Azərbaycan dünyada selektiv abortların ən çox qeydə alındığı ölkələrdən biridir. Bu gün doğulan uşaqların cins nisbətinin pozulması, yəni qız uşaqlarının selektiv abort edilməsi nəticəsində doğuş üzrə təbii cins balansının pozulması müşahidə olunur.
Bioloji normaya əsasən, hər doğulan 100 qıza 105 oğlan nisbəti olmalıdır. Dünyaya gələn oğlan və qız uşaqlarının nisbəti Azərbaycanda 1980-ci illərə qədər əsas etibarilə gözlənilən bioloji səviyyədə idi. Ancaq ölkədə 1990-cı illərin əvvəllərindən etibarən bu balans ciddi şəkildə pozulmağa başlayıb. 1990-cı ildə bu nisbət 107-yə, 2000-ci ildə 110-a, 2010-cu ildə 118-ə qalxıb. 1990-cı ildən sonra ölkədə yeni doğulan oğlanların sayının daha çox üstünlük təşkil etdiyi illər 2003-2009-cu illər olub. Həmin illərdə hər 100 qıza 118 oğlan düşüb. 2011-2014-cü illərdə hər 100 qıza 116 oğlan, 2015-2017-ci illərdə hər 100 qıza 114 oğlan, 2018-ci ildə hər 100 yeni doğulan qıza düşən oğlan uşaqlarının sayı 115 olub. 2019-cu ildə isə hər yeni doğulan qıza düşən oğlan sayı 113 olub. 2020-ci ildə yeni doğulan körpələr arasında oğlanlar say etibarilə üstünlük təşkil edib. Belə ki, yeni doğulan 100 qız uşağına 114 oğlan uşağı düşüb.
Dövlət Statistika Komitəsinin yaydığı məlumata görə, Ədliyyə Nazirliyinin rayon (şəhər) qeydiyyat şöbələri tərəfindən cari ilin yanvar-iyun aylarında ölkə üzrə 53918 doğulan körpə qeydə alınıb. Doğulanlar arasında oğlan uşaqlarının xüsusi çəkisi 53,2 faiz, qız uşaqlarının xüsusi çəkisi isə 46,8 faiz olub.
Açıqlanan statistik rəqəmlərdən də bəllidir ki, hələ də ölkəmizdə qız uşaqlarına münasibət dəyişməyib.
Pərvanə Mustafayeva: "Selektiv abortlar arasında ayrıseçkiliyə məruz qalan cins qızlardır"
Həkim ekspert Pərvanə Mustafayeva "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında qeyd etdi ki, selektiv abort ultrasəs müayinəsi ilə embrionun cinsini müəyyən etdikdən sonra cinsi ayrıseçkilik edərək, ondan abort yoluyla qəsdən xilas olmaqdır. Selektiv abortlar arasında ayrıseçkiliyə məruz qalan cins qızlardır: "Çox valideyn dölün cinsiyyətinin qız olduğunu bilən kimi onu abort edir. Son illərdə edilən abortlar arasında selektiv abortların payı az deyil. Onların sayını müəyyən etmək çətindir. Çünki selektiv abortların əksəriyyəti qeyri-qanuni yolla baş verdiyi üçün onların real mənzərəsi gizli qalır. Ancaq son illərdə doğulan qız uşaqlarının sayında müşahidə olunan azalma sübut edir ki, edilən abortların çoxu məhz selektiv abortlardır".
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, elə xanımlar var, hansı həftəsində olmağından asılı olmayaraq, dölün cinsiyyətinin qız olduğunu biləndə onu tələf etdirir. Qadınların böyük əksəriyyəti bu addımı həyat yoldaşının təkidi ilə atır. Həyat yoldaşı məcbur edir ki, qadın abort etdirsin. İndi əksər ailələr üçün ailədə ikinci, üçüncü uşağın qız olması arzuolunan deyil: "Onu da deyim ki, abort zamanı həkimin ən xırda bir səhvi ucbatından xəstə həyatını itirə bilər. Abort nəticəsində uşaqlıq ciddi zədə ala bilər, deşilə, güclü qanaxma yarana bilər. Bu zaman ölüm halı baş verə bilər, xəstə həyatını itirər. Belə hallara az rast gəlinməyib”.
Aytəkin Kamranqızı: "Oğlan uşaqlarının doğulma sayı artsa da onların çoxu ölür, belə ki, uşaq ölümləri arasında oğlan uşaqlarının sayı daha çoxdur"
Sosioloq Aytəkin Kamranqızı "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında bildirdi ki, son bir neçə ildə Azərbaycan selektiv abort elətdirənlərin sayına görə ön sıralarda durur. Bu heç də ürəkaçan statistika deyil. Qadınlara qarşı zorakılığın bir nümunəsidir. Çünki hələ doğulmamış qadınlara qarşı bu qədər zorakılıq varsa, deməli zorakılıq özünə haqq qazandırmış olur: "Bu təkcə öldürülən qız uşağına qarşı deyil, həm də abort elətdirən qadınlara qarşı zorakılıqdır. Bundan başqa, son 10 ili nəzərə alsaq, artıq statistikada dəyişiklik var. Oğlan uşaqlarının doğulma sayı artsa da onların çoxu ölür. Belə ki, uşaq ölümləri arasında oğlan uşaqlarının sayı daha çoxdur. Gələcəkdə oğlanların sayı qızları üstələsə, həm qadın zorakılığı hallarının, həm də cinayətkarlığın səviyyəsi arta bilər".
Sosioloq onu da əlavə etdi ki, getdikcə qadınların sayının azalması gələcəkdə demoqrafik partlayış və digər neqativ hallara gətirib çıxara bilər: “Bu, çox ciddi şəkildə əhalinin sayının azalmasına, eynicinslilərin evlənməsinə və yaxud əcnəbilərlə evliliklərin artmasına gətirib çıxara, genetik koda təsir edə bilər. Yəni bu məsələ bir çox sahələrə, hətta mədəniyyətə də təsir edə bilir”.
Fatimə Hacıbəyli: "Milli mentalitetin qorunması üçün atanın da, ananın da eyni millətdən olması üçün..."
"Vəfa” Sosial-İctimai Birliyinin sədri Fatimə Hacıbəyli "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında bildirdi ki, ultrasəs müayinəsinin meydana çıxması bu məsələdə çox böyük rol oynayıb: “Belə ki, hamiləlik vaxtı yoxlanaraq qız və oğlan övladı olduğunu öyrənib, qız övladını bətndənkənar, yəni abort edirlər. Qədimdə hər zaman oğlan uşağına üstünlük verilib. Adət-ənənəyə görə, evdə oğlan uşağı dünyaya gələn kimi gözaydınlığı verir, təbrik edirdilər. “Yeddi oğul istərəm, bircə dənə qız gəlin”, “Qız yükü, duz yükü” və s. kimi atalar sözlərimiz də oğlan uşağına nə qədər üstünlük verildiyinin göstəricisidir. Bütün bunlar qızlara münasibətin ənənəvi olaraq soyuq olduğunu göstərir. Çünki bir vaxtlar müharibələr olurdu, kişilər evə daha çox gəlir gətirirdi, qız uşaqlarının o vaxtkı hüquqları daha az idi, evdə qalanda yük olurdu. Bu, ənənəvi olaraq davam edirdi. İndi vəziyyət daha pisə doğru gedir. Valideynlər qız uşaqlarının olmasını istəmirlər. Get-gedə də uşaqların ailədə sayı azalır”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, valideynlər indi daha çox oğlan övladlarının olmasını istəyirlər: “İnsanlar arasında belə bir düşüncə tərzi var ki, oğlan övladı nəslin davamçısıdır. Yəni “oğlan övladımız olsa, nəslimiz davam edəcək, qız övladımız olsa, var-dövlətimiz başqa oğlana qalacaq” kimi fikirlər var. Buna görə də bəzi ailələr daha çox oğlan uşaqlarına meyllənirlər. Əslində, övladlar arasında heç bir fərq qoyulmamalıdır, çünki hər övladın özünəməxsus özəlliyi, xüsusiyyətləri var. Allahın verdiyi payla kifayətlənmək lazımdır. Allaha üsyan etməyə haqqımız yoxdur. O necə məsləhət bilirsə, elə də edəcək”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, bu cür hal gələcəkdə demoqrafik gərginliyə səbəb olur: “Hər il oğlan uşaqlarının sayı artır, qız uşaqlarının sayı isə azalır. Evlənmə yaşına çatanda oğlanların sayı qızlardan çox olacaq. Belə olan halda isə subayqalma halları olacaq, oğlanlar başqa ölkələrdən, başqa millətdən olan qızlarla evlənəcək, nikahların milliliyini qorumaq çətinləşəcək. Milli mentalitetin qorunması üçün atanın da, ananın da eyni millətdən olması vacibdir, xüsusən də bunun bizim kimi o qədər də böyük olmayan və gənc ölkə üçün böyük əhəmiyyəti var”.
Günel CƏLİLOVA
