Radikal müxalifət düşərgəsində yer alan partiyaların bu gün xalq tərəfindən hansısa dəstək görməməsi birmənalı həqiqətdir. Bunu həmin düşərgəyə daxil olanların son dövrlərdə keçirdikləri aksiyalar da təsdiq etdi. Belə ki, həmin aksiyalara gələnlərin sayı heç iki mini ötmür. Burada nəzərə alaq ki, belə aksiyaları radikalların birləşdiyi qurumlar təşkil edir. Hətta bir neçə partiyanın belə birlikdə bu qədər az sayda insanı toplaması isə sözügedən düşərgəyə cəmiyyətin münasibətini bir daha aydın göstərir.
Bütün bunlara rəğmən, radikal müxalifət yenə aksiyalar niyyətindən əl çəkmir. Amma bu zaman pozucu fəaliyyət göstərilməsi və ölkədə hansısa xaos yaratmaq cəhdləri də ön planda yer alır. Ekspertlərə görə, fəaliyyətlərinin bütün dövrlərində xalqa, dövlətə xəyanət edən, xarici anti-Azərbaycan dairələrin sifarişlərini yerinə yetirən, ölkə daxilində dağıdıcılıqla məşğul olan bu düşərgə, əslində, mitinqlərlə özlərinə təsəlli verməyə çalışır. Araşdırmalar da göstərir ki, cəmiyyətdə heç bir sosial dayağı, nüfuzu olmayan radikallar hər dəfə mitinq keçirmək adı ilə, əslində, daha çox xarici havadarlarının, belə demək olarsa, verdiyi tezislər əsasında şüarlar səsləndirir. Əsas məqsəd də xaricdən pul axınını təmin etməkdir. Üstəlik, onların demək olar 25 ildir dəyişməyən şüarları, çıxışları, yalan vədlərı cəmiyyətdə ümumiyyətlə diqqətə alınmır. Belə görünür ki, onlar xaricdən aldıqları sifarişləri həyata keçirmək üçün Azərbaycanı hətta Suriya, Liviya və digər vətəndaş qarşıdurması olan ölkələrin gününə salmağa hazırdırlar. Məhz bu səbəbdəndir ki, Azərbaycan dövləti, ölkə rəhbərliyi və xalq bu çirkin niyyətin baş tutmasına qəti olaraq imkan vermir. Radikalların belə çirkin niyyəti ölkə sərhədlərindən kənarda da yaxşı sezilir. Bu xüsusda Rusiyanın "regnum.ru" portalında dərc edilən yazı xüsusi diqqət cəlb edir. Yazıda qeyd olunur: "Azərbaycan prezidentinin ictimai-siyasi məsələlər üzrə köməkçisi, professor Əli Həsənov “Müxalifətçiliyin missiyası və Azərbaycanın milli maraqları” başlıqlı replikanı sosial şəbəkələrdəki səfihəsində yerləşdirib. Ehtimal ki, Azərbaycan hökuməti bu qayda ilə yanvarın 19-da Bakıda baş tutmuş, müxalif “Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası”nın təşkil etdiyi, Müsavat Partiyası və başqalarının dəstəklədiyi icazəli mitinqə reaksiya vermək qərarına gəlib. Biz bu materiala sıradakı səbəblərə görə diqqət ayırmışıq.
Həsənov Azərbaycanın ən səriştəli və məlumatlı siyasətçilərindən biridir. O özü haqda deyir ki, 1988-ci ildən bəri “Azərbaycanın aktiv siyasi həyatındayam”, 1993-cü ildən isə “Prezident komandasında vətəndaş cəmiyyəti təsisatları – QHT-lər, KİV-lər və siyasi partiyalarla əlaqələrlə birbaşa məşğul oluram”. Onun sözlərinə görə, “cəmiyyətdəki fərqli kəsimlərin, o cümlədən müxalifətin də cari proseslərə, gələcəyə hesablanmış konsepsiyalara baxış və rəylərini bilmək, alternativ ideyaları dəyərləndirmək və yeri gələndə, ən azı, ehtiyat variant olaraq nəzərdə saxlamaq təkcə rasional idarəçilik baxımından deyil, həmçinin hakimiyyətdə olan komandanın istənilən siyasi rəqabətə daim hazırlıq formasında qalması üçün vacib şərtdir”.
Üstəlik, Həsənov Azərbaycanda, fikrimizcə, olduqca özünəməxsus şəkildə strukturlaşdırdığı müxalifətin varlığı faktını etiraf edir.
Birincisi: bir vaxt özünü “milli demokratlar” adlandırmış, amma sonradan Avropa Lliberal Demokrat İttifaqına qatılan sağçılar. İkincisi: Həsənovun sözlərinə görə, “özlərinə gah şimalda, gah da cənubda himayədar axtaran solçular”. Üçüncüsü: “dünyəvi konstitusion quruluşu əsl dövlətçilik istehkamı olaraq qorumağa hazır olan sekulyarlar”. Dördüncüsü: “bu quruluşu istiqlalımız qarışıq öpdükləri əlin fitvasına təslim etməyə hazır olan klerikallar”.
Lakin rəsmi Bakı üçün kim hamıdan daha təhlükəlidir? Birinci duruşdan – Qərb Liberal Demokrat İttifaqına qoşulan qrupdan başlayaq. Belə müxalifət ideologiyaca ölkədə fəaliyyətdə olan hakimiyyətdən geniş mənada fərqlənmir. Axı həm bu, həm də o biri tərəfin ideoloji yönü Qərb və dünyəvilikdir. Düzdür, Azərbaycan liberallarının Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsinə rəsmi yanaşmadan fərqli yanaşmaya malik olduqlarını hesab etməyə ciddi əsaslar var. Azərbaycanda belə baxışların tərəfdarları Qərbdən dəstək alan və onun tərəfindən gərəkli anda Bakıya basqı üçün alət kimi yararlandığı “məhdud azlıq”dır. Amma bax, sağçı qüvvələrin respublikada həm ən yaxın, həm də uzunmüddətli perspektivdə, Ermənistanda bu yaxınlarda baş verdiyi kimi, hətta Qərb tərəfdən Azərbaycana maliyyə, siyasi və başqa dəstəyi şərtilə Azərbaycanda etiraz təşəbbüsləri, “rəngli inqilab” həyata keçirmək şansları yoxdur. Lakin, bəli, Qərb onlardan konkret xarici siyasət hədəflərinin əldə edilməsində hökumətə basqı aləti kimi istifadə edir. Azərbaycan “liberallar”ının Rusiyanınkılarla alyansı halında durum başqa cür görünə bilərdi. Amma sonuncular təkcə Rusiyada siyasi məğlubiyyətə uğramayıb.
“Gah şimalda, gah da cənubda siyasi himayədar axtaran” solçulara keçək. Azərbaycanda ənənə üzrə kommunistlər belə hesab olunur. Onlar parçalanıb və indiyə kimi sol cinahdakı boşluğu doldura bilməyib, çağdaş şərait üçün yeni ideologiya hazırlamayıblar. Solçular buna görə də daxili-siyasi meydanda duyulacaq rol oynamır, onların Azərbaycanda siyasət, iqtisadiyyat, hüquq və ruhsal sahələrdə sosialist metodunun bərpası üçün islahatların keçirilməsi haqda şüarları havadan asılı qalıb. Düzdür, ekspertlərin fikrincə, Azərbaycanda “solçu” hərəkatın obyektiv spektri müəyyən daxili sosial-iqtisadi səbəblərdən genişlənə bilər, amma mütəşəkkil fəhlə və kəndli sinfinin tənəzzülü göz qabağındadır.Azərbaycan solçuları Rusiyadakı RFKP kimi yaranmış durum və şəraitdə mötədil siyasi şüarlarla çıxış edərək yalnız hakimiyyyətlə əməkdaşlıqda sistemli müxalifət ola bilərlər. Solçulara Həsənovun barəsində yazdığı “cənubdan” mümkün dəstəyə gəlincə, bu bizim üçün tapmacadır. Doğrudanmı, Çin nəzərdə tutulur?
“Dünyəvi konstitusion quruluşu dövlətin həqiqi dayağı kimi müdafiə etməyə” hazır olan sekulyarlar haqda daha az məlumdur. Yalnız ümumi tipli təsvir mövcuddur, buna əsasən, respublikada “sekulyarizm anlayışı və müsəlman eyniyyəti bir-birinə zidd deyil”.
Biz beləcə, “bu quruluşu istiqlalımız qarışıq öpdükləri əlin fitvasına təslim etməyə hazır olan klerikallar”a – dördüncü duruşa çıxırıq. Əlbəttə, söhbət Azərbaycanda ideoloji təsiri çoxalan şiə İranından gedir ki, bu, az qala rəsmi səviyyədə etiraf olunur. Axı Azərbaycan müsəlmanlarının 70%-ə yaxını şiədir. Buna görə də Bakı üçün potensial təhlükə həm də Yaxın Şərqin qonşu ölkələrində “rəngli inqilablar”a düyünlənən məhz bu və ya başqa şəkilli islam amilidir. Problem onda deyil ki, Tehran qonşu Azərbaycana ideoloji ekspansiya etmək niyyətindədir, bundadır ki, ABŞ İranda durumu “qızışdıraraq”, Liviyada olduğu kimi, səhnəyə özünü “müxalifət” kimi göstərən yeni siyasi güclər çıxara bilər. Bununla yanaşı, müxalif fəallığı Yaxın Şərq hadisələrinə bağlamaq imkanını da istisna etmək olmaz. İstənilən başqa dövlətdəki kimi, Azərbaycanda da cari sosial-iqtisadi durumdan narazılıq var ki, bu da cəmiyyətdə etiraz əhvali-ruhiyyəsinin artmasına aparır. Amma bu gün Azərbaycanda müxalifət deyilən kəsim bu təyinə meyl etmir, Bakıda indiki hakimiyyətə alternativ yoxdur. Etiraz aksiyaları əhalinin ona açıq indifferent münasibətilə fraqmental xarakter daşıyır. Lakin bu gün düşünmək gərəkdir ki, Qərbdən qida alan müəyyən güclər yeni geopolitik kapitallaşmanın artırılması üçün ciddi səylər göstərəcəklər. Həsənovun məqaləsi məhz bu məcrada qavranılır".
Nahid SALAYEV
