Bu günlərdə Avropa İttifaqı (Aİ) Şurasının Siyasi və Təhlükəsizlik Komitəsi Kanadanın Aİ-nin Ermənistandakı Monitorinq Missiyasına töhfə vermək təklifini təsdiqləyib. Bu, Avropa İttifaqı Şurasının Siyasi və Təhlükəsizlik Komitəsinin müvafiq qərarında əks olunub.
Qərarda deyilir: “Kanadadan Avropa İttifaqının Ermənistandakı Missiyasına (EUMA) töhfə qəbul edilir və bu, əhəmiyyətli hesab olunur. Kanada EUMA-nın büdcəsinə maliyyə töhfələrindən azaddır”.
Gözlənildiyi kimi, məsələyə Rusiya tərəfindən sərt reaksiya verilib. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi Kanadanın Avropa İttifaqının Ermənistandakı Azərbaycanla sərhəddə Monitorinq Missiyasına qoşulmasını tənqid edib. Belə ki, Rusiya XİN-in rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova bildirib ki, kanadalıların Ermənistanda peyda olması xarici siyasət müstəqilliyini tamamilə itirmiş Aİ-nin ABŞ və NATO-nun maraqlarına xidmət etməklə məşğul olduğunu açıq şəkildə təsdiqləyir. Zaxarova Aİ-nin Ermənistandakı monitorinq missiyasının Rusiya ilə geosiyasi qarşıdurma vəzifəsinə tabe olduğunu, eyni zamanda, Ermənistan-Azərbaycan sərhədində toqquşmaların qarşısını almadığını vurğulayıb: “Burada Bakı ilə İrəvan arasında münasibətlərin normallaşmasına hər hansı töhfədən söhbət getmir”. Rusiya XİN rəsmisi bunun bir daha gərginliyin azaldılmasının əsas mexanizmlərindən biri kimi Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin delimitasiyası üzrə ikitərəfli komissiyanın işi olduğunu təsdiq etdiyini deyib. Zaxarova nə Brüssel, nə də ABŞ-ın vasitəçiliyi baxımından Cənubi Qafqaz regionunda sabitliyə gətirib çıxaracaq heç bir nəticənin olmadığını bəyan edib. Rusiyalı politoloq Sergey Markedonov isə baş verənləri belə şərh edir: “Qafqaza daha bir sülhməramlı gəlir. Kanada Ermənistan ərazisində Aİ monitorinq missiyasının işinə qoşulmaq qərarına gəlib. Avropa Şurasının Siyasi və Təhlükəsizlik Komitəsi dərhal Ottavanın qərarını bəyəndiyini bildirdi. Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyi kanadalı diplomatların hərəkətlərini alqışlayıb. Azərbaycan öz qiymətləndirmələrində müəyyən təmkin nümayiş etdirdi, baxmayaraq ki, ümumilikdə Bakıda Avropa missiyasının fəaliyyətinə şübhə ilə yanaşılır və hələ də belədir. Moskva təmsilçiləri Ottavanın ünvanına sərt tənqidlərlə çıxış ediblər. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarovanın sözlərinə görə, EUMA Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həllinə deyil, geosiyasi problemlərin həllinə, yəni Rusiyanın Qafqaz regionundan sıxışdırılmasına diqqət yetirir. O, həmçinin bildirib ki, Kanadanın Aİ-nin Ermənistandakı missiyasının işinə qoşulması “vahid Avropa”nın ABŞ və NATO-dan artan asılılığını əks etdirir. Kanada sülhməramlılarının effektivliyi və obyektivliyinə də şübhələr ifadə olunub. Ottava Qafqaza və Ermənistanla Azərbaycan arasında münaqişənin qlobal həlli prosesinə ilk dəfə maraq göstərmir. Bir il əvvəl Kanada hökuməti İrəvanda səfirlik açmaq qərarına gəlib. Daha sonra bu ölkənin xarici işlər naziri Melani Coli bildirib ki, bu addım iki ölkə arasında əlaqələri gücləndirəcək və Kanadadan Ermənistanda demokratiyaya dəstəyi artıracaq”.
Sergey Markedonov bildirir ki, bu, Ottavanın Qafqaz regionunu fəal şəkildə kəşf edəcəyi anlamına gəlir: “Çox güman, məsələ onda deyil ki, Kanada Arktika gündəminə qarışdıqdan sonra birdən-birə Qafqazın yeni aparıcı aktoruna çevriləcək. Əvvəllər bu ölkənin konsulluğu Gürcüstanda fəaliyyət göstərirdi, amma reallıqda Gürcüstan-Kanada münasibətləri NATO-nun ümumi gündəliyi ətrafında cəmlənmişdi. Çox güman ki, Aİ missiyasına qoşulmaq qərarı qeyri-Avropalı müttəfiqdən bir növ siqnaldır: biz sizinləyik, münaqişənin həlli istiqamətində səyləriniz tam dəstəyimizi tapacaq. Təbii ki, Ottavanın Ukraynaya marağı nəzərə alınmalıdır. Kanadadakı (ukraynalıların sayına görə dünyanın üçüncü dövləti) Ukrayna diasporunun oynadığı xüsusi rola görə, bu ölkənin hökuməti Kiyevi dəstəkləməkdə həmişə “kollektiv Qərb”in önündə olub. Əgər Amerika və Avropalı müttəfiqlər Moskvanın bu gün Transqafqazda eksklüziv moderator olmaq hüququnu itirdiyinə inanırlarsa, Kanada bu qavrayışa qızğın dəstək verəcək. Kanadalıların sülh prosesinə töhfəsini qiymətləndirməmək olmaz. Daha doğrusu, söhbət siyasi simvolizmdən gedir. Bununla belə, onu da qiymətləndirməmək olmaz. Konkret hal onu göstərir ki, Qərb ilk fürsətdə öz birliyini, siyasi və diplomatik səfərbərlik üçün resurslarını nümayiş etdirməyə çalışır”. Ekspert qeyd edir ki, bunlar Ermənustanın KTMT-dən imtinası fonunda baş verir. Bu arada bəlli olub ki, Ermənistan KTMT üzvləri xilasedicilərin sentyabrın əvvəlində Belarusda keçiriləcək “Qaya-2023” xüsusi təlimində iştirak etməyəcək. “Ermənistanın Qaya-2023 təlimlərində iştirakı nəzərdə tutulmayıb”, – Rusiyanın “İnterfaks” informasiya agentliyi Ermənistan Daxili İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətinə istinadla yazır. “Qaya-2023” təlimləri sentyabrın 1-dən 6-dək keçirilməlidir. Təlimin mövzusu radiasiya qəzasının fəsadlarının aradan qaldırılmasıdır. Xatırladaq ki, Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan ötən il noyabrın 23-də KTMT-nin İrəvan sammitində təşkilatın Kollektiv Təhlükəsizlik Şurasının bəyannaməsini imzalamaqdan imtina edib. 2023-cü ilin yanvarında isə Ermənistan öz ərazisində KTMT təlimlərini keçirməkdən imtina etdiyini açıqlayıb, yaranmış vəziyyətdə təlimlərin keçirilməsini məqsədəuyğun saymayıb. Bundan başqa, Moskvanın təkidlərinə baxmayaraq, Ermənistan KTMT missiyasını ərazisinə buraxmaqdan imtina edir. Mariya Zaxarova bunun Ermənistanın özünə ziyan olduğunu bildirib: “Ermənistanda Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının missiyasının yerləşdirilməsi sərhəddəki vəziyyətin sabitləşməsinə töhfə verə bilər”. O, Qarabağın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının məsuliyyət zonasına daxil olmadığını xatırladıb. "Eyni zamanda, KTMT missiyasının Ermənistanda yerləşdirilməsi Ermənistan-Azərbaycan sərhədindəki vəziyyətin sabitləşməsinə əhəmiyyətli töhfə verərdi. Top Ermənistanın tərəfindədir”. Amma İrəvanın KTMT ilə bağlı mövqeyi fərqlidir. Bu yaxınlarda baş nazir Nikol Paşinyan “KTMT Ermənistandan çıxmaq istəyir” açıqlaması ilə daha çox Moskvanı şantaj edib. Paşinyan qeyd edib ki, müstəqil ekspertlər vaxtaşırı ona KTMT-nin Ermənistanı, hətta Rusiyanın regionu tərk etməsi qənaətinə gəlmələrinə dair hesabatlar göndərirlər. Bu fonda Qərb təmsilçilərini fəal şəkildə ərazisinə gətirən Ermənistanın bu hərəkətləri Rusiyada qətiyyən xoş qarşılanmır.
Tahir TAĞIYEV
