Fransanın istehsal etdiyi hərbi təyinatlı məhsullardan imtinalar artır. Bildiyimiz kimi, bir neçə gün əvvəl belə bir addımı Avstraliya dövləti atıb. Belə ki, Avstraliyanın baş naziri Skott Morrison bəyan edib ki, 2016-cı ildə Fransa ilə bağlanmış müqavilə ölkəsinin milli maraqlarına cavab vermədiyi üçün ləğv olunub və ləğv olunan bu müqavilə dizel sualtı qayıqlarının tikintisi ilə bağlı olub.
S.Morrison deyib ki, bunun Fransanın xoşuna gəlməyəcəyi aydındır, amma Avstraliyanın milli maraqları hər şeydən üstündür. Onun sözlərinə görə, ehtiyat edir ki, Fransanın Naval Group şirkətinin tikdiyi sualtı qayıqlar Avstraliyanın suveren maraqlarını qorumaq üçün yetərli olmayacaq.
Bundan sonra Avstraliyanın Fransa ilə münasibətləri pozulub və Fransa öz səfirini Avstraliyadan və ABŞ-dan geri çağırmaq qərarına gəlib.
Onu da vurğulayaq ki, Avstraliya Fransa ilə müqaviləni pozaraq ABŞ və Böyük Britaniya ilə müqavilə bağlayıb.
Avstraliyanın ardınca Fransadan hərbi təyinatlı müəyyən məhsullar almaqdan imtina edən ölkə İsveçrə olub. Məlum olduğu kimi, İsveçrə Fransanın qırıcı təyarələrini almaqdan imtina edib. Buna görə də, Fransa prezidenti Emanuel Makron İsveçrəyə planlaşdırılan səfərindən imtina edib. Bu barədə “RİA Novosti” məlumat yayıb. Makronun bu ölkəyə rəsmi səfəri noyabr ayına nəzərdə tutulmuşdu və 6 aydır ki, buna hazırlıqlar gedirdi. Hətta qeyd edilir ki, Fransa prezidenti 2022-ci ilin yayına kimi İsveçrə ilə ən yüksək səviyyədə siyasi əlaqələrin olmasına qadağa qoyub. İsveçrə isə bəyan edib ki, səfirliklə əlaqələr davam etdirilir.
Siyasi ekspetlər bildirir ki, Avstraliyanın və onun ardınca da İsveçrənin Fransadan hərbi təyinatlı məhsullar almaqdan imtina etməsi başqa ölkələrin də bu prosesə qoşulacağını təlqin edir. Ekspertlərin sözlərinə görə, bu gün hər iki ölkə hərbi təyinatlı məhsulların alınması ilə bağlı ABŞ-la müqavilələr bağlayır. Bu isə, heç şübhəsiz, onların Fransa ilə münasibətlərinin gərginləşməsinə səbəb olur. Beləliklə, hər iki ölkə ilə Makron höküməti əlaqələri pozub.
Artıq ikinci faktdır ki, Fransanın hərbi müqavilələri pozulur və hərbi təyianatlı məhsullarını almaqdan imtina edilir. Əvvəlcə Avstraliya, ardınca isə İsveçrə imtina etdi. Səbəb nə ola bilər?
“Prosesin gedişatı onu düşünməyə əsas verir ki, Böyük Britaniyanın və ABŞ-ın təsirilə başqa ölkələr arasında da Fransadan hərbi texnika almaqdan imtina edənlər ola bilər”
Tanınmış hərbi ekspert Tərlan Eyvazov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu imtina səbəbsiz deyil. “İsveçrənin Fransadan qırıcı təyarələri almaqdan imtina etməsi xəbəri yenidir, amma Avstraliyanın məsələsi üç-dörd gündür gündəmdədir. Avstraliyanın imtinasının səbəbi, təbii ki, Avstarliya, Böyük Britaniya və ABŞ-ın Sakit okeandakı müttəfiqliyi ilə bağlıdır. İndi hiss olunur ki, artıq regionlar üzrə yaxın olan ölkələr bir-biri ilə, əsasən də hərbi sahədə, daha sıx tellərlə bağlanırlar. Ona görə də, fikrimcə, Azərbaycan Türkiyə və Pakistan kimi qardaş dövlətlərin müttəfiq olması, bir blokda birləşməsi onu göstərir ki, biz daha uzaqgörən hərəkət edirik.
Təbii ki, Avstraliya Böyük Britaniyanın koloniyasıdır, formal da olsa kraliçaya tabedir. Ona görə də üç ingilisdilli ölkə - Avstraliya, Böyük Britaniya və ABŞ bir ittifaq yaradıb. Şübhəsiz ki, bu ittifaqda xeyri özlərinə vermək üçün Avstraliya Fransa ilə bağlıdığı 60 milyard dollardan artıq həcmdə olan müqavilədən imtina edib. Çünki Avstraliya inkişaf edib güclənən ölkələr sırasında olmağa iddialıdır. Avstraliya ABŞ və Böyük Britaniyadan uzaqda, Çinlə isə yaxında yerləşir. Çin də Amerikanın və İngiltərənin maraq dairəsində artıq güclənən ölkədir və onlar bir-birilə rəqabət aparır. Avstraliya bu gün güclənən ölkələr sırasına iddialı olduğu üçün güclü dövlətlərlə müttəffiq olmaq istəyir. Bu baxımdan o, Fransa ilə bağladığı məlum müqaviləni pozaraq ABŞ-la müqavilə bağlayıb”
Ekspert hesab edir ki, bu gün Avstarliya, ABŞ və Böyük Britaniya etibarlı müttəfiqlik yaradıb və birlikdə Çin Xalq Respublikasına qarşı ortaya hansısa bir güc qoymaq niyyətindədirlər.
İsveçrənin imtinasına gəlincə, ekspert deyir ki, baş verənlərdə Böyük Britaniyanın təsiri qaçılmazdır: “İsveçrənin imtinası həqiqətən də yeni bir xəbərdi. İsveçrə son əsrdə baş verən bütün müharibələrdən kənarda qalan, bütün məsələlərdə öz tərəfsizliyini qoruyan bir ölkədir. İsveçrənin Fransanın qırıcı təyarələrini almaqdan imtina etməsində, böyük ehtimalla, Böyük Britaniyanın təsiri var. Baxmayraq ki, bir sıra məsələlərdə, o cümlədən də sərhəd baxımından İsveçrə Fransa ilə daha yaxındır. Burada ciddi iqtisadi-siyasi maraqlar var. İsveçrədə böyük banklar, maliyyə qaynaqları mövcud olduğundan, Böyük Britaniya onu öz tərəflərinə çəkmək üçün ona təsir göstərib. İngiltərə ilə Fransa müyyən ittifaqlarda birləşsələr də, amma tarixən onların arasında müəyyən ziddiyyətlər olub, o ziddiyyətlərin bəziləri aradan qalxsa da, bəziləri hələ də qalmaqdadır. Burada birinci növbədə Makronun rəhbərliyi ilə Fransanın özünün apardığı xarici və daxili siyasət özünü doğrultmadı, iflasa uğradı. Bu bir növ özünü bizim regionda da, Avropa Birliyində də göstərdi. Düşünürəm ki, növbəti seçkilərdə Makron mütləq bunun altını çəkəcək.
Yəqin ki, bu ölkələrin Fransadan hərbi təyinatlı məhsullar almaqdan imtina etməsində hələ bizim bilmədiyimiz digər səbəblər də var. Prosesin gedişatı onu düşünməyə əsas verir ki, Böyük Britaniyanın və ABŞ-ın təsiri ilə başqa ölkələr arasında da Fransadan hərbi texnika almaqdan imtina edənlər ola bilər. Hər halda, bu ehtimalı düşünmək olar”.
İradə SARIYEVA
