İyulun 26-da Azərbaycanın Müdafiə Nazirliyi ilə Türkiyənin TUSAŞ şirkəti arasında “Su-25 modernləşdirmə layihəsi müqaviləsinin imzalanma mərasimi” keçirilib. Bu barədə Azərbaycan Müdafiə Nazirliyindən məlumat verilib.
Qeyd edilir ki, “IDEF - 23” 16-cı Beynəlxalq Müdafiə Sənayesi Sərgisi çərçivəsində keçirilən imzalanma mərasimində Azərbaycan Respublikası müdafiə nazirinin müavini - Baş direktor Aqil Qurbanov, Türkiyə Müdafiə Sənayesi Komitəsinin sədri Haluk Görgün və digər rəsmilər iştirak edib. Müqavilənin imzalanmasında əsas məqsəd Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin istifadəsində olan təyyarələrə Türkiyə istehsalı olan ağıllı bomba və raketlərin inteqrasiyası və onların avionik modernləşdirmə fəaliyyətlərinin həyata keçirilməsidir. Bildirilir ki, Azərbaycan prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin və Türkiyə dövlət başçısı Rəcəb Tayyib Ərdoğanın diqqətdə saxladığı layihədə qardaş ölkənin müdafiə sənayesinin daxili, eləcə də milli imkan və vasitələrindən maksimum istifadə edilməsi nəzərdə tutulub. Qeyd edək ki, hələ SSRİ dönəmində istehsal edilən iki mühərrikli, tək oturacaqlı hücum və hava dəstək təyyarəsi olan Su-25 hazırda Rusiya, MDB dövlətlər və bir sıra ölkələr tərəfindən istismar olunur. Yaşına baxmayaraq, o, yer hədəflərinə zərbələr endirmək üçün nəzərdə tutulmuş kifayət qədər effektiv maşın olaraq qalır. Hücum təyyarəsinin ilk uçuşu 1975-ci ildə baş tutub, dövlət sınaqları 1981-ci ildə istismara verilməsi tövsiyəsi ilə tamamlanıb, lakin rəsmi qəbul yalnız 1987-ci ildə baş verib. Bu gecikmənin səbəbi hərbçilərdən taktiki-texniki tapşırığı tam yerinə yetirmək tələbi, eləcə də Əfqanıstanda döyüş əməliyyatı zamanı üzə çıxarılan çatışmazlıqları aradan qaldırmaqla bağlı olub. Əfqanıstanda Su-25-lər 60 minə yaxın döyüş uçuşu həyata keçirib. Təxminən on il ərzində SSRİ Hərbi Hava Qüvvələri burada 23 təyyarə itirdi. Bu halda yanacaq çənlərində bir dəfə də olsun partlayış baş verməyib. Hücum təyyarələri bəzən 150-yə qədər zərər görməklə aerodroma qayıda bilib. Bunlar fonunda təyyarədə təkmilləşmə işləri davam etdirilib. Ancaq təyyarədə qoyulan konsepsiya tamamilə düzgün oldu - pilotun yüksək təhlükəsizliyi, bütün əsas komponentlər və birləşmələr, istismarın asanlığı və asfaltsız olanlar da daxil olmaqla, ən yüksək keyfiyyətli aerodromlara enə bilmək imkanı. Su-25 zirehli pilot kabinəsinə malikdir. 12,7 mm-ə qədər çaplı güllələrdən, bəzi ən təhlükəli istiqamətlərdə isə 30 mm-lik qədər mərmilərdən pilotu qoruyur. Mühərriklər gövdənin yanlarında bir-birindən aralı yerləşdirilib. Həmçinin, təyyarə termal hədəf başlığı olan raketlərə qarşı termal tələlərin qoyulması sistemi ilə təchiz olunub. Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri nin ilk döyüş təyyarəsi də məhz Su-25 olub. Bu təyyarəni Milli Qəhrəman, ilk pilot, leytenant Vaqif Qurbanov 1992-ci il aprelin 8-də keçmiş Sovet Ordusunun Sitalçay aviabazasından qaçıraraq Qarabağ döyüşlərində istifadə edib. Yevlax Hava Limanında bazalaşdırılan bu təyyarə vasitəsilə azərbaycanlı pilot döyüşdə ermənilərin onlarla texnikasını, silah anbarını, 1 ədəd hərbi vertolyotunu, 1 ədəd YaK-40 təyyarəsini məhv edib. Vaqif Qurbanovun idarə etdiyi Su-25 təyyarəsi 1992-ci il iyun ayının 13-də Əsgəran üzərində ermənilər tərəfindən vurulub, pilot həlak olub.
İkinci Qarabağ müharibəsində də Su-25-lər geniş istifadə edilib. Ümumiyyətlə, pilotlarımızın İkinci Qarabağ müharibəsində qələbənin qazanılmasında böyük rolu olub. Xatırladaq ki, Vətən müharibəsində Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən düşmənin hava hücumundan müdafiə sistemini məhv etmək məqsədilə “Qarabağ mücrüsü” adlı xüsusi əməliyyat planı hazırlanıb. Bu, hərbçilərimizin düşmənin fikrini yayındırmaq üçün müxtəlif variantları idi. Düşmənin bütün növ zenit-raket komplekslərini işə salmağa vadar etmək üçün mövcud aviasiya vasitələri havaya qaldırıb kütləvi aviasiya zərbəsi imitasiya edilib. Həmin imitasiya vasitələri düşmənin zenit-raket komplekslərinin məhvetmə zonasına daxil olmadan müxtəlif manevrlər ediblər. İkinci tədbir kimi, düşmənin fəndi başa düşməməsi üçün Dövlət Sərhəd Xidmətinə məxsus, göyərtəsində pilot olmayan, “kukuruznik” kimi tanınan AN-2 təyyarələri düşmənin zenit-raket komplekslərinin məhvetmə zonasına yönləndirilib. Plan uğurla icra olunub və Vətən müharibəsinin ilk günlərində Hərbi Hava Qüvvələri və Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunlarının birgə fəaliyyəti nəticəsində düşmənin hava hücumundan müdafiə sistemlərinin 70 faizi sıradan çıxarılıb. “Bayraktar”, “Harop”, “Sky Striker” zərbə dronları ilə yanaşı, məhz Su-25-lər və digər təyyarələr düşmən hədəflərini anında məhv edib. İndi Su-25-lərin Türkiyə tərəfindən modernləşdirilməsi onların effektivliyini və zərbə gücünü daha da artırarcaq. Bu da Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinə əlavə üstünlüklər qazandıracaq. Çünki bu hücum təyyarəsi hücum helikopteri və ön xətt bombardmançısının keyfiyyətlərini birləşdirir. Onun əsas vəzifəsi döyüş meydanında quru qoşunlarına birbaşa dəstək verməkdir. O, faktiki olaraq cəbhə xəttində motoatıcı birləşmələrin yolunu açır, zirehli texnikanın sütunlarını, tanklarını və düşmən canlı qüvvəsini məhv edir. İndi bu təyyarələrin təkmilləşdirilməsi onların döyüş qabiliyyətini daha da yüksəldir.
Tahir TAĞIYEV
