Cari ilin başa çatmasına az qalsa da, paytaxt Bakıda tramvay nəqliyyatından hələ də bir xəbər yoxdur. Xatırladaq ki, prezident İlham Əliyevin 27 dekabr 2018-ci il tarixli sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında yol hərəkətinin təhlükəsizliyinə dair 2019-2023-cü illər üçün Dövlət Proqramı”nda tramvay nəqliyyatının bərpası imkanlarının araşdırılması nəzərdə tutulur.
Dövlət Proqramının 7-ci bəndində isə açıq şəkildə qeyd edilib ki, mövcud ictimai nəqliyyat infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi şəhərdaxili ictimai nəqliyyat növlərinin sayının artırılması, tramvay, kabotaj sərnişin və yük gəmiçiliyinin təşkili imkanlarının və iqtisadi səmərəliliyinin araşdırılması, bu sahədə təkliflər hazırlanması 2019-2022-ci illər ərzində təmin edilsin. Ötən ilin sonuna kimi bu xüsusda hansısa araşdırma aparılması barədə ictimaiyyət məlumatsızdır. Cari ilin ötən dövründə də bu istiqamətdə hansısa işlərin görülüb-görülmədiyi bəlli deyil. Halbuki, hökümət Bakıda tıxacdan narazılığı azaltmaq üçün tramvayların bərpasını Dövlət Proqramına əlavə edib. 2023-cü ilin sonuna az qalsa da, bu hədəf hələ ki, gerçəkləşməyib. Qeyd edək ki, tramvaylar həm ekoloji, həm də yol təhlükəsizliyi baxımından çox səmərəli nəqliyyat vasitəsi hesab olunur. Dünya təcrübəsi gəstərir ki, tramvayların bərpası paytaxt yollarında sıxlığı azalda bilər. Bu gün Bakıda metro və müntəzəm marşrut xətt avtobuslardan başqa ictimai nəqliyyat növləri yoxdur. Son vaxtlar dəmir yolu xətləri ilə də daşıma var, lakin azdır. Bu şəraitdə əlavə ictimai nəqliyyat növlərinin yaradılması müasir dövrün əsas çağırışlarındandır. Çünki indiki halda sərnişin axınının ancaq avtobus və metro hesabına qarşılanması ciddi çətinliklər yaradır. Ekspertlər isə qeyd edir ki, Bakıda keçmiş tramvay xətlərinin hamısını bərpa etmək mümkün deyil. Ən azı ona görə ki, bu gün tramvay xətlərinin keçdiyi yerlərin əksəriyyətində göydələn ucaldığından, həmin yollar daralıb. Tramvayın hərəkət etdiyi yollar isə enli olmalıdır. Onu da qeyd edək ki, hazırda şəhər ərazisində bir sıra istifadə olunmayan dəmir yolu təhkim zolağı və istifadə olunmayan yük xətləri var. O üzdən qeyd olunan mövcud infrastruktur yenidən aktivləşdirilə və tramvay-elektrik qatarı sisteminin tətbiqində bu infrastruktur imkanlarından istifadə oluna bilər.
Bakıda tramvaylar həm ekologiyanın korlanmaması, həm də tıxac probleminin həlli üçün vacibdir. O baxımdan ki, tramvay elektrik enerjisi ilə işləyir və avtomobildən fərqli olaraq havaya zəhərli qaz buraxmır. Bu fonda hesab olunur ki, sahibkarların avtobus nəqliyyatı kimi tramvay nəqliyyatına da maraq göstərməsi mümkündür. Sadəcə onları maraqlandırmaq, bu işə təşviq etmək lazımdır. Mütəxəssislərin fikrincə, daşıyıcı şirkətlər arasında müəyyən təbliğat işləri aparılsa, stimullaşdırıcı addımlar atılsa, vergi güzəştləri və digərləri tətbiqlər edilsə, onlar tramvay xətlərinin çəkilməsinbə maraq göstərəcəklər. Ekspertlər hesab edir ki, Türkiyənin İstanbul şəhərində olduğu kimi, Bakının da mərkəzində turistlər üçün simvolik tramvay xəttinin yaradılması da diqqət mərkəzində olmalıdır. Xatırladaq ki, İstanbulun məşhur İstiqlal küçəsi ilə hərəkət edən qədim tramvayın yolu Taksim meydanından başlayır və onunla adətən turistlər hərəkət edir. Qeyd edək ki, 8 fevral 1924-cü il tarixində Bakıda ilk tramvay istifadəyə verilib. İlk tramvaylar "Azneft" meydanı ilə Bakı dəmir yolu vağzalı arasında hərəkət edib. Tədricən isə tramvayların əhatə dairəsi xeyli genişlənib və onları əksər mərkəzi küçələrdə görmək mümkün olub. Sovet Azərbaycanında tramvay və trolleybuslardan aktiv istifadə olunurdu, biletlərin qiyməti isə 3 və 4 qəpik idi. 2000-ci illərin əvvəllərində Bakı tramvayı tarixə çevrildi. İndi onun bərpası aktaullaşsa da, hləlik, tramvaylardan heç bir xəbər yoxdur. Halbuki, əksər dünya ölkələrində tramvaylardan geniş şəkildə istifadə edilir. Xüsusilə qonşu Rusiyada, MDB-yə daxil olan əksər ölkələrdə tramvay əsas nəqliyyat növlərindən biridir. Bu nəqliyyat vasitəsi infrastrukturun qurulması və sərmayə yatırımı baxımından bir qədər baha başa gələ bilər. Çünki söhbət tramvay üçün salınan yollardan gedir. Ekologiyaya heç bir ziyan vurmayan yeganə nəqliyyat növlərindən biri olan tramvay, üstəlik rels üzərində hərəkət etdiyindən, tıxac yaratma, tıxacda qalma ehtimalı da yoxdur. Həmçinin bu nəqliyyat növü digərlərindən daha ucuz olur.
Samirə SƏFƏROVA
