Qardaş türkdilli xalqlarla müştərək tariximizi öyrənməyimiz, bunun orta və ali məktəblərdə öyrədilməsi çox mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan ortaq türk tarixinin öyrəliməsi məsələsində hər zaman maraqlı olub.
Məlum olduğu kimi, keçən il Beynəlxalq Türk Akademiyasının Elmi Şurasının Nur-Sultanda keçirilən növbəti 5-ci iclasında “Ortaq Türk tarixi”, “Ortaq Türk ədəbiyyatı” və “Türk dünyasının coğrafiyası” dərsliklərinin mətni və proqramı üzv ölkələrin nazirləri və təşkilatın rəhbərliyi tərəfindən təsdiq olunub və müvafiq protokol imzalanıb. Ümumiyyətlə, “Ortaq Türk tarixi” dərsliyi hazırlanır. Artıq “Ortaq Türk tarixi” dərsliyi çap olunub. Müəllifləri Darxan Kıdırəli, Qaybulla Babayar olan dərsliyin qardaş Türkiyədə tədrisinə başlandığı bildirilir. 2023-2024-cü tədris ili çərçivəsində Azərbaycan məktəblərində türk tarixi dərsinin tədrisinə başlanılıbmı? Bu dərslik neçənci sinifləri əhatə edir?
Araşdırmamız nəticəsində məlum oldu ki, “Ortaq Türk tarixi” dərsliyi Azərbaycanda da nəşr olunub, nəşr dili Azərbaycan və rus dilidir. Fənn VIII sinif şagirlərinə seçmə dərs kimi tədris olunur. Dərsliyin pdf-i də internetdə yerləşdirilib.
“Bu amil də təhsil sahəsində inteqrasiyanın genişlənməsinə şərait yaradır”
Orta məktəblər üçün “Azərbaycan tarixi” dərsliklərinin müəlliflərindən biri, tarixçi Hafiz Cabbarlı “Bakı-Xəbər”ə şərhində “Məlumat üçün bildirim ki, “Ortaq Türk tarixi” dərsliyinin hazırlanması və onun türkdilli dövlətlərdə tədrisi ideyası hələ 1990-cı illərin əvvəllərindən mövcud olub. Belə bir ideya ortaya atılmışdı. Yəni keçən əsrin 90-cı illərinin əvvəllərində Azərbaycan da daxil olmaqla türkdilli respublikalar keçmiş SSRİ-nin tərkibindən ayrılıb müstəqil olduqdan sonra bu ideyanın gerçəkləşməsi üçün əməli addımlar atıldı. Lakin uzun müddət bu müzakirə mövzusu olaraq qaldı. Nəhayət, 1994-1995-ci illərdə türk dövlətlərinin tarixçiləri ortaq türk mətnlərinin layihəsi üzərində işə başladı. 2012-ci ildən Qırğızıstanda keçirilən Türk Şurasının zirvə görüşündə Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Türkiyə dövlət başçıları tərəfindən ortaq türk tarixi kursunun bu ölkələrin ümumtəhsil müəssisələrində tədrisi ilə bağlı birgə qərar qəbul edildi. Daha sonra 2013-cü ildə Azərbaycanın Qəbələ şəhərində keçirilən zirvə görüşündə, eləcə də 2014-cü ildə Bodrumda keçirilən zirvə görüşündə bu təsdiq olunub. 2014-cü ildə ortaq türk tarixinin yazılması Beynəlxalq Türk Akademiyasına həvalə olundu. Beynəlxalq Türk Akademiyası işçi qrup yaratdı və dərsliklər hazırlandı. 2017-ci ildə Qazaxıstanın Astana şəhərində onun müzakirəsi keçirildi və 2019-cu ildən artıq Azərbaycanda, Türkiyədə, Qazaxıstanda və Qırğızıstanda “Ortaq Türk tarixi” tədris edilməyə başladı. Bu dərslik fakültətiv dərs kimi nəzərdə tutulur. Bu fənn Azərbaycanda pilot məktəblərdə keçilir, səhv etmirəmsə 150-yə qədər məktəbdə tədris edilir. VIII siniflər üçün nəzərdə tutulub və ortaq türk tarixi ən qədim dövrdən XV əsrə qədər türk xalqlarının ümumi keçmişi, onların yaratdığı dövlətlərin inkişaf yolları, mədəniyyəti və dili haqda təsəvvür formalaşdırır. Bu da türk dünyasının inteqrasiyasında və onların qarşılıqlı hörmət çərçivəsində tarixlərinin tədrisinə və bu tarixə sevgi formalaşmasında böyük rol oynamaqdadır”-deyə bildirdi.
H.Cabbarlı qeyd etdi ki, 2022-ci ildə İstanbulda yeni bir görüş keçirildi və həmin görüşdə “Ortaq Türk tarixi”, “Ortaq Türk ədəbiyyatı”, “Ortaq Türk coğrafiyası” da müzakirə edildi: “Bu görüşdə mən də Azərbaycanı təmsil etmişəm və bu baxımdan, dərsliyin təkmilləşməsində xeyli yol qət edilib. Bu il də həmçinin onlayn görüş keçirildi və “Ortaq türk tarixi” dərsliyinin təkmilləşməsi ilə bağlı müzakirələr aparıldı. Bu görüşə artıq Özbəkistan da qoşulub. Onlayn qaydada Özbəkistanın təklifi ilə bağlı müzakirə keçirildi. Artıq Özbəkistanda da bu tədris olunmağa başlayır. Gələcəkdə Macarıstanda və Türkmənistanda da bunun tədrisi, yəqin ki, baş tutar. Çünki Türk Dövlətləri Təşkilatı genişlənir və regionun ən mötəbər regional təşkilatlarından birinə çevrilməkdədir. Bu amil də təhsil sahəsində inteqrasiyanın genişlənməsinə şərait yaradır. Güman edirəm ki, bu layihə uğurlu olar. Təbii ki, hər bir layihənin qüsurlu cəhətləri də var. Biz vaxtaşırı olaraq bunları müzakirə edir və təkmilləşdirməyə doğru addımlar atırıq. Gələcəkdə XV əsrdən müasir dövrə qədər olan hadisələr və proseslər də IX və yaxud başqa siniflərdə tədris ediləcək. “Ortaq türk tarixi” kitabının yazılması da nəzərdə tutulur”.
İradə SARIYEVA
