Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı dünya miqyasında Azərbaycanın mövqeyinin qəbul edilməsi, Ermənistan yalanlarına qarşı çıxanların sayının artması düşmən ölkədə getdikcə daha çox təşviş doğurmaqdadır.
Bundan başqa, Ermənistanın narazılığına rəğmən, Azərbaycanın bir çox ölkələrdən ən müavir hərbi texnika alışını həyata keçirməsi də Ermənistanın ən çox ehtiyat etdiyi məqamlardan birinə çevrilib. Xüsusən də Azərbaycanın dünyanın güclü ölkələri ilə dostluq və tərəfdaşlıq münasibətləri, eləcə də ordunun arsenalını zənginləşdirmək istiqamətində atdığı uğurlu addımlar ermənilərin “axı onlar bizi niyə dəstəkləmir” kimi yazıq suallar verməsinə səbəb olur. Erməni şərhçi Ramiz Akopcanyan bu fonda konkret İsrail və Rusiyanın Azərbaycanla hərbi əməkdaşlığına diqqət çəkərək, “onlar niyə xristian Ermənistanı yox, müsəlman Azərbaycanı dəstəkləyir” deyə yazır. Onun sözlərinə görə, İsrail bütün etirazlara rəğmən Azərbaycana pilotsuz təyyarələr satmağa davam edir: “İsrailin Müdafiə Nazirliyi “Aeronautics” şirkətinin “Orbiter 1K” dron təyyarələrinin Azərbaycana satılması üçün lisenziyanı yenilədi. Əfsuslar olsun ki, bu, yəhudi dövlətinin Azərbaycanı dəstəklədiyi birinci hadisə deyil. Axı, İsrail niyə xristian Ermənistanı yox, müsəlman Azərbaycanı dəstəkləyir? Axı, bu ölkə Ermənistanı blokada məngənəsində sıxır”. R.Akopcanyan yazır ki, Rusiya da xristian Ermənistanı yox, müsəlman Azərbaycanı dəstəkləyir: “Rusiya müasir silahları Azərbaycana satır, Ermənistanı isə “ikinci əl” silahları verir. Bunu rusiyalı ekspertlər də təsdiqləyir. Rusiyalılar Ermənistana tüpürür. Bakıda indi silahlar cingildəyir, Rusiyanı isə Ermənistanın taleyi maraqlandırmır, hərçənd, biz “müttəfiq” hesab olunuruq”. Rusiyalı hərbi ekspert İqor Korotçenko əslində bütün bunların çox sadə səbəblərinin olduğunu vurğulayır. Onun sözlərinə görə, İrəvan, Bakıdan fərqli olaraq, Moskva üçün heç də etibarlı müttəfiq təsiri bağışlamır. Korotçenko Ermənistanda nəşr edilən “168 saat” qəzetinə müsahibəsində hətta yeni erməni iqtidarının reallıqda Rusiyaya qarşı olduğunu, Qərbə məxsus gizli klubun üzvü olduğunu qeyd edir: “Ermənistandakı Böyük Britaniya səfirliyinin himayəsi altında qeyri-formal gizli klub fəaliyyət göstərir və erməni elitasının bir çox nümayəndələri həmin klubun üzvüdür. Biz qeyd etməliyik ki, əlimizdə olan məlumatlara görə, indiki erməni elitasının bir sıra yüksək rütbəli məmurları Böyük Britaniya səfirliyinin nəzdindəki qeyri-formal klubun üzvləridir. Yeri gəlmişkən mən etibar etdiyim mənbələrə istinad edib deyə bilərəm ki, müdafiə naziri David Tonoyan və baş nazir Nikol Paşinyanın həyat yoldaşı Anna Akopyan, indiki erməni isteblişmentinin digər nüfuzlu nümayəndələri həmin klubda yer alır”.
Rusiyalı hərbi ekspert qeyd edib ki, həmin qeyri-formal klub Ermənistanın Rusiya ilə münasibətlərini özünün sonrakı siyasətinin strateji istiqaməti kimi nəzərdən keçirə bilməz. Ona görə də Rusiyada Ermənistanla münasibətlərin keyfiyyətini sözlərlə deyil, ancaq praktiki hərəkətlərlə qiymətləndirəcəklər: “Beləliklə, hər şey İrəvandan asılıdır. Rusiya Ermənistanla münasibətləri bütün istiqamətlərdə dərinləşdirməkdə maraqlıdır, lakin İrəvanın eyni vaxtda iki stulda oturmaq cəhdini Moskvada, aydın məsələdir ki, qəbul etməyəcəklər”. Korotçenko bildirib ki, belə vəziyyətdə Moskvanın Bakı ilə əməkdaşlığını dərinləşdirməsi və Azərbaycana müasir silahlar satmasını artıq İrəvan təbii qəbul etməlidir. Onun fikrincə, buna qarşı cəhdlər faydasızdır və Rusiyanın Azərbaycanla yaxınlaşmasını erməni tərəfinin son hərəkətləri daha da sürətləndirir.
Qeyd edək ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı prosesdə önəmli rol oynayan tərəflərdən biri hələ də də məhz Rusiyadır. Real vəziyyət göstərir ki, Rusiya dəstək vermədən Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin dinc müstəvidə həlli çətindir. Regionun hegemon dövləti sayılan Rusiya, əvvəlki dövrlərdən fərqli olaraq Azərbaycan tərəfinə daha çox yaxınlaşmağa çalışır. Bunu erməni ekspert Paruyr Ayrikyan da təsdiq edir: “Ermənistan-Azərbaycan müharibəsi hər an yenidən başlana bilər. Amma Rusiya bu məsələdə artıq Ermənistanın müttəfiqi olmadığını açıq şəkildə göstərir”. Ayrikyan qeyd edib ki, Rusiya Ermənistana lazım olan köməyi etməkdən boyun qaçırır. O, həmçinin, Ermənistanın çıxılmaz vəziyyətdə olduğunu da vurğulayır: “Qarabağda ikinci müharibə başlasa, Rusiya yaxasını kənara çəkəcək. Rusiya Ermənistan vasitəsilə tamam başqa məqsədlər güdür. Rusiya bu dəfə Azərbaycanın mövqeyindən çıxış edəcək. Hiss olunmasa da, son zamanlarda Rusiyanın Azərbaycana simpatiyası artır”. Azərbaycan məsələləri üzrə erməni ekspert Taron Ovannisyan isə belə vəziyyətin ölkəsi üçün facilə olduğunu vurğulayır. Özü də o səbəbdən ki, yeni Qarabağ savaşı ehtimalı getdikcə artır. Ekspert bu xüsusda bildirir: “Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi üzrə danııqlar prosesinin yenilənməsinə qədər Bakı, çətin ki, hərbi əməliyyatlara əl atsın. Bu, Azərbaycan üçün sərfəli deyil. Bu bir daha nümayiş etdirə bilər ki, kobud dillə desək, Bakı ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərini saya salmır və danışıqlar prosesinə qoşulmaq istəmir”. O qeyd edib ki, razılaşmalar əldə oluna bilməyəndə gərginlik artır: “Hazırda tərəflər həmsədr ölkələrin və dövlət başçılarının vasitəçiliyi ilə danışıqlar üçün zəmin axtarlb tapmağa çalışır. Danışıqlar prosesinə cəlb olunduqdan sonra onlar danışıqların heç bir nəticə vermədiyini sübut etməyə çalışsalar, bu başqa məsələdir. Yalnız bundan sonra vəziyyəti gərginləşdirə bilərlər ki, bunun da vaxtını proqnozlaşdırmaq çətindir”. Ekspertin sözlərinə görə, ümid etmək lazımdır ki, sərhəddəki sabit vəziyyət uzun müddət davam edəcək: “Əks təqdirdə Azərbaycanı hərbi əməliyyatlardan heç kim saxlaya bilməyəcək. Hətta Rusiya da. Özü də Rusiya bu prosesdə Azərbaycana daha çox dəstək verməkdədir”.
Qeyd edilənlərdən belə bəlli olur ki, yeni Qarabağ savaşı başlayarsa, əvvəlkilərdən fərqli olaraq, bu dəfə Rusiya Qarabağ məsələsində Azərbaycanı dəstəkləyəcək. Bu da o deməkdir ki, Azərbaycan Qarabağda baş verənləri öz lehinə çevirir. Rusiyalı politoloq Fyodor Lukyanov bütün bunları Bakının uğurlu xarici siyasəti kimi təqdim edir: “Belə vəziyyətdə bu il münaqişənin nizamlanması prosesinə yekun vurulacağı barədə fikirlərin dolaşmaısı da təbiidir. Bir tərəfdən Azərbaycanın danışıqlar prosesini irəli aparması üçün Rusiya və bütün tərəflər lehinədir. Tərəflərin danışıqlar aparması mövqeyinə Rusiya tərəfdardır və erməni tərəfindən ideyalar dinləmək arzusundadır. Ermənistanın mövqeyi barədə aydın təsvir yoxdur, lakin bu mövqenin əvvəlki hakimiyyətin mövqeyindən fərqli olduğu düşünülmür. Bax bu vəziyyət İrəvaınn özü üçün təhlükəlidir, çünki yeni savaşa səbəb ola bilər”. Münaqişənin nizamlanması məsələsində Rusiyanın mövqeyinin Azərbaycanın xeyrinə dəyişməsi barədə yaranan təəssürata cavab olaraq Lukiyanov bildirib ki, Rusiyanın mövqeyi və siyasəti dəyişməyib. Onun sözlərinə görə, Rusiyanın Zaqafqaziya siyasəti Ermənistan və Azərbaycanla ikitərəfli münasibətləri əks etdirir və Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması məsələsində tarazlaşdırılmış siyasət yürüdür: “Qeyd etdiyim kimi, Azərbaycan bu gün Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması məsələsində daha aktiv və fərqli siyasət yürüdür. Rusiya Federasiyası isə verdiyi bəyanatlarla buna dəstək verir. Qlobal siyasət və maraqlar dəyişməyib. Lakin bu qlobal siyasət daxilində həmçinin ikitərəfli münasibətlərin tərkibi də mövcuddur. Ermənistanın yeni hakimiyyəti ilə bu münasibətlər hələlik qaydasında deyil və Rusiya bunu müəyyən ismarıclarla göstərir. Belə durumda Rusiya-Ermənistan münasibətlərində, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması prosesində dramatik dəyişikliklər olması mümkündür. Ermənistan hakimiyyətinin vaxt qazanmağa cəhd göstərməsi isə nəticəsiz qalacaq, Azərbaycan buna dözmək niyyətində deyil. Elə Moskva da prosesin uzanmasını istəmir".
Rusiyalı politoloq Aleksey Fenenkonun da məsələyə münasibəti olduqca maraqlıdır. Onun sözlərinə görə, Dağlıq Qarabağ üzrə danışıqlar prosesində artıq nəticə əldə etmək lazımdır: “Bundan əvvəl Ermənistan qoşunlarının işğal olunmuş bir neçə rayondan çıxarılması ilə eyni anda siyasi dialoqun başlanmasını nəzərdə tutan razılaşmalar əldə olunmuşdu. Söhbət statusu sonradan müəyyən ediləcək Dağlıq Qarabağdan yox, onun ətrafındakı işğal olunmuş rayonlardan gedir. Ermənistanda son hakimiyyət dəyişiklyindən sonra bu sahədə müəyyən problemlər və durğunluq yaranıb. İndi nətiəcsi olan danışıqları intensivləşdirmək lazımdır. Danışıqlar prosesində irəliləyiş isə o halda mümkündür ki, Ermənistan proses uğursuzluğa düçar olduğu təqdirdə real təhlükə yarandığını hiss etsin”. Ekspert hesab edir ki, danışıqların uzadılması Ermənistan üçün ciddi təhdidlər yaradır. Onun sözlərinə görə, son dövrlərdə Ermənistan ABŞ-la ciddi şəkildə yaxınlaşmağa başlayıb, buna görə də Rusiya ona münasibətdə daha sərt siyasət həyata keçirmək qərarına gəlib: “Buna qədər Rusiyanın hakim dairələri Ermənistanı Azərbaycanla müqayisədə daha sadiq müttəfiq və daha əlverişli tərəfdaş hesab edirdi. Lakin artıq durum dəyişib. Digər tərəfdən, Azərbaycanın artan iqtisadi gücü və Rusiya ilə iqtisadi əlaqələrin inkişafı müəyyən siyasi dəstək də təmin edir”. Bütün bunlar fonunda Rusiyanın Azərbaycanla yaxınlaşması təbii sayılır.
Rusiya ilə yanaşı, Azərbaycanın İsrailllə də münasibətləri davamlı inkişaf edir, siyasi, iqtisadi və hərbi sahələri əhatə edir. Məhz bu səbəbdən, İrəvanın narazılına baxmayaraq, bu ölkələr Azərbaycanla münasibətləri daha da dərinləşdirməkdə maraqlıdır.
Tahir TsAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
