İran və İsrail arasında növbəti gəmi insidenti bu ölkələri yenidən müharibə həddinə gətirib çıxarmaqla yanaşı, dünya enerji bazarlarına da ciddi təsir etməkdədir. Artıq insident səbəbindən dünyada neftin qiymətində yenidən artım müşahidə olunur.
Xatırladaq ki, İsrailin “Zodiac Maritime” şirkətinin istismarında olan “MT Mercer Street” tankerinə hücum Oman sahillərində həyata keçirilib. Bu zaman iki heyət üzvü - Rumıniya və Böyük Britaniya vətəndaşları həlak olub. Dron zərbəsi nəticəsində tankerin göyərtəsində yanğın başlayıb. İsrail şirkəti bildirir ki, hücum zamanı gəmi Tanzaniyadan Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə üzürdü və yolda hücuma məruz qalıb. Bununla bağlı verilən həyəcan siqnalına ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin regiondakı gəmiləri reaksiya verib və heyət üzvlərinə kömək ediblər. Amerika ordusunun informasiyasına görə, hücumun pilotsuz uçan aparatların köməyi ilə həyata keçirildiyinə dair dəqiq məlumatlar var. “Reuters” agentliyi isə Qərb ölkələrinin xüsusi xidmət orqanlarının bu hücumu İranın həyata keçirdiyinə dair məlumatlara malik olduğunu bildirir. İran tərəfi hələlik məsələyə reaksiya verməyib. Lakin İranın dövlət “Əl-Alam” telekanalı “informasiyalı regional mənbələrə” istinadən bildirir ki, bu, İsrailin Suriya aeroportlarından birinə bu yaxınlarda həyata keçirdiyi hücuma cavabdır. İranla İsrail arasında tanker müharibəsinin getdiyi bu insidentdən əvvəl də məlum idi. Belə ki, İsrail xüsusi xidmət orqanları 2019-cu ildən başlayaraq İranın neft tankerlərinə qarşı əməliyyatlar keçirirdi. Bu əməliyyatlar İranın ABŞ-ın tətbiq etdiyi sanksiyalardan yayınaraq öz neftini ixrac etməsini əngəlləməyə yönəlib. “Mossad”ın həyata keçirdiyi əməliyyatlar nəticəsində İran neftini daşıyan bir çox tankerlər sıradan çıxarılıb, yaxud təyinat nöqtəsinə çata bilməyib. Nəticədə İrana milyardlarla dollar ziyan dəyib. Daha sonra İsrail tankerləri və quru yük gəmiləri də beynəlxalq sularda hücuma məruz qalmağa başlayıb. Bu hücumların İranın cavab addımları olduğu təxmin edilir.
“The New York Times” qəzeti də bu fonda bir müddət əvvəl belə bir məlumat yaymışdı ki, son illər İsrail və İran donanmaları arasında dəniz mübarizəsi aktivləşib və hər iki ölkə bir-birinin gəmilərinə bir sıra hücumlar təşkil edib: “İsrail və İran uzun illərdir ki, Orta Şərqdə, əsasən də quruda və havada gizli müharibə aparırdı. Hazırda isə Aralıq dənizi və Qırmızı dənizdəki gəmilər də hücuma məruz qalır. İsrail 2019-cu ildən bəri Aralıq dənizinin şərqində və Qırmızı dənizdə İran nefti və silahı daşıyan gəmilərə hücum edir. İran, göründüyü kimi, diqqəti cəlb etmədən gizli hücumlarla cavab verir. Mənbələr bildirir ki, 2019-cu ildən bəri İsrail diversantları İran yüklərini daşıyan azı 10 gəmiyə hücumlar təşkil edib. İran tərəfi isə hücumların 20 gəmiyə qarşı edildiyini düşünür. Söhbət əsasən Suriyaya yanacaq və ya silah daşıyan gəmilərdən gedir. İranın cavabının miqyası bəlli deyil. Hücumların çoxu gizli və məsuliyyəti barədə ictimaiyyətə elan edilmədən həyata keçirilir”. Nəşr qeyd edir ki, “hər iki tərəf əsasən dəniz minalarından istifadə edir.
Mövcud vəziyyətdə İsrailin baş naziri Naftali Bennet hucumun İran tərəfindən həyata keçirildiyini bir daha bəyan edərək, bu ölkəyə qarşı cavab addımlarında təkbaşına hərəkət edə biləcəklərini də vurğulayıb: “Bu məsələdə bütün dünyanı bir araya gətirmək üçün çalışırıq, amma təkbaşına da hərəkət edə bilərik”. İsrailin xarici işlər naziri Yair Lapid beynəlxalq ictimaiyyəti Tehrana qarşı qətiyyətli addımlar atmağa çağırıb: “İran təkcə İsrailin problemi deyil. O, terrorçuluq, dağıntılar və qeyri-stabillik ixrac edən ölkədir və hamımıza ziyan gətirir”. Artıq ABŞ İsraili bu məsələdə dəstəklədiyini bəyan edib. ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken bu xüsusda bildirib ki, ölkəsi mövcud informasiyaya əsaslanaraq, "Mercer Street" tankerinə edilən hücumun arxasında İranın dayandığını bəyan edir: "Mövcud məlumatları araşdırdıqdan sonra əminik ki, İran partlayıcı qurğularla təchiz olunmuş pilotsuz uçuş aparatlarından istifadə edərək, iki günahsız insanın ölümü ilə nəticələnən hücumu həyata keçirib". Amerika diplomatiyasının rəhbəri vurğulayıb ki, İrana yaxın gələcəkdə adekvat cavab veriləcək. Hesab edilir ki, Suriya ərazisində İran obyektlərinə hücumlar artacaq. Qeyd edək ki, İsrail dəfələrlə Suriyada İranın hərbi bazasının olması ilə bağlı narahatlığını bildirsə də, İran bunu təkzib edib və terrorçularla mübarizə üçün Suriyaya hərbi məsləhətçilər göndərdiyini bildirib. Reallıqda isə İran Suriyada özü üçün geniş hərbi infrastruktur yaratmaq və İsrailə qarşı yeni cəbhə açmaqda qərarlıdır. İsrail də eynilə bu şəkildə İrana mane olmağa və onun Suriyada "Hizbullah"a oxşar təşkilat yaratmasına əngəl olmağa çalışır. Neft tankerinə hücum bu məsələdə İsrailə yeni səbəblər verir. Eyni zamanda, İran tankerlərini də çətin vəziyyət gözləyir. Bu halda İranın adekvat cavabları İsrail-İran savaşını qaçılmaz edə bilər. Baş verənlər isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, dünya enerji bazarlarına təsir edərək neft qiymətlərinin yüksəlməsinə rəvac verib.
Ramil QULİYEV
