Azərbaycanda son zamanlar ailə institutunda müəyyən dəyişikliklər baş verir. Belə ki, orta evlilik yaşı və boşanmaların da sayı artır. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, 2023-cü ilin yanvar-iyun ayları ərzində Ədliyyə Nazirliyinin rayon (şəhər) qeydiyyat şöbələri tərəfindən 24 146 nikah və 10 631 boşanma halları qeydə alınıb.
Ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə əhalinin hər 1 000 nəfərinə nikahların sayı azalaraq 5,8-dən 4,8-ə düşüb, boşanmaların sayı isə 1,5-dən 2,1-ə qədər artıb.
Açıqlanan statistik rəqəmlərdən də bəlli olur ki, boşanmaların sayı sürətlə artır. Və bu hal gələcək üçün heç də yaxşı göstərici sayılmır.
"Qadınlar qaynanalarla, uşaqlarla və bütün həyatla düzgün davranış modelini qursa, nə boşanmalar, nə də problemlər olar"
Sosioloq Aytəkin Kamranqızı “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, boşanmalar ən çox ailə düzgün motivlər əsasında qurulmayanda baş verir: “Belə ki, hər iki tərəfin evlənmək ərəfəsində qarşı tərəfi mütləq tanıması lazımdır. Sadəcə qısa bir tanışlıq əsasında qurulan ailələrdə boşanma halları daha çox baş verir. Bundan başqa, ailədə müdaxilələri, o cümlədən qayınanaların gəlinə qarşı müxtəlif düşüncələrdə olmasını da göstərmək olar. Bu, bir növ qısqanclıq xarakteri daşıyır və bu cür qaynanaların belə münasibəti də onun həyat yoldaşının olmamasından, yaxud da onunla aralarında ciddi problemlərin olmasından qaynaqlanır. Qayınana öz məsələsi ilə bağlı obyekt olaraq gəlini seçir və iradlarını gəlinin üzərində həyata keçirir".
Sosioloq onu da bildirdi ki, ümumiyyətlə, boşanmaların səbəbkarı kimi yalnız bir cinsi günahlandırmaq düzgün deyil. Onun fikrincə, ailədə qadınlardan çox şey asılıdır və onlar ailə düsturunu bilməlidirlər: "Bu düstura daxil olan amillərə gəldikdə isə, bunlardan biri odur ki, qadın özünə daha çox diqqət yetirməlidir. Evlənməzdən əvvəl nişanlı olarkən hər iki tərəf özünə daha çox diqqət yetirir, ən yaxşı tərəflərini göstərməyə çalışırlar. Evləndikdən sonra isə bir-biri üçün adiləşirlər və nəticə etibarilə kişilərin gözü kənar mühitə daha çox meyl edir. Bunun səbəbkarı yenə də qadın özü olur. Qadınlar daha çox ev işləri, uşaqlarla məşğul olur və kişiyə az vaxt ayırır. Kişi evə gələrkən qadın özünə qarşı səliqəli olmur və artıq uzun müddətdir bir evdə yaşadıqlarını düşünərək bunu normal qəbul edir. Əslində isə bu belə deyil və qadın hər zaman, xüsusilə də yoldaşının yanında özünə fikir verməlidir”.
A.Kamranqızının sözlərinə görə, digər xırda nüanslar var ki, onlar da ər-arvad arasında böyük bir problemə çevrilə bilər: “Məsələn, qadının uşağı olduqdan sonra hormon pozğunluğu ilə əlaqədar kökəlmə prosesi gedir və o, özündə kompleks yaradaraq tez-tez yoldaşının yanında bununla bağlı danışır. Lakin nəticə etibarilə bəlkə də kişi onun kökəlməsinə diqqət etmirdisə də, artıq özü onun beyninə bu fikri diqtə edir. Təbii ki, bu zaman kişinin şüuraltında öz yoldaşına qarşı antipatiya kimi fikirlər formalaşır. Yaxud bəzən qadınlar öz rəfiqəsini yoldaşının yanında tərifləməyə başlayır. Bu cür xırda nüanslar belə ailənin boşanmasına gətirib çıxaran səbəblər ola bilər. Hətta qadın öz yoldaşı ilə söhbət edərkən "mənim uşaqlarım", "sənin uşaqların" kimi fikirlər söyləməməlidir. O, "bizim uşaqlarımız", "bizim evimiz" deməlidir, ayrıseçkilik saldığı zaman ailə forması bütöv bir şar şəklini almır ki, bu zaman da yadlaşma prosesi gedir"
Ailələrin boşanmasında qayınana, gəlin, yaxud yoldaşın xəyanəti kimi səbəblərin də olduğunu deyən ekspertin fikrincə, boşanmalara səbəb olan amillərdən biri də qısqanmalardır ki, buna çox yer ayırmaq olmaz və hər şey normal şəkildə olmalıdır: "Son vaxtlar belə bir dəb formalaşıb ki, kişilər evə gəldiyi zaman qadınlar onların telefonlarında axtarışlar aparırlar. Bununla da qadınlar özlərini təhqir edirlər. Qadın özünü bu qədər aşağı səviyyədə dəyərsizləşdirməməlidir. Ailədə bir neçə ildir birlikdə yaşamaları ilə bağlı bir-biri üçün adiləşdiyindən, qadın yoldaşının ona diqqət yetirmədiyini gördükdə bu adiləşmənin səbəbini axtarmalıdır. Bu məqsədlə bir sıra yeniliklər etməlidir və hətta evin dizaynını dəyişməlidir. Eyni yaşam tərzi, dizayn belə ailəyə təsir edir. Ona görə də qadın ailədə həm siyasətçi, həm ağıllı olmalı, həm də aqressiv olmamalıdır. Hətta bu adiləşmə zamanı qadın öz xarici görünüşünə, geyindiyi paltara belə diqqət yetirməlidir ki, eyni paltar yoldaşının gözünü yora bilər. Eləcə də rəng seçiminə diqqət yetirməlidir. Ümumiyyətlə, qadınlar qaynanalarla, uşaqlarla və bütün həyatla düzgün davranış modelini qursa, nə boşanmalar, nə də problemlər olar. Lakin elə qadınlar var ki, bu normaların hamısına əməl etsə də, boşanmalarla üzləşir. Məsələn, hazırda elə qayınanalar var ki, gəlin maksimum düzgün davranış modelini həyata keçirsə belə ona zülm verə bilər və bu düzgünlüyü görmək istəmir. Nəticə etibarilə əks təsir alınır və boşanmalar özünü göstərir. Bundan başqa, qadınlar evdə olduqda yemək hazırlayır, eyni geyimdə qalır. Lakin bir toy mərasiminə gedərkən həmin qadın gözlənilməz dərəcədə dəyişir və yoldaşı bu dəyişikliyə belə təəccüblənir. Çünki həmin qadınların öz daxilində də yoldaşına qarşı adiləşmə prosesi gedib. Yəni bu birtərəfli deyil və qadınların da gözündə kişilər adiləşir. Başqa bir yerə gedərkən qadının özünə diqqət yetirməsinə gəldikdə isə, bu, kişiyə görə deyil, onların rəqabəti qadınlarladır və başqa bir qadından daha yaxşı görünməyə çalışırlar. Böyük bir ailə birgə yaşayarkən insanlar bir-biri ilə dil tapmağa çalışmalıdır. Əslində bu, ailəyə bir köməkdir, yəni nənənin ailədə olması uşaqlar üçün çox yaxşı haldır. Əgər maddi imkanı varsa, ailənin ayrı yaşaması təbiidir. İnsan psixologiyası daha rahat olmağa, komforta üstünlük verir. Ancaq böyük ailədə bütün insanlar elə davranış modelləri ortaya qoymalıdır ki, nəticə etibarilə ailə öz möhkəmliyini qoruyub saxlasın. Avropa ailə tərzini tərcih edənlərə gəldikdə isə, bu baxımdan bizdə həmin modeli seçən qadınlar azdır”.
A.Kamranqızı onu da əlavə etdi ki, ailədaxili problemlər olsa da, heç bir tərəf problemin həlli yolunu axtarmır, əksinə, çıxış yolunu boşanmada görür: “Ailədə problem var, amma heç kəs onu həll etməyə çalışmır. Ər-arvad aralarında konflikt olduqları üçün münaqişəni həll etmək qabiliyyətində deyillər. Avropa ölkələrində xüsusi ailə psixoloqları var ki, onlar tərəfləri dinlədikdən sonra psixoloji baxımdan yardım edirlər. Bir tərəfdən ağsaqqallar institutu, digər tərəfdən ailə psixoloqlarının olmaması boşanmaların qarşısının alınmasına sədd çəkir. Beləliklə tərəflər boşanmaq qərarına gəlirlər. Bu səbəbdən də boşanmaların sayı artır".
Günel CƏLİLOVA
