Paşinyan yenə sərhədlərin dəqiqləşməsində 1975-ci il xəritələrinə istinadın zəruriliyini vurğulayıb. Bizim XİN deyib ki, belə xəritə mövcud deyil:
“SSRİ dövründə bölgəmiz üzrə müxtəlif dövrlərdə bir sıra xəritələrin hazırlandığı, bu xəritələrdən heç də hamısının xəritələri təsdiqləyən hüquqi sənədlərə əsaslanmadığı məlumdur. Ermənistan tərəfindən istinad edilən 1975-ci il xəritəsinə gəldikdə, belə bir xəritənin mövcud olmadığı, 1973-1986-cı illərdə bir sıra xəritələrin müxtəlif vaxtlarda hazırlandığını bir daha diqqətə çatdırmaq istərdik. Ümumilikdə, təcrübəyə əsasən, delimitasiya prosesi yalnız xəritələrə əsaslanmaqla həyata keçirilmir, bu xəritələrin istinad mənbəyi olması üçün onlar beynəlxalq hüquqi sənədlərə söykənməli, o cümlədən hər iki ölkə tərəfindən hansısa formada təsdiqlənməlidir. Ermənistanın ərazi iddiaları səbəbindən bugünədək heç bir qonşusu ilə sərhədlərini delimitasiya etmədiyi bir şəraitdə delimitasiyanın Ermənistanın iddia etdiyi kimi yalnız bir xəritə əsasında edilməsi iddiası heç bir məntiqə sığmır”.
Paşinyanın iddia etdiyi 1975-ci il xəritəsində nə ola bilər ki, ondan belə möhkəm yapışıb?
Politoloq Turab Rzayev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Ermənistan Azərbaycanla sərhədlərinin delimitasiya və demarkrasiyasını yekunlaşdırmaq istəyir: “Paşinyan açıq şəkildə çalışır ki, Rusiya ilə yolları ayırsın və Qarabağ məsələsini Ermənistan Respublikasından uzaqlaşdırsın. O bunu bütün davranışlarında bildirir. Sülh bəyanatı üç tərəf arasında imzalansa da, Ermənistan vaxtaşırı Qarabağı sırf Azərbaycanla Rusiyanın məsələsi kimi qabardaraq, özünü sülh bəyanatından uzaqlaşdırır. Sülh məsələsi ilə bağlı ancaq Azərbaycanla Rusiya görüşür. Amma Qarabağla bağlı ərazi iddialarından əl çəkərək, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıdı. Qəribədir ki, bu günlərdə Rusiyanın Qarabağdakı erməniləri tərksilah etmək və silah anbarları ilə bağlı açıqlamalarına Paşinyan cavab verərək bildirib ki, bütün bu silahları Rusiyanın bölgədən çıxarmağını istəyir. Ermənistan istəmir ki, hansısa şəkildə separatçı rejim, yaxud Qarabağda olan ermənilər yenidən silahlana bilsin. Hətta Paşinyan təklif edir ki, istər Azərbaycan, istərsə də Ermənistan üzərindən bu silahları çıxara bilər. Görünən odur ki, Paşinyan istənilən halda Qarabağ məsələsini özündən uzaqlaşdırmaq istəyir. Hətta Qranada sammitində olan təkliflərdə də bu vardı ki, Azərbaycan və Ermənistan ordularını sərhəddən kənara çəksinlər və delimitasiya, demarkasiya olsun, sülh imzalansın. Bununla Rusiyanın Qarabağ məsələsində Ermənistana təzyiq etmək, Paşinyan hakimiyyətini devirmək planlarının önünə sədd çəkmək istəyir. Ona görə də, 1975- ci il xəritəsi Paşinyanın çox da dərindən bildiyi bir xəritə deyil. Paşinyan sadəcə düşünür ki, həmin illərdə Ermənistan - Azərbaycan sərhədi Ermənistanın maraqlarına uyğun olaraq ən ideal sərhəd olub. Ona görə də, həmin illərin xəritəsi götürülərək delimitasiya və demarkasiyanı tamamlamaq istəyir. Nə üçün 75 - ci il? Bu sualın cavabı heç kəsdə yoxdur. 75 - ci illə bağlı Azərbaycan tərəfi açıqlama verib ki, həmin illər ərzində orda xəritələr hazırlanıb, sırf 75 - ci il xəritəsi yoxdur. Hazırlanan xəritələr də detallı hərbi xəritələrdi və hər bir şey qeyd olunub. Qeyd olunan məsələlər də öz aktuallığını saxlamaya da bilər. Qarabağ işğaldan azad olunanda bəlli olub ki, İrandan Ermənistana gedən yolu neçə yerdən Azərbaycan ərazisi kəsir. Burda landşaft pozulur, ərazi pozulur, ərazidə yerdəyişmə ola bilər. Ermənistan heç vaxt Azərbaycanla sərhəd saxlamayıb. Düşünüb ki, Azərbaycan o torpaqları azad edə bilməyəcək. Ona görə də, 75 - ci illə bağlı dəqiq xəritə olması qənaətində deyiləm. Yəni varsa, Ermənistan tərəfi bunu təqdim etsin, ortaya çıxarsın. Azərbaycan tərəfi belə bir xəritənin olmadığını deyir. Ancaq düşünürəm ki, Paşinyanın niyyəti sırf həmin illərdə Ermənistana sərf edəcək şəkildə Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması, sərhədlərin dəqiqləşməsi, Rusiyanın təzyiq imkanlarının qarşısının alınmasıdır. Burda aydın məsələdir ki, Azərbaycan tərəfinin ayrı gündəmi ola bilər. Belə bir xəritə varsa, Azərbaycan tərəfi də özünə uyğun xəritəni seçə bilər. Mən düşünürəm ki, xəritə məsələsi sülh müqaviləsinin imzalanmasında elə də əhəmiyyətli deyil”.
Ümumiyyətlə, yaxşı olardı ki, daha əvvəlki xəritələrə müraciət edilsin. SSRİ formalaşmadan əvvəlki xəritələrdə daha aydın təsəvvür formalaşa bilər. Əslində, Ermənistan hamıdan gözəl bilir ki, ortaya çıxacaq mənzərə onlara sərf edən deyil. Çünki onlar türk birliyinə qarşı bir layihə dövlət kimi formalaşıb. SSRİ Baş Qərargahının çoxlu xəritələri var, onların bir çoxu nəşr olunub: “Ermənistan-Gürcüstan dövlətlərarası yolunun keçdiyi Qazaxın 7 və Naxçıvanın Kərki kəndi Ermənistanın 29.8 min kvadratkilometr ərazisinə daxil deyil. Bundan başqa, həmin xəritələrdə Gorus-Qafan yolunun bir hissəsi də Azərbaycan ərazisindən keçir. Artıq Azərbaycan həmin yola nəzarəti bərpa edib. 70-ci illərin və ya Paşinyanın dediyi kimi, 1975-ci ilin xəritələri əsasında demarkasiya işlərinin aparılması həm də anklavların geri qaytarılması deməkdir.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
