Cərəyan edən son proseslər işğalçı Ermənistanın getdikcə daha böyük problemlərlə üzləşməkdə olduğunu göstərir. Regionda onsuz da təcrid vəziyyətinə düşən bu ölkə indi ABŞ, Rusiya kimi ölkələrin daha çox təzyiqinə məruz qalmaqdadır. Maraqlıdır ki, İrəvanın bu durumda Moskvaya yarınmaq cəhdləri də hansısa effekt verməyib. Əvəzində, Ermənistan ABŞ-ın da dəstəyindən məhrum olmaqdadır. Bütün bunlar isə, ekspertlərin fikrincə, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin gedişinə də mütləq mənada öz təsirini göstərəcək.
Ermənistanın belə vəziyyətə düşməsinə səbəb isə Suriyaya hərbçilərini göndərməsidir. Xatırladaq ki, 2018-ci ilin sentyabr ayında Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə görüşdə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Ermənistanın Suriyaya minaaxtaranlardan və hərbi həkimlərdən, eyni zamanda onların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün mütəxəssislərdən ibarət qrup göndərəcəyni bildirmişdi. Artıq 83 nəfərdən ibarət həmin qrup Suriyanın Hələb şəhərindədir. Elə o vaxt ABŞ Dövlət Departamenti Ermənistanın Suriyaya hərbçilər göndərmək barədə qərarını qınayıb və Moskva ilə İrəvanın işbirliyini dəstəkləmədiyini bildirib.
Ermənistanda nəşr edilən “Qraparak” isə yazır ki, əslində, ABŞ prosesə getdikcə daha sərt reaksiya verməkdədir. Qəzet bildirir ki, hətta Vaşinqton Ermənistan xarici işlər naziri Zöhrab Mnatsakanyanın ABŞ-a neçə vaxtdır hazırlıq görülən səfərini ləğv edib. Bildirilir ki, İrəvan bu səfərin üzərində çoxdandır işləyirdi və xeyli səy göstərmişdi. Lakin Ermənistanın Suriyaya hərbi missiya göndərməsi bütün işləri korlayıb: “Mənbə deyir ki, bu məsələdə ABŞ prezidentinin milli təhlükəsizlik müşaviri Con Boltonun baş nazir Nikol Paşinyanla yanvarın sonlarında baş tutmuş telefon danışığı əsas rol oynayıb. Bolton soruşub ki, Ermənistanın Suriyaya hərbi missiya göndərməsi barədə qərarı qətidirmi? Və buna müsbət cavab alıb”. Bildirilir ki, Ermənistan XİN bütün mümkün yollarla situasiyanı düzəltməyə və ABŞ dövlət katibi Mayk Pompeonun Mnatsakanyana dəvət göndərməsinə çalışır. Lakin bütün səylər boşa çıxır: “İstisna deyil ki, bu səfərin təşkili üçün erməni tərəfi lobbiçilərin xidmətindən istifadə etsin. Yeri gəlmişkən, bizim Vaşinqtondakı səfirimizin də vəziyyəti yaxşı deyil”.
Ermənistandan humanitar missiyanın Suriyaya göndərilməsinə ABŞ Dövlət Departamentinin reaksiyasını şərh edərkən Rusiyanın “Nezavisimaya qazeta” nəşri isə yazır ki. Vaşinqton daxili siyasi islahatların həyata keçirilməsi üçün Ermənistana yardım göstərməkdən imtina edə bilər. Məqalədə deyildiyinə görə, Ermənistanın öz daxilində mövqe fərqliliyinə və ABŞ-ın reaksiyası qarşısında qorxuya baxmayaraq, rəsmi İrəvan Moskvaya Suriyaya hərbçilərin yollanması ilə bağlı verdiyi sözü yerinə yetirmək qərarına gəlib: “Bunun əleyhdarları eyham vururlar ki, indi, çox güman, hökumət islahatların həyata keçirilməsi üçün okeanın o tayından göstəriləcək köməyə elə də böyük ümidlər bəsləyə bilməz. Hər halda, mümkün olacağı həcmdə. Beləliklə, Rusiyaya ümid bəslənir, hərgah indiyə kimi rəsmi Moskvanın islahatlar aparan dövlətlərə yardımı gözə dəyməyib”. Erməni politoloq Suren Sarkisyan isə heç Rusiyanın da ölkəsinə yardım etməyəcəyini vurğulayır: "Rusiya özünə məxsus bütün xüsusiyyətləri ilə hegemon ölkədir. Ölkə rəhbərlərinin xoşməramlı niyyəti varsa, bu o demək deyil ki, bütöv sistem bu davranış təzini bölüşür". O qeyd edib ki, Rusiya mətbuatının son nəşrlərinə lazımi diqqət yetirilməyib və reaksiya verilməyib: "Düşünülürdü ki, Suriyaya ezam edilmiş erməni mütəxəssislərindən sonra rus mediasında və analitik sahələrində gənc erməni hakimiyyətinə münasibət və davranış dəyişəcək. Əldə olan faktlar isə tam əksini sübut edir. Rus hakimiyyəti və onların təsir dairəsində olan KİV-də münasibət heç bir şəkildə dəyişməyib. Ermənistan hər hansı şəkildə yayılan məlumatlara reaksiya vermədi. Sanki reaksiya verilməli bir şey də yox idi, lazım da deyildi. Lakin bu həmin hal deyil. Hakimiyyətin elə ilk günlərindən başlayaraq, Rusiya öz məlum mənfi iradlarını, bəzən isə yeni təyin olunan gənc kadrlara ədalətli münasibətini bildirirdi. Biz hesab edirdik ki, bu müvəqqətidir və bu kimi hallara xarakterik yanaşmadır. Amma məlum oldu ki, elə deyil. Ermənistanın müttəfiqi olan Rusiyada, heç olmasa, hakimiyyətin ikinci və üçüncü eşelonunun bəzi nümayəndələri ilə bağlı davranış tərzi və etimadsızlıq hələlik qabaqlayıcıdır. Bir şeyi dərk etmək lazımdır ki, Rusiya özünəməxsus bütün xüsusiyyətləri ilə hegemon ölkədir. Ölkə rəhbərlərinin xoşməramlı niyyəti varsa, bu o demək deyil ki, bütöv sistem bu davranış təzini bölüşür. Suriyaya getmək vəziyyəti nizama salmaqdırsa, deməli, bir başqa yerdə səhvə yol verilib. Məhz bu vəziyyətdə biz ABŞ-ın da təzyiqlərini üzərimizə çəkirik. Belə vəziyyətdə, Qarabağ məsələsi də daxil olmaqla, digər istiqamətlər üzrə Ermənistanın mövqeləri daha çox zəifləyəcək".
Digər erməni hərbi ekspert Van Hambartsumyan da eyni mövqeni bölüşür: “İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Suriyadakı kimi münaqişə baş verməyib, çünki Suriyada yalnız dünya deyil, bölgənin aparıcı ölkələrinin də maraqları toqquşur. Suriya münaqişəsinə İsrail, Türkiyə, Rusiya, Birləşmiş Ştatlar, Səudiyyə Ərəbistanı və İran cəlb edilib. Bu baxımdan da Suriyaya erməni hərbi qrupunun göndərilməsi ümumiyyətlə Ermənistana əlverişli deyil”. Onun fikrincə, Suriyaya erməni hərbi qrupunun göndərilməsi düşmənçilik fəaliyyəti kimi nəzərdən keçirilir. Belə ki, erməni hərbi heyəti orada Rusiya Federasiyasının xahişi ilə yerləşdirilib: “Əgər əvvəllər terrorçular üçün erməni icması neytral zonada qalırdısa, indi hərbi heyət peyda olduqdan sonra hökumət qüvvələrinə yardım edən tərəf kimi nəzərdən keçiriləcək. Ermənistandan göndərilən 83 nəfərlik qrupun yerləşdirildiyi Hələb şəhərinə böyük hücum, o cümlədən, hücum zamanı kimyəvi silahların tətbiq ediləcəyi gözlənir. Biz bundan çox əziyyət çəkəcəyik. ABŞ-ın bundan sonra Qarabağ məsələsində Azərbaycana daha çox dəstək verməsini gözləmək lazımdır”.
Ermənistanın “lragir.am” portalı isə qeyd edir ki, əslində, İrəvanın addımlarına baxmayaraq, elə Rusiya da Qarabağ məsələsində Nikol Paşinyan iqtidarına təzyiqlərini artıracaq. Bunun isə çoxsaylı səbəbləri mövcuddur: “Rusiya Dövlət Dumasının deputatı Konstantin Zatulinin təşəbbüsü ilə hələ ötən il Qriboyedov klubunu əvəzləməli olan Lazarev klubu yaradılıb. Klubun yaradılması Ermənistan-Rusiya münasibətlərinə yeni nəfəs verilməsi və iki cəmiyyət arasında əlaqələrin genişləndirilməsinin gərəkliyi ilə şərtlənib. Klubun Rusiya hissəsinə məşhur adamlar, o cümlədən “erməniyönlü” sayılan politoloq və analitiklər daxil olub. Amma Ermənistan tərəfdən dəyişiklik baş verməyib, elə Qriboyedov klubundakı adamlardır. Hər şeyə əsasən, ruslar Ermənistandan yeni adamlar cəlb etmək istəməyib və ya bacarmayıblar.
Bununla bağlı Rusiya politoloqu Sergey Kurqinyanın Rusiya agenturası haqda qəzəbli, coşqun çıxışını yada salmaq olar. O hiddətini gizlətmirdi ki, Rusiya hökumətinin başqa ölkələrdə həlledici məqamda onlardan gözləniləni yerinə yetirməyən tör-töküntülərə güvənməkdə nadir bacarığı var. Yəqin hörmətli politoloqun sual verməyinə dəyərdi ki, niyə məhz belə adamlar əməkdaşlıq etməyə razılaşır. Amma bu, başqa bir söhbətin mövzusudur. Lazarev klubunun “Ermənistanyönlü” bəyanatlarına və Ermənistan-Rusiya münasibətləri haqda xoş niyyətlərinə baxmayaraq, biz onda da güman edirdik ki, bu klubun missiyası Qriboyedov klubunun buraxdığı xoşagəlməz ağır təəssüratı dağıtmaq və Ermənistanda məxməri inqilabdan sonra Kremlin elan edilmiş yeni müstəmləkəçilik siyasəti çərçivəsində Ermənistan-diaspora ikiliyinin gerçək birliyini aradan qaldırmaqdan ibarətdir. Bu, bir hədəfi də Ermənistanın subyektliyini aradan qaldırmaq olan və uzağa gedən bir proqramdır.
Sonrakı hadisələr bizim gümanlarımızı təsdiqlədi. Bu klubun təmsilçiləri son zamanlar Rusiyanın erməni icmasının üstünlüyü (təbii, bu icmanın subyektliyini tanımadan), Ermənsitan inqilabında Qərb izləri, Rusiyaya inqilab ixracı və sair barədə qızğın piara başlayıblar. Erməni soyadlı politoloqlar və ictimai-siyasi xadimlər özəlliklə buna fəal cəlb olunur – bunun sübutu Marqarita Simonyanın ifasında qalmaqaldır. Zatulinin özü də Rusiya televiziyasında antiermənistan nitqilə çıxış edib.
Paralel olaraq qapalı görüşlər keçirən baş nazir Karen Karapetyanın Ermənistana qayıtdığı haqda Ermənistan KİV-ində məlumatlar gedib. Habelə danışırlar ki, bu günlərdə Moskvada Lazarev klubunun Ermənistandan əxlaqca və ideologiyaca əldən düşmüş xadimlərin qatıldığı qapalı toplantısı baş tutub. Dağlıq Qarabağ problemi üzrə hansısa variantlar və təhlükələr haqda diskurs formalaşdırılır. Diqqətçəkəndir ki, bu proses Ermənistanın Suriyaya humanitar missiya göndərməsinə paralel başlanıb. Suriya missiyasından narazı erməni politoloqlarının niyəsi barədə düşünməyinə dəyərdi. Və niyə missiya göndəriləndən sonra Bakıda hərbi ritorikanı yenidən yada salıblar? Hər şeyə əsasən, Lazarev klubu Ermənistan istiqamətində təkcə informasiya deyil, həm də hərbi-informativ dəstək kimi gərəkdir”. O da vurğulanır ki, bu vəziyyət Rusiyanın Ermənistanda vəziyyəti qarışdırmaqda maraqlı olduğunu göstərir. Bütün bunlar həm də onun təsdiqi sayılır ki, Ermənistan real vəziyyətdə həm ABŞ-ın, həm də Rusiyanın ciddi təzyiqləri ilə üzləşir. Bu təzyiqlərin ən mühüm vasitələrindən biri isə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlıdır. Məhz Qarabağ kartı ilə ABŞ-la Rusiyanın İrəvana təzyiqlərinin artması Ermənistanın konfliktin çözümünə Azərbaycanın istədiyi şərtlər əsasında razılıq verməsini sürətləndirə biləcək hal sayılır.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
