb”.
Nəzakət Məmmədovanın fikrincə, Minsk Qrupunun ABŞ-dan olan keçmiş həmsədri Hoqlandın səsləndirdiyi bu fikir də diqqətəlayiqdir ki, danışıqlar prosesində üfüqdə ümidverici bir şey gözlənilmir: “Lavrov planı" da münaqişənin həllinin qarşısının alınmasına, onun ləngidilməsinə yönəlmiş addımlardan biridir. O özü də yaxşı bilir ki, tərəflər bununla razılaşmayacaqlar.
Ermənistan rəhbərliyi hazırda daha çox öz hakimiyyətinin möhkəmlənməsi qayğısına qalır, eyni zamanda, Ermənistanın blokadasını iqtisadi və nəqliyyat-kommunikasiya layihələri ilə yarmağa can atır. Görünür, ABŞ ona bu imkanı verib. Paşinyan indiki şəraitdə Qarabağ danışıqları istiqamətində sülhə doğru istənilən addım atsa, bu onun devrilməsi ilə nəticələnə bilər. Ermənistanın keçmiş prezidenti Ter-Petrosyan da sülh istiqamətində daha güzəştcil idi və nəticədə hakimiyyəti itirdi. Paşinyan onun aqibətindən nəticə çıxarıb. Ən əsası isə, demokratiya, rifah istəyən Ermənistan əhalisi sülhə, güzəştlərə hazır deyil, güzəştə getməyə məcbur olan Paşinyanı isə onu hakimiyyətə gətirən kütlə özü devirər. Odur ki, Paşinyanın yaxın dövrdə öz hakimiyyətini itirmək bahasına başa gələn belə bir sülhə gedəcəyi inandırıcı deyil və sülhə dair istənilən təşəbbüsün, o cümlədən "Lavrov planı"nın reallaşacağı ehtimalı zəifdir”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
