44 günlük Vətən müharibəsindən sonra Azərbaycanın Ermənistan ərazisində olan anklavlarının qaytarılması məsələsinin aktuallaşması ermənilərin yatağına qor doldurub. Bilmirlər ki, hansı bəhanə ilə anklav məsələsini gündəlikdən çıxarsınlar. Bilirlər ki, gec və ya tez Azərbaycanın anklavlarını qaytaracaqlar, bu səbəbdən də ortaya saxta iddialar atırlar.
Son zamanlar erməni alimləri də bu prosesə qoşulub, öz saxta dəlilləri ilə çaşqınlıq yaratmağa çalışırlar.
Bu saxtakarlıq kampaniyasına başçılıq edənlərdən biri də erməni coğrafiyaşünası və kartoqrafı Ruben Qaliçyandır. R. Qaliçyan Media Center platformasında təşkil olunan “Xəritələr nə deyir” müzakirəsi zamanı deyib ki, Azərbaycan müstəqillik bəyannaməsinin ikinci maddəsində 1918-1920-ci illərdə möbvud olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hüquqi varisi olduğunu elan edib. Üzdəniraq kartoqraf o illərdə anklavların olmadığını və Azərbaycanın əlində "yoxlanılmamış" və "saxta xəritələr"in olduğunu iddia edib. Üstəlik deyib ki, Azərbaycan o xəritələri toplayıb keçmiş SSRİ-nin hüquqi varisi olan Rusiya Müdafiə Nazirliyinin hərbi qərargahına təhvil verməlidir.
Erməni mediası yazır ki, Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişelin Brüsseldə Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin nizamlanması ilə bağlı keçirdiyi görüşdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev səkkiz anklavın adını çəkib və “Ermənistan tərəfindən işğal edilib və onlar azad edilməlidir”-deyib.
Qalıçyan müzakirə zamanı SSRİ-nin 1926-cı il xəritəsini göstərib və bununla da haqlı olduğunu (?) sübut etməyə çalışıb. İddia edib ki, Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən “təsdiq edilmiş” xəritəyə görə, nə Ermənistan ərazisində, nə də Azərbaycan ərazisində heç bir anklav yoxdur. Guya Ermənistan SSR-in “1200 kvadrat kilometr ərazisinin bəzi hissələri sonradan Azərbaycana verilib. Həmin xəritəyə görə, Ermənistan Qarabağdan yalnız Aqavno çayı ilə ayrılıb. Sonralar qonşu ərazilər də azərbaycanlılara keçdi”. Belə çirkin iftira, iddia olar?
Qaliçyan SSRİ-nin 1932-ci ilə aid xəritəsini də göstərib və iddia edib ki, heç bir ölkədə anklavlar yox idi. Guya anklavlar 1940-cı ilin xəritəsində “peyda olub”. İddia edir ki, bu anklavların xəritələri çəkilsə də, onlar haqqında “heç bir sənəd yoxdur, yəni arxivlərimizdə onları təsdiqləyən heç bir hüquqi əsas yoxdur. Buna baxmayaraq, Azərbaycan 2014-cü ildə Ermənistan ərazisində yerləşən anklavların daxil olduğu atlas dərc edib, lakin “Artsvaşenin” (Başkənd-İ.S) adını çəkməyib”.
O qeyd edib ki, Azərbaycan XİN Ermənistan ərazisində Azərbaycan anklavların olduğunu bəyan edib, amma rəsmi sənəd təqdim etməlidir. Coğrafiyaçı deyib ki, “bu ərazilər Ermənistan Respublikasının daxilində yerləşdiyinə görə Ermənistana məxsusdur. Əgər Azərbaycanın adıçəkilən ərazilərə hər hansı iddiası varsa, o zaman əslində mövcud olmayan hüquqi əsaslar təqdim etməlidir. Yeri gəlmişkən, bizim ərazimizdəki üç anklavın ümumi sahəsi 45 kvadrat kilometr, təkcə Artsvaşen ərazisi isə 44 kvadrat kilometrdir. İki il əvvəl baş nazir Nikol Paşinyan anklavlar mövzusuna toxunaraq, onların mübadiləsindən danışmışdı ki, bu, problemi həll etməyin ən sadə yoludur”, - kartoqraf bildirib.
Qaliçyan ənənəvi erməni xasiyyətini biruzə verərək Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının olduğunu gizlətməyib, hansısa strateji yüksəkliklərin Ermənistana “qaytarılmalı” olduğunu idda edib.
Qaliçyan deyib ki, SSRİ Hərbi Qərargahının məlumatına görə, xəritələr 1960-70-ci illərdə Ermənistan və Azərbaycan nümayəndələrinin iştirakı ilə ratifikasiya edilib və bunun əsasında 1991-ci ildə Alma-Ata Bəyannaməsi qəbul edilib. Bir sözlə, erməni alim o ki var, qondarma iddialar irəli sürüb, az qala Azərbaycanı Ermənistan ərazisinə “təcavüzdə” suçlayıb.
“...Bugünkü Ermənistan ərazisinin böyük bir hissəsi Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin ərazisi olub...”
AMEA-nın Qafqazşünaslıq İnstitutunun Ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri Elnur Kəlbizadə “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, AXC dövüründə Azərbaycanın Ermənistan ərazisində anklavının olmaması təbiidir, çünki o ərazilər AXC ərazisi idi, Sovet dövründə Azərbaycanın bir sıra əraziləri Ermənistana verilib. “Əslində, Ruben Qaliçyanın Ermənistanın əsassız mövqeyini əsaslandırmağa çalışarkən istifadə etdiyi cümlələr doğrudur. Azərbaycan Respublikası Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin (AXC) hüquqi varisidir. AXC-nin mövcud olduğu dövrdə isə Ermənistan ərazisində anklavları olmayıb, çünki bu günkü Ermənistan ərazisinin böyük bir hissəsi Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin ərazisi olub, o cümlədən, bu gün Qərbi Zəngəzur adlandırılan bölgə. Halbuki, Sovet dövründə vahid Zəngəzur Qərbi və Şərqi Zəngəzur hissələrinə bölünüb. Qərbi Zəngəzur adlandırılan hissə Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin ayrılmaz tərkib hissəsi olub. Eyni zamanda digər istiqamətlərdə, Şərur-Dərələyəz AXC-nin ərazisi olub və bu o dövrdə fransız dilində çap olunan xəritələrdə də öz əksini tapıb. Ruben Qaliçyana və onun dostlarına maraqlıdırsa, bu xəritəni çox asanlıqla həm arxiv mənbələrindən, həm internet üzərindən ələ edə bilərlər. Qaliçyan doğru söyləyir, Ermənistan adlanan dövlətinin ərazisinin böyük bir hissəsi o vaxt AXC-nin hüquqi olaraq torpaqları hesab edildiyi üçün o zaman anklav mövcud olmayıb. Hətta cumhuriyyətlərin müstəqilliklərini elan etdikləri dövrdə İrəvanın özünün belə ermənilərə heç bir aidiyyatı olmayıb, AXC dövründə İrəvan ermənilərə verilib. Əgər Ermənistan gerçəkdən də Cumhuriyyət dövrünün xəritələri ilə, o dövrdəki vəziyyətlə bu günkü ərazi-sərhəd məsələlərini həll etmək istəyirsə, Azərbaycan tərəfi üçün bununla bağlı heç bir problem mövcud deyil. Bundan əlavə, məlumdur ki, XX əsrin 20-ci illərində Azərbaycanın Naxçıvan MR-ın əraziləri daha geniş olub. 20-ci illərin əvvəllərində Rusiyanın Baş Ştab Akademiyasının müdavimlərindən biri olan M.Pereşin tərəfindən Azərbaycan SSR-in Fövqəladə Komissarına və Naxçıvan SSR-in Xalq Hərbi Komissarına məruzə şəklində hazırlanan “Naxçıvan MSSR-in inzibati-ərazi quruluşu’’ adlı hesabatda indi Ermənistan adlanan dövlətin ərazisində qalmış onlarla kənd o zaman Naxçıvanın, Azərbaycanın tərkib hissəsi olaraq göstərilib. Bu ərazilər 1921-ci ildən sonrakı dövrlərdə əsassız şəkildə Ermənistana verilib”-deyə E.Kəlbizadə qeyd etdi.
Şöbə müdiri bildirdi ki, Arazdəyən stansiyası, Əfşar kəndi və başqa bir çox kəndlər həmin sənədlərdə Azərbaycan əraziləri olaraq göstərilib. “1929-cu ildə isə Naxçıvan Muxtar Respublikasının yenidən bir neçə kəndi əsassız olaraq Ermənistana verilib. Beləliklə, Qaliçyanın “o zaman Azərbaycanın Ermənistan ərazisində anklavları yoxdur” fikrini o şəkildə doğru qəbul etmək olar ki, Ermənistan adlanan dövlətin böyük bir hissəsi o dövdə AXC-nin ayrılmaz parçası olub, sonradan bunlar müxtəlif proseslərin, siyasi şəraitlərin təsiri altında Azərbaycandan qoparılaraq Ermənistana verilib”-deyə E.Kəlbizadə vurğuladı.
E.Kəlbizadənin fikirlərindən belə qənaətə gəlmək olar: o zaman AXC-nin Ermənistan ərazisində ona görə anklavı olmayıb ki, o ərazilər hamısı AXC-nin ərazisi olub və onun süqutundan sonra torpaqlarımızın bölünməsi prosesi başlayıb və nəticədə bizim torpaqlar hesabına indiki Ermənistanın ərazisi genişlənib və anklavlar da Sovet dövründə yaranmağa başlayıb. Tarixçi haqlıdır, o dövrdə AXC-nin öz ərazisində anklavı ola bilməzdi, bu proses bolşevik işğalından sonra başlayıb. Bütün hallarda Ermənistan Azərbaycanın anklav ərazilərini qaytarmalıdır və əsassız ərazi iddialarından əl çəkməlidir.
İradə SARIYEVA
