ABŞ prezidenti Donald Trampın Yaxın Şərq üzrə xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoff Azərbaycan və Ermənistan arasında münaqişənin yekun həllinin çox yaxın olduğunu deyib. Uitkoff bu barədə ABŞ-ın “Breitbart” xəbər saytına müsahibəsində danışıb: “Azərbaycan və Ermənistanla bağlı biz inanırıq ki, münaqişənin yekun həllinə - son razılaşmaya çox, çox yaxınlaşmışıq”.
Trampın Yaxın Şərq üzrə xüsusi nümayəndəsi Bakı və İrəvanın “İbrahim sazişləri”nə qoşula biləcəyi ehtimalına da toxunub: “İnanıram ki, Azərbaycan və Ermənistan “İbrahim sazişləri”nə qoşulmağa hazır ola bilər. Bu, prezident Donald Tramp üçün böyük təşəbbüsdür. O, buna inanır. Bu, ümumilikdə regionda sülh və sabitliyə kömək edir”. ABŞ rəsmisi, həmçinin yaxın gələcəkdə bir sıra ərəb ölkələrinin də İsraillə münasibətlərin normallaşdırılmasına yönəlmiş “İbrahim sazişləri”nə qoşulacağına ümid etdiyini qeyd edib: “Mənim proqnozum odur ki, nisbətən yaxın gələcəkdə Livan və hətta Suriya da “İbrahim sazişləri”nə qoşula bilər”. ekspertlər isə hesab edir ki, Ermənistandan fərqli olaraq Azərbaycanın “İbrahim sazişləri”nə qoşulma ehtimalı daha yüksəkdir. Çünki Azərbaycanın həm İsrail, həm də ərəb ölkələri ilə yaxşı münasibətləri var. Hələ bir müddət öncə ABŞ-ın “Forbes” jurnalı yazırdı ki, İsrail-Azərbaycan enerji alyansının gücləndirilməsi və Bakının “İbrahim sazişləri” çərçivəsinə daxil edilməsinə dair məlumatlar var. Xatırladaq ki, Azərbaycan prezidentinin köməkçisi - Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev bu il fevralın 18-də Qüdsdə İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu ilə görüşüb. “The Jerusalem Post” nəşri bu görüşü rəsmi Bakının “İbrahim sazişləri”nə qoşulması məsələsinin qeyri-rəsmi müzakirəsi kimi dəyərləndirmişdi. Digər tərəfdən, ABŞ-nin yəhudi icmasının 50-dən çox ravvini “İbrahim sazişlərinin genişləndirilməsi ilə bağlı prezident Donald Trampa müraciət ediblər. Ravvinlər türk dövlətlərindən Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistanın bu razılaşmaya daxil edilməsini istəyirlər. Müraciətdə həmçinin Azərbaycana qarşı 907-ci düzəlişin ləğv edilməsinin zəruriliyi ilə qeyd olunub. Qeyd edək ki, “İbrahim sazişləri” 2020-ci ildə ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə İsrail ilə bir neçə müsəlman ölkəsi arasında imzalanmış diplomatik sazişlər paketidir. Bu sazişlər çərçivəsində İsrail Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Bəhreyn, Sudan və Mərakeşlə rəsmi diplomatik əlaqələr qurub. Belə ki, ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə 2020-ci ilin avqustun 13-də İsrail və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri arasında ilk normallaşma razılaşması elan olundu. Daha sonra anlaşmalara Bəhreyn, Sudan və Mərakeş də qoşuldu. Həmin ilin sentyabrın 15-də isə Ağ Evdə İsrail, BƏƏ və Bəhreyn arasında rəsmi imzalanma mərasimi baş tutdu. Dekabr ayında Mərakeş İsraillə ikitərəfli saziş imzaladı. 2021-ci ilin yanvarında isə Sudan İsraillə diplomatik münasibətləri normallaşdırmağa razılaşdı. Ümumiyyətlə, “İbrahim sazişləri” əsrin ən mühüm diplomatik təşəbbüslərindən biri kimi Yaxın Şərq və Şimali Afrikada qüvvələr balansını dəyişib. İsraillə bir sıra müsəlman dövlətləri arasında münasibətlərin normallaşması yalnız regional sabitlik üçün yeni perspektivlər açmayıb, eyni zamanda, qlobal iqtisadiyyata, siyasətə və təhlükəsizlik məsələlərinə də ciddi təsir göstərib. İndi “İbrahim sazişləri”nin miqyasının genişlənməsi ön plandadır. Ekspertlər qeyd edir ki, Azərbaycan xarici siyasətini balans və praqmatizm prinsipləri üzərində qurmağa üstünlük verir. Dini baxımdan dünyəvi müsəlman dövləti olan Azərbaycan İsraillə sıx strateji münasibətlərə malik olmaqla yanaşı, eyni zamanda bir çox ərəb ölkələri, İran, Türkiyə və Qərblə diplomatik dialoq kanallarını da qoruyur. Bu vəziyyət Bakıya regional proseslərdə vasitəçi kimi çıxış etmək imkanı yaradır və eyni zamanda böyük aktorlarla açıq qarşıdurmalardan yayınmağa şərait yaradır. Azərbaycanın “İbrahim sazişləri”nə qoşulması təkcə diplomatik addım kimi dəyərləndirilə bilməz. Bu, bütöv bir regionun geosiyasi memarlığını yenidən formalaşdıran mühüm dönüş nöqtəsi olacaq. Bu qərar Bakıya yeni investisiya imkanları açacaq, Qərb və İsraillə hərbi-texniki əməkdaşlığı daha da dərinləşdirəcək və ölkənin Şərq ilə Qərb arasında mühüm strateji mərkəz kimi mövqeyini gücləndirəcək.
Xatırladaq ki, bir müddət öncə İsrail Knessetində “İsrail və Azərbaycan arasında strateji müttəfiqliyin möhkəmləndirilməsi” mövzusunda müzakirələr zamanı deputat Simon Moşiaşvili hökumətin Bakı ilə əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsi üçün hansı addımlar atdığını soruşub. Parlament müzakirələrinin təşəbbüskarı olan Moşiaşvili Azərbaycanla strateji müttəfiqliyin müasirləşdirilməsi və bu ölkənin “İbrahim sazişləri” çərçivəsinə daxil edilməsinin mümkünlüyü məsələsini qaldırıb. Deputatın sözlərinə görə, Azərbaycan uzun müddətdir İsrailin regional təhlükəsizlik arxitekturasının mühüm elementi olmasına baxmayaraq, o, Amerika sanksiyalarından əziyyət çəkməkdə davam edir. Söhbət Azadlığa Dəstək Aktına bədnam 907-ci düzəlişdən gedir. Öz növbəsində, İsrailin Baş Nazirlik Ofisi bəyan edib ki, ölkə İsrail, Azərbaycan və ABŞ arasında güclü üçtərəfli tərəfdaşlıq qurmaq üçün davamlı danışıqlar aparır. Bu danışıqlar həm də Azərbaycana qarşı tətbiq edilən ədalətsiz sanksiyaların ləğvinə aiddir. Ölkəmizin “İbrahim sazişləri”nə qoşulması isə vəziyyəti daha sürətlə dəyişə bilər. Hər halda, Bakı prosesi yaxından izləyir.
Tahir TAĞIYEV
