Son günlərdə diqqət cəlb edən hallardan biri də məktəbli ləvazimatlarının qiyməti ilə bağlıdır. Qiymətlərdə yenə də artım qeydə alınır. Əvvəllər belə halların qarşısının alınması üçün məktəbli yarmarkaları təşkil edilirdi. Amma məktəblərdə dərslərin başlamasına bir həftə qalsa da bu il, əvvəlki illərdən fərqli olaraq, Bakıda metro stansiyaların qarşısında məktəbli yarmarkaları təşkil edilməyib. Yalnız Bakıya qonşu Abşeron rayonun bir neçə yerlərində belə yarmarkalar olduğu bildirilir.
Onu da qeyd edək ki, burada qiymətlər müxtəlifdir. Həmin yarmarkalarda məktəb çantalarının qiyməti 17-100, dəftərlər vərəqlərin sayından və istehsalçı ölkədən asılı olaraq 0.15-1.5 manat arasında dəyişir. Satıcılar deyir ki, qiymətlər ötən illə müqayisədə 5-10 faiz çoxdur. Valideynlər isə deyir ki, bu il mağazalarda satılan məktəb ləvazimatlarının da qiymətləri qalxıb. Mağazalarda satıcıların sözlərinə görə, bəzi malların qiyməti sabit qalsa da, bəzilərinin qiymətində 10 faizə qədər artım var. İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzinin məlumatına görə də, ötən illə müqayisədə məktəb ləvazimatlarının qiymətləri 9.8 faiz artıb. Qurum qeyd edir ki, məktəbli geyimlərinə də tələbin artması müşahidə olunub. Bu, əksər məktəblərdə yeni məktəb geyimlərinin formalarının tətbiq edilməsi ilə bağlıdır. Bu isə ailələrin məktəbə hazırlıq xərclərini artırıb. Bununla yanaşı, məktəb ləvazimatlarının qiymətində artım davam edib. Xüsusilə də məktəbli çantalarının və digər məktəb ləvazimatlarının qiymətində daha yüksək artımlar var. Tələb yüksək olduğu üçün özünü qiymətlərdə göstərir. Hələlik tələb artan dinamika üzrə gedir. Gözlənilir ki, növbəti günlərdə tələb daha çox artacaq və tələbin artmasına uyğun qiymətlərin də artacağı ehtimalı var. Qiymət artımının əsas səbəbi kimi xaricdən gətirilən məhsulların bahalaşması göstərilir. Burada qeyd edək ki, bəzi Avropa ölkələrində ibtidai sinif şagirdləri üçün müəyyən imtiyazlar nəzərdə tutulub. Belçikanın Brüssel şəhərində ibtidai siniflərin şagirdləri 110 avro məbləğində məktəb ləvazimatları alır. Almaniyada isə ibtidai sinif şagirdlərinin valideynlərinə məktəb ləvazimatları üçün birdəfəlik yardım kimi 100 avro verilir. Azərbaycanda valideynlərə uşağı məktəbə göndərmək üçün heç bir sosial yardım nəzərdə tutulmayıb. Fikirlər səslənir ki, Azərbaycanda başqa ölkələrdə olduğu kimi bələdiyyələr bunu təşkil edə bilərlər. Amma iqtisadçı Natiq Cəfərli məsələ ilə bağlı “Azadlıq” radiosuna bildirib ki, yarmarkalar ciddi effekt vermir: “Oradakı qiymətlərlə adi dükanlardakı qiymətlərin ciddi fərqi olmadı bu illərdə. İndi böyük satış məkanları var ki, orada qələmdən tutmuş, digər daha tutumlu məktəb ləvazimatları satılır. Yarmarka olanda sadəcə həmin dükanlar öz məhsullarını həm də orada satırdılar. Ayrıca müstəqil oyunçular yox idi ki, onlar məhz yarmarkaya öz məhsullarını çıxararaq bir rəqabət yaratsınlar. Yəqin ki, buna görə də bu praktikadan imtina ediləsi oldular”. İqtisadçı vurğulayıb ki, Azərbaycanda bəzi kağız məmulatlarının istehsalından başqa bu sahədə yerli istehsal, demək olar ki, yoxdur: “Məktəbli ləvazimatların, demək olar ki, hamısı xaricdən gətirilir və xaricdəki qiymət dəyişiklikləri istər-istəməz Azərbaycana da təsirsiz ötüşmür. Amma ölkədə sosialyönümlü məsələlərdə vergi və gömrük güzəştləri edilmir ki, heç olmasa, bu qiymətlərin ucuzlaşmasında rol oynasın”. İqtisadçının sözlərinə görə, bu yük valideynlərinin çiyninə düşür: “Bir çox ölkələrdə isə müxtəlif dövlət orqanları ilə xeyriyyə fondları bu məsələdə birgə çalışır. Qardaş Türkiyənin təcrübəsində görürük ki, burada bələdiyyələr çox böyük rol oynayır. Bizdə bələdiyyə institutu ölü doğulub, özəl fondların bu məsələdə isə ardıcıl iştirakını biz görmürük”.
Ekspert hesab edir ki, şagirdlərin hər hansı formada güzəştlər əldə etməsi üçün hökumətin düşünülmüş proqramı olmalıdır: “Rusiyada belə bir praktika var ki, onlar şagirdlərin hər valideyninə məktəbə hazırlıq üçün birdəfəlik 10 min rubl (174 manat) ayırırlar. Azərbaycanda belə bir sistemin yaradılması üçün maliyyə vəsaitləri kifayət qədər var. Sadəcə sosialyönümlü proqramları həyata keçirmək üçün siyasi sistem buna hazırlqlı olmalıdır”. Hələlik isə satıcılar da deyirlər ki, qiymətlərdə artımlar davam edir. Qələm, karandaş, dəftər, çanta və sairin qiyməti ötən ilə nisbətən artıb. Mağazalarda çantaların qiyməti isə 20 manatdan başlayıb 150 manata qədər artır. Əgər uşağınız ibtidai sinfə gedəcəksə, ləvazimatlarla dolu məktəbli çantası ən aşağısı 60-70 manata başa gələcək. Mağazalara mallar Rusiya, Türkiyə və Çindən gətirilir. Yerli istehsal olan 48 vərəqli dəftər 80 qəpiyə təklif edilir. Rusiya istehsalı olan dəftərin qiyməti isə 1,4 manatdan başlayır. 100 vərəqli dəftər yerli istehsaldırsa 1,2, Rusiyadan gələn isə 2,4 manatadır. 12 vərəqli sadə dəftər üçün 20 qəpik, rəngli dəftər istəsəniz, 40 qəpik ödəmək lazım gəlir. Mağazalarda qələmin qiyməti 40 qəpikdən başlayır. Sadə karandaşın qiyməti isə 30 qəpik - 1,7 manat aralığında dəyişir. Karandaşyonanın qiyməti 1,5-dən 3,5 manata qədər, pozanın - 50 qəpikdən üç manata qədər, markerin qiyməti üç manatdan başlayır. Qələm qablarının qiyməti dörd manatdan başlayır, 15-18 manata qədər artır. Digər ləvazimatlarda da ötən ilə nisbətən qiymət artımı var.
Ramil QULİYEV
