İranda mövcud rejimə etibar etməyin mümkünsüzlüyü bu ölkədə cərəyan edən indiki hadisələr fonunda bir daha təsdiqini tapır. Elə əxlaq polisinin nümunəsində bunu bir daha görmək olar. Belə ki, İranda ölkənin baş prokuroru əxlaq polisinin bağlandığını bildirsə də, bu hüquq-mühafizə orqanının gələcək taleyi hələ ki, naməlum qalır.
Qeyd edək ki, yarırəsmi ISNA agentliyi bu günlərdə baş prokuror Məhəmməd Cəfər Müntəziriyə istinadən əxlaq polisinin bağlandığını bildirmişdi. Lakin iki gün sonra IRNA dövlət xəbər agentliyi yenə də Müntəziriyə istinadla əxlaq polisinin ədliyyə sisteminə aidiyyəti olmadığını qeyd etmişdi. Son məlumata görə, əxlaq polisinin bağlanmasına dair heç bir rəsmi təsdiq olmayıb. CNN-in məlumatına görə, İran dövlət mediası baş prokurorun əxlaq polisinin ləğv olunması ilə bağlı açıqlamasını təkzib edib. “El-Aləm” dövlət telekanalının verdiyi məlumata görə, İranın heç bir rəsmisi əxlaq polisinin ləğv olunduğunu deməyib. Digər tərəfdən, İran Ədliyyə Nazirliyinin ictimaiyyətlə əlaqələr bölməsindən ləğvlə bağlı qərarın onlara çatdırılmadığı bildirilib. Bir daha xatırladaq ki, ziddiyyətli əxlaq polisi müntəzəm patrul keşiyinə 2006-cı ildə mühafizəkar prezident Mahmud Əhmədinejadın vaxtında başlayıb. Bu polis bölməsi İslami qaydalara, ilk növbədə qadınların hicab qaydalarına riayət etmələrinə nəzarət edir. Əxlaq polisinin yaşıl uniformalı kişi zabitləri və qara çadralı qadın xəfiyyələri əvvəl hicab qaydalarını pozanlara yalnız xəbərdarlıq edirdi. Lakin sonradan belə qaydaları pozanları saxlamağa və həbs etməyə başlamışdılar. Üç aya yaxındır davam edən aksiyalar fonunda hakimiyyət məcbur qalıb əxlaq polisinin ləğv edildiyini bildirsə də, indi bunun təsdiqini tapmadığı bəlli olur. Məhəmməd Cəfər Müntəziri isə qadınların icbari hicablanması qaydasına parlamentdə baxıldığını demişdi. O bildirmişdi ki, bu müzakirələrin nəticəsi iki-üç həftəyə məlum olacaq. Lakin indi əhali buna da inanmır. Hakimiyyət etirazlara qarşı sərt davransa da, bəzi rəsmilər daha barışdırıcı tona keçiblər. Məsələn, təhlükəsizlik nazirinin müavini Məcid Mirəhmədi etirazların əsas səbəbinin iqtisadi olmadığını demişdi: "Bu, məsələlərdən yalnız biridir, amma əsas səbəb deyil. Etirazlar ədalətsizliyə qarşıdır”. Bununla belə əhali hesab edir ki, hakimiyyət bu ədalətsizliyi aradan qaldırmaq iqtidarında deyil. Çünki rejimin mahiyyəti buna imkan vermir və bu səbəbdən dəyişməlidir. Məhz belə bir vaxtda hökumətin repressiyalarını davam etdirməsinə, iğtişaşlarda iştirak edən daha üç nəfərə qarşı ölüm hökmü çıxarılmasına baxmayaraq, iranlı etirazçılar yeni etiraz aksiyalarına və ümummilli tətillərə başlayıb. Gündəlik nümayişlərə dəstək məqsədilə İranın onlarla şəhərində mağazalar və biznes mərkəzləri fəaliyyətini dayandırıb. Müxalifətin "1500 tasvir" nəşrinin bildirdiyinə görə, dekabrın 5-də İran paytaxtının mərkəzində bir neçə etiraz aksiyası keçirilib və etirazçılar ayətullah və yüzlərlə insanın ölümünə səbəb olan amansız repressiyalar həyata keçirən hökumət qüvvələrinə qarşı şüarlar səsləndirib. Məsələ burasındadır ki, təhlükəsizlik qüvvələri dekabrın 5-də Tehranın cənubundakı bazara basqın edərək, oradakı işçilərin ümummilli tətillərə qoşulmasının qarşısını almağa cəhd edib. Bu arada, İranın dövlət mediası İranın keçmiş futbol ulduzu, Azərbaycan əsill Əli Daeyiyə məxsus restoran və zərgərlik mağazasının üç günlük tətillərə qoşulduğu üçün möhürləndiyini bildirib. Etirazların başladığı gündən bəri Almaniyanın futbol nəhəngi “Bavariya”nın keçmiş hücumçusu və İran milli komandasının keçmiş kapitanı Daeyi etirazçıların tərəfdarı olub və etirazları yatırtdıqlarına görə hökumət rəsmilərini dəfələrlə tənqid edib. Xatırladaq ki, oktyabrın əvvəllərində İran təhlükəsizlik xidmətləri ölkədəki etirazlara dəstək verən milli komandanın keçmiş futbolçusunun pasportunu müsadirə etmişdi. İstanbuldan Tehrana qayıdan Əli Daeyiyə İran ərazisindən çıxmasının qadağan olunduğu bildirilib. İran yığmasının əfsanəvi futbolçusu ölkədəki vəziyyətə görə Qətərdə keçirilən dünya çempionatına getmədiyini də açıqlamışdı. Daha sonra onun özü və ailəsi təhdid olunmuşdu. Hazırda etirazçılarla İran təhlükəsizlik qüvvələri arasında toqquşmalar ölkənin bütün şəhərlərində davam edir.
Əksər İran sakinləri hesab edirlər ki, artıq hicab azadlığı tələbi arxada qalıb, indi onları rejim dəyişikliyi düşündürür. Bildirilir ki, əxlaq polisinin ləğvi təsdiq edilərsə, bu, güzəşt ola bilər, amma bunun hicablarını yandıran nümayişçilərin etirazlarını dayandırmaq üçün yetərli olacağına heç bir zəmanət yoxdur. Nümayişçilərdən biri BBC-yə bildirib: “Hökumətin əxlaq polisini ləğv etmək qərarına gəlməsi etirazların sona çatması demək deyil. Hətta hökumətin hicabın şəxsi seçim olduğunu bildirməsi də kifayət deyil. İnsanlar bilirlər ki, bu hakimiyyətlə İranın gələcəyi yoxdur. Biz görürük ki, İranın müxtəlif təbəqələrindən olan müasir və mühafizəkar insanlar qadınları dəstəkləməklə, əslində daha çox özlərinin hüququnu geri almaq istəyirlər. Biz etirazçıları artıq hicab maraqlandırmır. Son 70 gündür ki, biz etirazlara hicabsız çıxırıq. Əlimizdə olan yeganə şey inqilabdır. Hicab onun başlanğıcı idi və indi biz diktatora ölüm və rejim dəyişikliyindən başqa heç nə istəmirik".
Samirə SƏFƏROVA
