Azərbaycanda hər yeni tədris ili başlayanda aktuallaşan məsələlərdən biri də kirayə evlərin qiyməti, tələbə yataqxanalarının sayının artırılmasıdır. Kirayə evlərdə bu vaxtlar qeydə alınan qiymət artımı yeni tədris ilinin başlaması ilə rayon və digər şəhərlərdən tələbələrin Bakıya axını ilə bağlıdır.
Metro stansiyalarına, xüsusən təhsil ocaqlarına yaxın ərazilərdə yerləşən kirayə mənzillərin qiymətində daha çox artım müşahidə edilir. Onu da qeyd edək ki, ümumiyyətlə, kirayə mənzil bazarının əsas istehlakçıları tələbələrdir.
Kirayə verilən evlərin sayının az olması da vəziyyətə təsir edir. Paytaxtda kirayə mənzil qıtlığının və qiymətlərdə artımın əsas səbəbi köhnə yaşayış binalarının şəhərsalma tədbirləri ilə əlaqədar sökülməsidir. Ekspertlər bildirir ki, köhnə tikililər kirayə mənzil bazarında təklif portfelinin əsasını təşkil edir. İndi isə şəhərin yneilənməsi fonunda köhnə mənzillərin sökülməsi ilə bağlı ilbəil kirayə mənzil bazarında təklif azalır. Eyni zamanda son illərdə müşahidə olunan tendensiya ondan ibarətdir ki, söküntü işləri ilə əlaqədar kirayə mənzil bazarında ev qıtlığı yaranır. Üstəlik, tələbələr dərs ilini başa vurduqdan sonra mənzili boşaltmırlar. Onlar aylıq kirayə haqqını ödəyərək mənzili boş saxlayırlar. Bu da yeni gələn tələbələr üçün kirayə mənzil qıtlığına səbəb olur. Belə vəziyyət kirayə evlərə tələbi əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Təzə mənzillərdə ev alanlar isə ya buranı kirayə vermir, ya da çox baha qiymət təklif edirlər. Yeni tikili binalarda, şəhərin mərkəzində və metro stansiyalarına yaxın yerlərdə kirayə təklif edilən mənzillərin qiyməti çox yüksəkdir. Onu da bildirək ki, kirayə mənzil bazarında qiymət artımının bir səbəbi də ali məktəblərə qəbul olunan abituriyentlərin sayının artmasıdır. 2017-ci ildə qəbul planı toplam 43 min 300 tələbə idi. Bu say ötən il 51 min 900-ə yüksəldilib. Beləliklə, beş il ərzində qəbul yerlərinin sayı 8 min 600 nəfər və ya 20 faizə yaxın artırılıb. Ötən il prezident İlham Əliyevin təsdiqlədiyi “Azərbaycan Respublikasının 2022-2026-cı illərdə sosial-iqtisadi inkişaf Strategiyası”na əsasən, Azərbaycanda tələbələrin sayı 20 min artacaq. Burada qeyd edilib ki, gəlirindən asılı olmayaraq bütün ailələrin övladları üçün ali təhsilə əlçatanlıq təmin olunacaq. Ali təhsilin məzmununda əmək bazarının tələbləri nəzərə alınacaq, ali təhsilin keyfiyyəti artırılacaq və beynəlxalq rəqabətliliyi təmin olunacaq, rəqabətli maliyyələşmə və idarəetmə mexanizmləri yaradılacaq. Nəticədə, ali məktəbə qəbul olan tələbələrin sayı əlavə olaraq 20 min nəfər artacaq. Bütün bunlar kirayə bazarına təsir edir. Üstəlik, Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü və bu üzdən həmin ölkələrdən Azərbaycana bir çox insanların gəlişinin kirayə bazarında qiymətlərə təsir etdiyi deyilir. Bəzi maklerlərin deməsinə görə, Bakıda hazırda 450 manatdan ucuz normal kirayə ev tapmaq müşkül məsələdir. Ölkədə minimum əməkhaqqı isə cəmi 345 manatdır. Yataqxana məsələsində də vəziyyət qeyri-qənaətbəxşdir. Rəsmi məlumata görə, ölkə üzrə ali təhsil müəssisələrində oxuyan tələbələrin təqribən 2.5 faizi yataqxanalarla təmin edilir. Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan dövlət ali təhsil müəssisələrinin 53 yataqxana binası var və onlardan yalnız 16-nın təmirli olduğu deyilir. Son illərdə yalnız bir yataqxana - Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin ərazisində 800 nəfərlik yataqxana tikilərək istifadəyə verilib. Paytaxtdakı əksər universitetlərin yataqxanalarında illərdir məcburi köçkünlər məskunlaşıb, bəziləri isə tam köhnəlib və yararsız hala düşüb. Məsələ ilə bağlı Milli Məclisin Elm və təhsil komitəsinin üzvü Ceyhun Məmmədov “Turan”a bildirib ki, indi Azərbaycan təhsilinin ən böyük problemlərindən biri məhz yataqxana məsələsidir: “Xüsusilə də bu il kirayə evlərin qiyməti daha da fantastikdir və bu, tələbələr üçün problemlər yaradır. Bunu nəzərə alaraq biz ən qısa zamanda yataqxanalar problemini həll etməliyik. Əlbəttə, birdən-birə bu məsələnin həlli çətindir, amma ən azından hansısa müəyyən işlərə biz başlamalıyıq”. Deputatın sözlərinə görə, yeni qəbul olunacaq “Ali təhsil haqqında” qanunda sosial yataqxanaların yaradılması nəzərdə tutulur: “Hesab edirəm ki, bu önəmlidir. Ona görə də biz çalışmalıyıq ki, bu qanun tez bir zamanda qəbul edilsin”. Tələbə Güc Mərkəzinin sədri Fərid İmanov isə “Azadlıq” radiosuna bildirib ki, təhsil dövlətin öhdəliyidir və bu problemin də həllində dövlət məsuliyyət daşıyır: “Dövlət universitetlərinə qəbul olan tələbələr üçün pulsuz, yaxud güzəştli şərtlərlə keyfiyyətli yataqxanaların tikilməsi və ya barınma problemini aradan qaldırmaq üçün müəyyən kriteriyalara uyğun yaşam təqaüdünün verilməsi bu problemin qismən həllinə nail ola bilər. Ümumi həllin isə kommersiya məqsədli təhsil sisteminin köklü şəkildə dəyişməsi ilə mümkün olacağı aşkardır”. Bəzi ekspertlər isə torpaqlarımızın işğaldan azad olunmasının tələbə yataqxanalarının boşalmasına bir ümid yaratdığını bildirir. Hesab olunur ki, tələbələrin yataqxana probleminin həlli üçün universitetlərin yataqxanalarında məskunlaşmış məcburi köçkünlər tam köçürülməlidir. Bundan sonra tələbə yataqxanalarının əsaslı təmiri, yaxud da yenidən inşasına başlanılmalıdır. Məhz bu məsələlərin həlli problemin çözümünə imkan verə bilər.
Samirə SƏFƏROVA
