İnformasiya Kommunikasiya Texnologiyaları (İKT) həyatımızın hər sahəsinə sirayət edib. Elə bir sahə tapmaq çətindir ki, orada İKT-nin rolu, yeri olmasın. Məişətimizdən tutmuş rəsmi qurumlara qədər hər birində İKT-dən istifadə edilir. İKT sayəsində dövlət və cəmiyyət arasında qarşılıqlı əlaqələr təmin edilir.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, İKT-nin tətbiqi yüksək cəmiyyətin qurulmasında mühüm addımdır. Onlar hesab edirlər ki, bu dövlət, ictimai qurumlar, özəl sektor və cəmiyyət arasında sıx əlaqələr yaradır. Bu sahədə əldə olunmuş nəticələr, informasiya cəmiyyətinin əsaslarının yaradılması onu deməyə əsas verir ki, İKT vətəndaşların, cəmiyyətin özəl sektor və dövlət orqanları ilə əlaqələrini asanlaşdırır.
Bu gün həyatımıza yaxından sirayət edən və faydasını hiss etdiyimiz “Elektron hökumət” də İKT-nin bizə qazandırdığı təsisatdır.
Dövlət-cəmiyyət təmaslarını asanlaşdıran təsisat...
Bu gün İKT-nin köməyi ilə qurulan “Elektron hökumət” vətəndaşlara böyük fayda verir. “Vikipediya” elektron ensiklopediyada “elektron hökumət”ə belə tərif verilir: “ Elektron hökumət” hər hansı bir ölkənin dövlət strukturlarının hamısı haqqında məlumatların hər birvətəndaş üçün açıq olan şəbəkədə yerləşdirilməsi deməkdir. “Elektron hökumət”in geniş tətbiqi ilə dövlət orqanlarının fəaliyyətinin səmərəliliyi və operativliyi yüksəldilir, əhali, biznesqurumları arasında əlaqələr asanlaşdırılır və sərbəstləşdirilir. “Elektron hökumət” vətəndaş-məmur münasibətlərinin yeni müstəvidə qurulmasına, şəffaflığın təmin olunmasına və informasiyatələbatının dolğun ödənilməsinə şərait yaradıb. Onun vasitəsilə yaradılan yeni imkanların əsas məqsədi xidmətlərin göstərilməsi üçün dövlət qulluqçuları və vətəndaşlar arasında olan “məsafəni” maksimum azaltmaq, bu münasibətləri sadələşdirmək və şəffaflaşdırmaq olub.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, bu məqsədə nail olmaq üçün dövlət orqanları tərəfindən elektron xidmətlərin geniş tətbiqi, onların sayının və keyfiyyətinin artırılması, vətəndaşların xidmətlərdən məmnunluğunun yüksəldilməsi təmin olub. Əlbəttə, burada beynəlxalq təcrübə də əsas rol oyanyıb. Bu vətəndaşların dövlət orqanları ilə təmaslarının daha rahat və münasib şəkildə təşkili üçün elektron xidmətlərin bir məkanda cəmləşdirildiyi “elektron hökumət” portalı “bir pəncərə” prinsipi əsasında yaradılıb. Artıq “e-hökumət” layihəsi uğurla gerçəkləşib. Biz Asan Xidmət təsisatın fəaliyyətində bunu görə bilirik. Demək olar ki, hər birimiz bu vasitə ilə müxtəlif xidmətlərdən istifadə etmək imkanı qazanmışıq.
Bildirək ki, "E-hökumət" layihəsi "Azərbaycan Respublikasının inkişafı naminə informasiya-kommunikasiya texnologiyaları üzrə Milli Strategiyaya (2003–2012-ci illər)" əsasən işlənib hazırlanmışdır və "Elektron Azərbaycan" Dövlət Proqramı çərçivəsində həyata keçirilir. Layihə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının (İKT) geniş tətbiqi ilə dövlət orqanlarının fəaliyyətinin səmərəliliyinin və operativliyinin yüksəldilməsini, əhali, biznes qurumları, həmçinin öz aralarında əlaqələrin asanlaşdırılması və sərbəstləşdirilməsinə yönəldilmiş fəaliyyəti nəzərdə tutur, vətəndaş-məmur münasibətlərinin yeni müstəvidə qurulmasına, şəffaflığın təmin olunmasına və informasiya tələbatının dolğun ödənilməsinə şərait yaradır.
Elektron hökumətin vətəndaşa qazandırdığı üstünlüklər...
Layihənin məqsədinə gəlincə, məqsəd dövlət orqanlarında müasir İKT-dən istifadəni genişləndirməklə idarəetmə metod və mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi, dövlət orqanlarının fəaliyyətinin səmərəliliyinin artırılması, şəffaflığın təmin edilməsi, ictimai qərarların qəbul edilməsində vətəndaşların iştirakına şərait yaradılması və hökumət orqanları ilə əlaqələrin daha sadə və münasib olan elektron üsullarla həyata keçirilməsidir. Bu layihənin həm dövlət, həm də vətəndaşlar üçün üstünlükləri böyükdür. Məsələn, vətəndaşların dövlət idarəçiliyində fəal iştirak etməsi, vətəndaşların dövlət orqanları ilə təmaslarının sadələşdirilməsi, daha münasib və çevik formada həyata keçirilməsi, informasiya tələbatının dolğun ödənilməsində rahatlıq, məhdud imkanlı insanların dövlət xidmətlərinə çıxış imkanı əldə etməsi bu xidmətin vətəndaşlara qazandırdığı üstünlüklərdir. Biznes sektoru da bu layihədən geniş şəkildə bəhrələnir. Məsələn, dövlət orqanları ilə səmərəli və operativ şəkildə əlaqə qurulması, xərclərin azaldılması, iqtisadi aktivliyin, rəqabət qabiliyyətinin və xarici bazarlara çıxış imkanlarının artması kimi amillər bu qəbildəndir.
Elektron dövlət və ya e-dövlət İKT-dən istifadə etməklə dövlət fəaliyyətinin informasiya aspektlərini həyata keçirmək üçün nəzərdə tutulmuş üsuldur. Rəsmi bilgilərə görə, elektron dövlətin fəaliyyətini İKT-nin köməyi ilə icraçı hakimiyyət (elektron hökumət), parlament (elektron parlament) və məhkəmə orqanları (elektron ədalət məhkəməsi) dəstəkləyir.
Azərbaycanda Elektron dövlətin yaradılması "Elektron Azərbaycan" proqramı daxilində həyata keçməli və dövlət idarəçiliyinin keyfiyyətinin artırılmasına yönəldilməlidir. E-dövlətə hazırlıq indeksinə görə, Azərbaycan lider ölkələr siyahısında olmasa da, bu istiqamətdə müəyyən işlər görülməkdədir. Dövlət orqanlarının hər biri yuxarıdan aşağıya, öz səlahiyyətləri çərçivəsində öz funksiyalarını həyata keçirirlər. İnternet şəbəkəsinin imkanlarından istifadə etməklə dövlət qurumlarının saytlarının yaradılması, orada bu təşkilatlar, onların strukturları haqqında məlumatın və lazımi sənədlərin yerləşdirilməsi, vakant iş yerlərinə müsabiqələrin elan edilməsi, bəzi kommunal borcların on-layn rejimdə ödənilməsi, abituriyentlərin qəbul imtahanları üçün sənədlərin verilməsi, elektron kitabxanaların yaradılması və s. kimi işlər reallaşdırılmışdır. Proqramda bir çox məsələlərlə yanaşı, dövlət orqanlarında elektron sənəd mübadiləsinin təşkili nəzərdə tutulur. Elektron sənəd dövriyyəsinin tətbiqi sənədlərin hazırlanması və emalına sərf olunan əməyin və vaxtın azalmasını, idarəçilikdə qərarların qəbul edilməsini, icra intizamının yüksəldilməsini və nəzarət mexanizminin sadələşməsini, əhaliyə xidmətin operativliyini, dövlət və özünüidarəetmə orqanlarının fəaliyyəti haqqındakı informasiya və xidmətlərə əlyetərliliyi, tabeliyində olan və digər təşkilatlarla əlaqələrin sürətləndirilməsini təmin etməyə imkan verir.
Bütün bunlar İKT-nin bizə qazandırdığı üstünlüklərdir ki, hər addımda bundan bəhrələnirik, çətin işimizi asanlaşdırmağa müvəffəq oluruq...
Hesab edirik ki, İKT-nin verdiyi imkanlardan istifadə edib bu sahədə daha böyük işlər görüləcək.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
