Azərbaycanın daha çox enerji ehtiyatlarına malik olması fonunda Qərb üçün daha böyük əhəmiyyət kəsb edən ölkəyə çevrilməsi artıq dünya miqyasında da xüsusi olaraq vurğulanır. Elə bundan irəli gəlir ki, Qərbdə enerji sahəsində Azərbaycanla əməkdaşlıq etmək istəyən ölkələrin sayı da artır. Rəsmi Bakı isə belə əməkdaşlığa hazır olduğunu bildirir. Xüsusən də təbii qaz shəsində.
Proseslərin gedişi göstərir ki, Azərbaycan qazını Avropaya çatdıran “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə mavi yanacaq alan ölkələrin sayında əhəmiyyətli artım ola bilər. Bunu energetika naziri Pərviz Şahbazov da təsdiq edir. Onun sözlərinə görə, “Cənub Qaz Dəhlizi” gələcəkdə daha çox Avropa ölkəsini əhatə etmək perspektivinə malikdir. Nazir 7 ölkə və çoxsaylı şirkətlərin iştirakı ilə reallaşdırılan “Cənub Qaz Dəhlizi”nin icrasının yekun mərhələyə daxil olduğunu bildirib və layihənin dünyanın enerji xəritəsini yenidən formalaşdıran strateji əhəmiyyətini diqqətə çatdırıb: “Cənub Qaz Dəhlizi” hazırda dünya enerji təhlükəsizliyi sisteminə şaxələnməni mənbə və marşrutun hər biri üzrə təqdim edən ilk real layihədir. Bu layihə enerji təhlükəsizliyi baxımından həssas region sayılan Cənub Şərqi Avropa bazarına istiqamətlənsə də, gələcəkdə daha çox Avropa ölkəsini əhatə etmək perspektivinə malikdir. Bu isə onu göstərir ki, “Cənub Qaz Dəhlizi”nin inkişafı ilə Avropada enerji təhlükəsizliyi daha geniş miqyasda təmin ediləcək”.
Elə ABŞ-ın Enerji İnformasiya Administrasiyasının (EIA) yaydığı məqalədə də deyilir ki, Azərbaycan Cənubi Avropa üçün daha əhəmiyyətli təbii qaz tədarükçüsü olmaq niyyətindədir. Yazıda bildirilir ki, Azərbaycan Xəzər dənizi regionunda, xüsusilə Avropa bazarına mühüm xam neft və təbii qaz tədarükçüsü hesab olunur: “Azərbaycanın təbii qaz ixracı ölkə iqtisadiyyatının əhəmiyyətli hissəsinə çevrilməkdədir. Azərbaycanın hasil etdiyi təbii qazın müəyyən hissəsi ixraca yönəldilir. Azərbaycan Avropaya təbii qaz ixracını genişləndirməyi planlaşdırır. Avropa İttifaqına üzv ölkələrin rəhbərləri Azərbaycanın “Şahdəniz” təbii qaz yatağından çıxarılan qazın Cənubi Avropaya nəqlini qitənin təbii qaz tədarükü mənbələrinin şaxələndirilməsi kimi strateji məqsədi istiqamətində atılmış mühüm addım kimi qiymətləndirir. Xüsusilə Cənub və Şərqi Avropada coğrafi, infrastruktur baxımından məhdudiyyətlərin mövcudluğu buradakı ölkələrin təbii qaz təchizatı üçün məhdud seçimlər yaradır”.
Bildirilir ki, Azərbaycanın təklif etdiyi qaz həcmləri Cənubi Avropaya daha az təbii qaz gətirsə də, regional tələbatın ödənilməsi üçün alternativ variant təmin etməklə potensial tədarük pozuntularını azaltmağa kömək edə bilər. Məqalədə Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı “Şahdəniz” qaz-kondensat yatağının hasilat gücü, yatağın işlənməsinin ikinci mərhələsi olan “Şahdəniz-2”, genişləndirilən Cənubi Qafqaz Boru Kəməri (CQBKG) və TANAP kəməri barədə məlumat verilir: “Azərbaycan təbii qazının Avropaya nəqlini nəzərdə tutan TAP boru kəmərinin 2020-ci ildə tamamlanması gözlənir. “Şahdəniz-2” yatağından hasil olunacaq qazı Türkiyəyə və bu ölkədən də Avropaya daşıyacaq 3 min 500 kilometr uzunluğundakı “Cənub Qaz Dəhlizi”nin tərkib hissəsi olan TAP Cənubi Qafqaz Boru Kəməri və TANAP-ın davamı olub, “Şahdəniz-2”dən hasil olunacaq qazı Yunanıstan və Albaniya vasitəsilə, Adriatik dənizindən keçməklə İtaliyanın cənubuna, oradan da Qərbi Avropaya çatdıracaq”.
Bütün bunlar bir daha Azərbaycanın Avropanın enerji təminatında yüksək rolunun real ifadəçisi sayılır. Baş verənləri şərh edən Milli Məclisin deputatı Əli Məsimli qeyd edib ki, Avropanın əksər ölkələrinin əsas problemi olan enerji təhlükəsizliyi məsələsi Azərbaycanın da marağındadır: “Amma Azərbaycanın bədxahları da var və onlar ölkəmizin böyük layihələrinə kölgə salmağa çalışırlar. Baltik Assambleyasının iqtisadiyyat, energetika və innovasiya, təbii ehtiyatlar və ətraf mühit məsələləri üzrə komitələrinin Riqada keçirilən birgə iclasında da bu mövzuya toxunuldu. Mən çıxışım zamanı konkret rəqəmlərə, faktlara istinad edərək bildirdim ki, ötən il Azərbaycanda 31 milyard kubmetrədək təbii qaz hasil edilib. “Cənub Qaz Dəhlizi”nin ilkin buraxılış gücünün 16 milyard kubmetr olduğunu nəzərə alsaq, deməli Azərbaycan bu prosesə öz gücü ilə də başlamaq iqtidarındadır. Yaxın illərdə Azərbaycanın qaz hasilatını daha da artırmaq planı var və bu, ölkəmizin “Cənub Qaz Dəhlizi”ni sırf öz təbii qazı ilə təmin edəcəyini deməyə əsas verir. Bununla da ölkəmiz Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayacaq və qitəyə daha güclü inteqrasiya edəcək”.
İndilikdə isə proseslərin gedişi enerji sahəsində Azərbaycan-Avropa əməkdaşlığının daha da dərinləşəcəyini göstərir. Bu vəziyyət Azərbaycana böyük iqtisadi dividendlər gətirməklə yanaşı, ölkəmizin Qərb dünyasında mövqelərini daha da möhkəmləndirir.
Tahir TAĞIYEV
