Başa çatmaqda olan il Azərbaycan üçün yenə uğurlu nailiyyətlərlə yadda qalmaqdadır. Hesab edilir ki, artıq yaradılan möhkəm bazis fonunda Azərbaycanın qarışdakı dövr ərzində də dinamik inkişafını gözləmək olar. Bunu ABŞ dövlət katibinin keçmiş xüsusi müşaviri, həmçinin ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin məsləhətçisi olmuş Pol Qobl da təsdiq edir.
2018-ci ildə Azərbaycanın nələrlə yadda qaldığına diqqət çəkən ekspert ilk olaraq Xəzər dənizinin delimitasiyası haqqında sazişi ölkəmiz üçün yüksək qiymətləndirir. O hesab edir ki, bu sənəd Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrini genişləndirməsinə yol açacaq: “Hesab edirəm ki, üzümüzə gələn 2019-cu ildə Azərbaycan iqtisadi inkişafını davam etdirəcək və balanslaşdırılmış xarici siyasətini qoruyub saxlayacaq. Yeri gəlmişkən, nə qədər paradoksal səslənsə də, qarşıdakı 12 ay ərzində Azərbaycanın Rusiya, ABŞ və İranla münasibətlərinin indikindən daha isti olacağını gözləyirəm”.
Digər ekspertlər bunu həm də Azərbaycanın uğurlu balanslı xarici siyasətinin nəticəsi sayırlar. Belə ki, bölgədə və ümumiyyətlə dünyada mövqeləri toqquşan Rusiya, ABŞ və İranın Azərbaycanla münasibətlərində artıq belə toqquşma qeydə alınmır. Əksinə, görünən budur ki, qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycanın hər üç tərəflə münasibətləri daha möhkəm hala gələcək. Artıq Rusiya, İran, elə qardaş Türkiyə növbəti il üçün Azərbaycanla bütün sahələr, o cümlədən iqtisadi müstəvidə əlaqələrini daha da dərinləşdirmək niyyətlərini meydana qoyub. İran isə, ümumiyyətlə, iqtisadi sahədə inkişafını davam etdirmək üçün Azərbaycan və Türkiəyə böyük ümidləri olduğunu gizlətmir. Ankarada keçirilən Türkiyə-İran biznes forumunda çıxış edən prezident Həsən Ruhani ölkəsinin Türkiyə sərmayələrinin cəlb dilməsini, xüsusən də neft-kimya sənayesi sahəsində gözlədiyini deyib.
Bununla yanaşı, gözləntilər həm də bundan ibarətdir ki, Azərbaycan da İranla birgə layihələri məhdudlaşdırmayacaq. Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban bu xüsusda bildirir: "İqtisadiyyat Nazirliyinin məlumatına görə, İran şirkətlərinin Azərbaycan iqtisadiyyatına olan ümumi sərmayəsi hazırda 3,1 milyard dollar səviyyəsində qiymətləndirilir. Birgə əsas infrastruktur layihələri, xüsusilə də “Şimal-Cənub” dəmir yolunun tikintisi və daha bir neçə layihə həyata keçirilir. Ölkələrimizi bağlayan bir çox şeylər var, ona görə də düşünmürəm ki, Amerika sanksiyaları üzündən hər şey dayandırılacaq”. Hesab olunur ki, Türkiyə və Azərbaycanın mövqeyi əslində, qonşu ölkənin iqtisadiyyatını xilas edir.
Hazırda İranın ölkəmizdən əsas gözləntisi Azərbaycanla dəmir yolu üzərindən əlaqəni qurmaqdır. İranın yollar və şəhərsalma nazirinin müavini Xeyrulla Həmidi bildirir ik, ölkəsi və Azərbaycan dəmir yolları sistemlərini birləşdirəcək Qəzvin-Rəşt-Astara dəmir yolunun Qəzvin-Rəşt hissəsi tamamilə hazırdır və prezident Həsən Ruhaninin iştirakı ilə yanvar ayında açılışı olacaq. Onun sözlərinə görə Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu istifadəyə verildikdən sonra yükdaşımaya xərclənən vəsaitin 30 faizinə qənaət ediləcək. Qeyd edib ki, Azərbaycan ərazisi ilə yüklərin Rusiya və Avropaya daşınması daha təhlükəsiz və səmərəlidir. Həmidi onu da bildirib ki, Qəzvin-Rəşt-Astara yolunun tikintisinə 2012-ci ildə başlanıb və 2018-ci ilin noyabr ayında yolun Qəzvin-Rəşt hissəsi tikilib başa çatdırılıb: “Rəşt-Astara hissəsi isə qarşıdakı 3 il ərzində inşa edilərək istismara veriləcək. Qəzvin-Rəşt yolunda 53 tunel, 62 körpü inşa edilib. Yolun dağlıq ərazidən keçməsi çətinliklər yaratsa da, layihə vaxtında icra edilib”. Nazir müavini nəzərə çatdırıb ki, “Şimal-Cənub” Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin əsasını təşkil edən Qəzvin-Rəşt-Astara dəmir yolu yükdaşıma xərclərinin 38 faiz, çatdırılma müddətinin isə 22 gün azalmasına səbəb olacaq ki, bu da iqtisadi baxımdan olduqca əhəmiyyətlidir.
İranın Büdcə Planlaşdırılması Təşkilatının sədri Məhəmməd Bağır Nobəhdi isə vurğulayır ki, Qəzvin-Rəşt-Astara dəmir yolu istifadəyə verildikdən sonra bu yolla ildə 10 milyon ton yük və 4 milyon sərnişin daşınacaq. Onun sözlərinə görə “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi İran və Azərbaycan üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir: “Bu yolun İranın Xəzər dənizi sahilindəki Ənzəli şəhərindən keçməsi Gilan vilayətinin ixrac potensialını artıracaq. Məlumdur ki, sitrus meyvələri, düyüsü və dəniz məhsulları ilə zəngin olan Gilan vilayəti istehsal etdiyi məhsulları Rusiya, Ukrayna və Gürcüstana ixrac edir. Hələlik ixrac əməliyyatları irihəcmli yükdaşıyan avtomobillər ilə həyata keçirilir. Ənzəlinin liman şəhəri olmasını nəzərə alsaq gözləmək olar ki, Gilan vilayəti təkcə öz istehsal etdiyi məhsulları deyil, həm də tranzit yükləri qəbul edib yola salmaq imkanı əldə edəcək. Bu isə yüklərin həcminin 10 dəfə artacağından xəbər verir. Qəzvin-Rəşt-Astara dəmir yolu ilə ildə 10 milyon ton yük daşınacaq“.
Ümumiyyətlə, Qəzvin-Rəşt-Astara dəmir yolu istismara verildikdən sonra qatarla daha çox məhsulu və daha sürətlə mənzil başına çatdırmaq mümkün olacaq. Yüklərin daşınması Azərbaycan ərazisindən həyata keçiriləcək və bu da ölkəmizin tranzit mərkəzinə çevrilməsi üçün böyük töhfə verəcək. Hindistandan Fars körfəzinə oradan Azərbaycana daha sonra isə Rusiya və Avropaya qədər uzanacaq “Şimal-Cənub” dəhlizi ilə Mərkəzi Asiya ölkələri də faydalanacaq. İstər İrandan, istərsə də Cənub-Şərqi Asiya ölkələrindən Mərkəzi Asiyaya və əks istiqamətə daşınacaq yüklər də Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı vasitəsilə həyata keçiriləcək. Bu istiqamətdə də Qəzvin-Rəşt-Astara dəmir yolu xəttinin rolu böyükdür. Bütün bunlar ölkəmizin dünya miqyasında mühüm tranzit qovşağı kimi də əhəmiyyətini yüksəldir.
Tahir TAĞIYEV
