Qazaxıstanda qazax tarixinə dair yeni yeddi cildlik kitabın buraxılacağı bildirilir. 2024-cü ildə nəşr olunacaq yeddi cildlikdə Sovet dövründə Qazaxıstanda baş verən neqativ hadisələrə diqqət yetiriləcək. Qazaxıstan tarixçiləri öz tarixlərini yenidən nəzərdən keçirmək qərarına gəliblər və tarixlərini yenidən yazmağa başlayıblar.
Məlumata görə, yaxın gələcəkdə bu ölkənin tarixinin yeddi cilddən ibarət yeni nəşri çıxacaq. Bu nəşrin əsas xüsusiyyəti Qazaxıstanın sovet dövrünün yeni şərhi olacaq. Respublikanın Sovet İttifaqının tərkibində olduğu dövr daha tünd rənglərlə təsvir olunacaq. Sovet dövründə bu ərazidə baş verən neqativ proseslərə diqqət yetiriləcək. Qazaxıstanın “Qədim dövrlərdən bugünə qədər tarixi” akademik nəşrinin inkişafı mərkəzinin rəhbəri Altın Ualtaevanın sözlərinə görə, yeddi cilddən ikisi sovet dövrünə həsr olunacaq. Onlar V və VI seriya nömrələrini alacaqlar. Qazaxıstan tarixini gözləyən əsas dəyişiklik Qazaxıstanın SSRİ-yə könüllü qoşulmasının adının müstəmləkəçilik aktına çevrilməsidir.Tarixçilərin diqqət yetirəcəyi mənfi hadisələrdən biri də Qazaxıstandakı aclıqdır. Yeni nəşrə görə, aclığın başlanğıc tarixi 1930-cu il deyil, 1917-ci il olaraq qeyd ediləcək. Ualtaevanın sözlərinə görə, bu hadisə qazax xalqının hüquqlarının pozulması ilə müşayiət olunub. “Aydındır ki, aclıq qazax xalqının hüquqlarının pozulması ilə müşayiət olunurdu. Totalitar rejimin bu siyasəti böyük neqativlik gətirdi və qazax cəmiyyəti sisteminin son deqradasiyasına səbəb oldu”, - alim mətbuat konfransında bildirib. Ümumiyyətlə, qazax alimlərinin fikrincə, Qazaxıstanın sovet dövrünü inkorporasiya adlandırmaq lazımdır və bu, onların ölkəsi üçün müsbət heç nə gətirməyib. Qazax tarixçiləri də qazaxların təhsili ilə bağlı başqa versiyanı əvəz etmək niyyətindədirlər. Qazaxların 1917-ci ilə qədərki savadına dair məlumatlar, onların fikrincə, yanlış hesab edilməlidir, çünki Sovet hökuməti yalnız kiril əlifbasını bilən qazaxları savadlı hesab edirdi ki, bu da real rəqəmləri xeyli təhrif edir. Ancaq gələcək nəşrin müəlliflərinə hörmət etməyə dəyər, onlar hələ də müsbət cəhətlər haqqında yazmağı unutmadılar, onların arasında çətin anlarda "millətlərarası yardım" və sənaye inkişafı kimi müsbət dəyişiklikləri qeyd etdilər. Ualtaevanın sözlərinə görə, Qazaxıstanın yeni tarixi üzərində iş prezident Kasım-Jomart Tokayevin tapşırığı ilə aparılır. İndi bu ölkənin tarixini yeniləmək üçün belə işlər həyata keçirilir.
“Qazax tarixçiləri çox böyük vətənpərvərlik addımları atırlar, öz xalqlarının tarixini yenidən işləyirlər”
AVCİYA-nın vitse-perzidenti, tarixçi alim Məhərrəm Zülfüqarlı “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, Qazaxıstanda qazax tarixinin yenidən yazılması prosesinə start verilməsi çox müsbət haldır və qardaş xalqın tarixi də digər türk xalqlarının tarixi kimi totalitar Sovet İttifaqı tərəfindən ciddi şəkildə təhrif edilib. Bolşevik Rusiyasının Qazaxıstana da, başqa respublikalara da fəlakət gətirdiyini qeyd edən M.Zülfüqarlı bildirdi ki, qazaxlar milli zəmində ən çox əziyyət çəkən xalqlardan olub, aclıq kimi tarixi sınaqdan keçiblər. “XIII-XIV əsrlər tarixinə yeni baxış” adlı kitabından danışan M.Zülfüqarlı bildirdi ki, bu kitabda Qazaxıstan haqqında da məlumat yer alıb. “Birincisi, nə baş verdi ki, qazaxlar öz tarixlərini yazmağa və çoxcildlik nəşrlər etməyə məcbur oldular? Bunun əsas səbəbi indiki Rusiya hakimiyyətinin yeritdiyi imperialist siyasətdir, SSRİ-ni yenidən bərpa etmək planlarıdır, keçmiş SSRİ respublikalarına ərazi iddiasıdır. Bilirsiz ki, Rusiya şovinistləri Ukrayna müharibəsi başlamazdan əvvəl və sonra Qazaxıstana ərazi iddiası edərək bildiriblər ki, Qazaxıstan dövlət kimi ancaq Qazax xanlığı yaranandan sonra mövcud olub. Guya 1456-cı ilə qədər bu xalqın heç bir dövləti olmayıb, kiçik bir ərazidə xanlıq olub və bu xanlığın ərazisini də sonradan Sovet dövründə Rusiya böyük torpaqlar verərək böyüdüb. Əlbəttə, bu belə deyil. Bu, qazax tarixinin Sovetlər tərəfindən saxtalaşdırılmasıdır. Kalinbek Daniyalov adlı bir qazax tarixçisi var, onun əsərlərinə fikir verin: “Hunların tarixi”, “Alaş tarixi”, “Çingiz xanın tarixi”, “Vətən tarixi”, “Qazax dövlətçilyinin tarixi”, “Sibir xalqının tarixi” və sair. Bilirsiz ki, rusların Volqa çayından Şərqə doğru irəliləmələri əsasən XVI əsrdə baş var verib. Kazan xanlığını, sonra Həştərxan xanlığını, sonra da Sibir xanlığını işğal ediblər. Bu xanlıqları işğal etdiklərini ruslar özləri də etiraf edir. Qaldı qazaxlara, ruslar uzun müddət qazaxları monqol tatarlardan, Qızıl Orda dövlətindən tamamilə ayırmışdılar və onların tarixini cılızlaşdırıb 1456-cı ildə yaranmış Qazax xanlığından başlandığını iddia edirdilər. Amma bu gün Qazaxıstanın vətənpərvər tarixçiləri qazax xalqının tarixini yenidən yazmağa başlayıblar. Bunlar Qızıl Orda dövlətini öz dövlətləri hesab edirlər və Çingiz xanın yaratdığı imperiyanın varisi kimi əsasən qazax xalqını götürürlər. Bu çox maraqlı məsələdir. Çünki bilirsiz ki, xalq öz tarixini yaşatmasa, öz tarixini sübut etməsə işğalçı onun tarixini saxtalaşdıracaq və ərazi iddiaları ilə çıxış edəcək. İndi qazaxların yazdığı yeni tarix kitablarında bu geniş ərazilərin Qazaxıstana aid olduğu irəli sürüləcək. Yəni əks proses gedəcək. İmperialist zəhəri ilə beyinləri dolmuş rus tarxçilərinin Qazaxıstana qarşı ərazi iddiası indi tərsinə çevriləcək. Yəni bir daha sübut olunacaq ki, Volqadan Şərqə doğru olan bütün ərazilər Rusiya tərəfindən işğal olunub” deyə M.Zülfüqarlı qeyd etdi.
M.Zülfüqarlı dedi ki, Qazaxıstanın öz tarixini çoxcildlik şəklində yenidən yazması vaxtilə Rusiya tərəfindən işğal olunan başqa dövlətlər üçün də presedent ola bilər. Cənubi Qafqaz xalqlarının Rusiyanın işğalçılıq tarixindən çox yazdığını deyən M.Zülfüqarlının sözlərinə görə, yenə də Rusiyanın ərazi iddialarından yaxa qurtara bilmirlər. “Qazax tarixçiləri çox böyük vətənpərvərlik addımları atırlar, öz xalqlarının tarixini yenidən işləyirlər. Qazaxıstanda hökm sürmüş aclığın gerçək tarixinin yazılması çox vacib idi. Bu aclıq nəticəsində qazax xalqının böyük bir hissəsi məhv olub. Bu gün qazax tarixçilərin yenidən aclıq hadisəsinə qayıtması və sovet dövründə həyata keçirilən saxtalaşdırmanı faktlarla dağıtması çox mühüm idi. Qazax xalqının gerçək tarixinin yazılması çox vacib idi və bu prosesə başlanıb”-deyə M.Zülfüqarlı əlavə etdi.
İradə SARIYEVA
