Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin dinc yolla həlli istiqamətində Azərbaycan tərəfindən atılan addımlar bu gün işğalçı Ermənistanın daha zəif dövlət halına gəlməsinə rəvac verib. Belə ki, Ermənistanın işğal siyasətinə cavab olaraq Azərbaycanın bu ölkəni təcrid vəziyyətinə salması, faktiki olaraq, təcavüzkar dövləti çökdürüb.
İndi Ermənistanın bu vəziyyətdən yeganə çıxış yolu mütləq mənada Azərbaycanla razılığa gəlməkdən keçir. Əks təqdirdə, Ermənistanı kimin himayə etməsindən asılı olmayaraq, onun tam tənəzzülü qaçılmaz sayılır. Məsələnin bu tərəfinə nəzər salan Rusiyanın Siyasi Tədqiqatlar Mərkəzinin direktoru Sergey Markov hesab edir ki, İrəvan reallıqlara uyğun addım atarsa, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində tezliklə köklü müsbət dəyişikliklər ola bilər: “Bu məsələ ilə bağlı müsbət yeniliklər var və yaxın vaxtlarda Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizama salınmasında ciddi dönüş gözlənir. Bu istiqamətdə Azərbaycanın Rusiya və Türkiyə ilə qarşılıqlı fəaliyyəti münaqişənin nizama salınması prosesində daha rəvan, dinc irəliləyişə nail olunmasını təmin edə bilər. Ermənistanın yeni rəhbərliyi də bu istiqamətdə ciddi addımlar atmağa hazır olmalıdır”.
Digər rusiyalı politoloq Denis Korkodinov isə diqqəti buna yönəldir ki, Azərbaycanın təcrid siyasətinin davam etməsi Ermənistana qarşıdakı dövr ərzinəd daha böyük çətinliklər vəd edir. Məhz bu səbəbdən ekspert İrəvanın çıxış yolunun işğala son qoyulmasından keçdiyini vurğulayır: “Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin siyasəti sayəsində Azərbaycan ölkənin identikliyinin qüvvətlənməsi və beynəlxalq sistemdə möhkəmlənməsi mərhələsini geridə qoydu. Bundan əlavə, Azərbaycan lideri ilə əldə olunan əsas geosiyasi sabitlik ölkənin beynəlxalq arenada mövqeyinin qeyri-sabit olmasına imkan verməyəcək, Dağlıq Qarabağın qaytarılmasını təmin edəcək”. Onun sözlərinə görə, İlham Əliyevin dövründə Azərbaycan siyasətinin inkişafında dövlət başçısının müstəsna təşkilati kontekstdə oynadığı müsbət rol tam əminliklə müəyyən edilib: “Belə bir müəyyənliyin unikallığı onun praktiki olaraq rəsmi Bakının bütün siyasət formalaşdırma xarakteristikalarında özünü göstərməsindədir. 2019-cu il isə Azərbaycana bir tərəfdən Qarabağın nəhayət doğma Azərbaycanın bağrına dönəcəyinə ümidlənməyə, digər tərəfdən isə dünya arenasında öz rolunu gücləndirmək imkanlarını hiss etməyə imkan verir”. Onun sözlərinə görə, ərazi bütövlüyünü bərpa etmək yolunda sarsılmaz istək və beynəlxalq siyasətə özünün geosiyasi təsirini genişləndirmək üçün uzunmüddətli kursu müəyyən etməsi, hətta bir çox skeptikləri əmin edir ki, İlham Əliyev bundan sonra ən azı 10-20 il müddətində hakimiyyətdə qalsa, Azərbaycan inkişaf səviyyəsinə görə Fars körfəzi ölkələrindən heç də geri qalmayan dünya gücünə çevrilə bilər: “Bu qənaət 2016-cı ilin dördgünlük müharibəsinin ortasında, Bakının öz torpaqlarını həmişəlik qaytarmaq məsələsində qərarlılığını təsdiqlədiyi vaxtda özünün zirvəsinə çatdı. Azərbaycan üçün dördgünlük müharibə zamanı milli təhlükəsizliyi təmin etmək, ərazi bütövlüyünü bərpa etmək və suverenliyi gücləndirmək kimi əsas strateji vəzifələri həll etmək məsələləri nəzərdən keçirildi. Bakı bütün tapşırıqların öhdəsindən uğurla gəldi. Bütün bunlarda şəxsən Prezident İlham Əliyevin böyük xidmətləri oldu. Onun sayəsində sadə azərbaycalıların gözlərində Dağlıq Qarabağın tezliklə evə, Xəzərin sahilindəki Odlar Yurduna qayıtması ilə bağlı yalnız qığılcım deyil, sönməz ümid atəşi meydana gəldi. Məhz İlham Əliyevlə Bakının “azadedici” ölkə kimi inkişaf strategiyasının formalaşdırılmasına başlandı. Bu strategiyanın fundamental cəhətləri bunlardır: Dağlıq Qarabağı nəyin bahasına olursa olsun qaytarmaq qərarı və dünya siyasətinin aktual problemləri ilə bağlı tamamilə müstəqil nöqteyi-nəzərə sahib olmaq. Azərbaycanda Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin artıq 2019-cu ildə həll ediləcəyi ilə bağlı ilkin əlamətlər meydana gələn kimi İlham Əliyevin əsas istiqaməti öz dövlətinin və xalqının təhlükəsizliyini təmin etmək olan geosiyasi planının həyata keçirilməsinə başlandı.
Azərbaycanın hazırkı rəhbərinin dövründə xalqla dövlət bütöv hala gəldi və onların maraqları həmişə prioritet təşkil edir”. Korkodinov bildirib ki, ilk növbədə əsas yeniliklər İlham Əliyevin dövründə qəbul edilmiş Bakının Dağlıq Qarabağ istiqamətində taleyüklü sıçrayışının köhnə müharibə modelləri ilə uyğun gəlməməsindən ibarətdir: “Azərbaycan liderinin fərqli bir strategiyası var – Azərbaycanın son 15 ildə İrəvanı beynəlxalq layihələrdə iştirakdan kənarlaşdırmağa və faktiki olaraq xarici dünyadan təcrid etməyə nail olduğu bacarıqlı diplomatiya siyasəti sayəsində İrəvan daha da zəiflədi. Keçmişin regional konfliktlərində, xüsusən kritik gərginlik həddində hərbi güc “kozır kartı” hesab olunurdu. Ümumilikdə götürsək, Azərbaycanın güc potensialının geosiyasi funksiyası öz əhəmiyyətini hazırkı dövrdə də itirməyib və görünür, hələ uzun müddət də qoruyub saxlayacaq. Ancaq bu funksiyanın diplomatik təzyiq və yumşaq güc metodlarından istifadə istiqamətində epoxal dəyişikliklərə adaptasiyası qaçılmazdır. İlham Əliyev belə bir siyasəti təbliğ etməyi bacardı” .Onun sözlərinə görə, mövcud və proqnozlaşdırılan xarici və daxili imkanlarla məhdudiyyətlərin ilkin mövqeyindən Azərbaycanın ümumi geosiyasi perspektivləri barədə - fəaliyyətinin perspektivləri və beynəlxalq arenada statusu haqqında təsəvvür əldə etmək mümkündür. Yekun nəticədə burada həlledici rol müasir dünya inkişafının əsas tendensiyaları və rəsmi Bakının onlara vaxtında uyğunlaşmaq qabiliyyətinə məxsusdur”.
Hər halda, Azərbaycan tərəfi əldə etdiyi bütün bu üstünlüklər fonunda münaqişənin dinc müstəvidə həllinə böyük ümidlər bəsləyir. Əks təqdirdə hərbi sahədə də qazınlan nailiyyətlər Bakıya qısa zaman kəsiyində öz istəyinə çatmaq imkanı qazandırır. Bu xüsusda Prezident İlham Əliyev Bakı Konqres Mərkəzində Azərbaycan Gəncləri Gününə həsr olunmuş respublika toplantısında çıxıış zamanı düşmənə olduqca mühüm mesajlar verdi. Müharibənin hələ bitmədyini vurğulayan dövlət başçısı qeyd etdi: “Bizim gənclərimiz hərbi qələbələrimizi şərtləndiriblər. Aprel döyüşləri bizim şanlı tarixi qələbəmizdir və bu əməliyyatlarda iştirak edənlərin mütləq əksəriyyəti gənclərdir. Biz bu əməliyyat nəticəsində uzun illər ərzində işğal altında qalan torpaqları işğalçılardan azad etdik. O torpaqlarda - Lələtəpədə, Füzuli, Cəbrayıl, Ağdərə rayonlarının dağlarında Azərbaycan bayrağını ucaltdıq. Bu, böyük tarixi qələbədir... Bu gün ordu quruculuğu istiqamətində atılan addımlar təbiidir, zəruridir. Çünki biz müharibə şəraitində yaşayırıq, müharibə hələ bitməyib. Biz hər an hazır olmalıyıq ki, torpaqlarımızı işğalçılardan azad edək”. İlham Əliyevin bu sözləri Azərbaycan gəncliyinə ünvanlansa da, bu, həm də işğalçı ölkəyə mesaj idi. Bakı bununla çox aydın şəkildə diqqəət çatdırır ki, işğala son qoyulması üçün güc amilindən də istifadəyə hazırdır.
Belə vəziyyətdə erməni ekspertləri, mediası diqqətə ona yönəldir ik, Bakı həm də böyük güclərin, o cümlədən Rusiya və ABŞ-ın Qarabağ məsələsində İrəvana təzyiqlər etməsiən nail ola bilib. Erməni politoloq Yervand Bozoyan qeyd edir ki, elə Rusiyanın xarici işlər nazirinin müavini Qriqori Karasinin Ermənistana səfərinin məqsədi də İrəvanın Qarabağla bağlı elə də aydın olmayan mövqeyini dəqiqləşdirmək olub: “Karasinin səfəri daha çox qeyri-rəsmi xarakter daşıyır. Paşinyanın İlham Əliyevlə Davosdakı görüşündən və Con Boltonla müzakirəsindən sonra hansısa prosesin getməsilə bağlı təəssürat yarandı. Erməni ictimaiyyətinin çoxunda narahatlıq var. Rusiyada da ABŞ-ın Qarabağın həlli təşəbbüsünü üzərinə götürməsilə bağlı narahatlıq özünü göstərirdi. Rusiya başa düşmək istəyir ki, yaxın gələcəkdə Ermənistandan danışıqlar prosesi çərçivəsində hansı mövqeni gözləmək olar. Hazırda çox ziddiyyətli proses gedir, prinsiplər aydın deyil. Erməni hökuməti ”Madrid prinsipləri”nin dəyərləndirilməsindən yayınır, amma buna qarşılıq heç bir baza göstərmir. Əvəzində ölkəyə Qarabağ təzyiqləri artır və Bakı da elə bunu istəyir”.
Daha bir erməni politoloq Ayk Babuxanyan isə vurğulayır ki, Moskvaınn artıq Bakının mövqyeindən çıxış etməsi İrəvanı dalana dirəyir: “Ermənistanda “narıncı çevriliş” baş verib. Onun nəticələri narahatlıq yaratmaya bilməz. Belə ki, hakimiyyətə həm şüurlu, həm də şüuraltı şəkildə antirusiya yanaşmaları olan insanlar gəlib. Paşinyan hakimiyyətə gələn kimi KTMT-nin prestijinə, həmçinin Rusiya ilə iqtisadi əlaqələrə zərbə endirib. Rusiyanın Ermənistandakı iqtisadi strukturlarına zərbə və bunların ələ keçirilməsi, daha sonra isə baş nazirin bəyanatlarının planlaşdırılmış aksiya olması aydındır. Əgər bu belə deyilsə, o zaman Ermənistanda situasiya pisdir. Yəni ölkədə hakimiyyət yoxdur, əvəzində xaos var. Misallar çoxdur. Rusiyanın Gümrüdəki hərbi bazası ilə bağlı situasiya, rus qoşunlarının Ermənistandan çıxarılması tələbləri və sairə. Bunların hamısı göstərir ki, Ermənistanda iqtidarı ələ keçirənlər hakimiyyətin strukturunun necə olması və hansı hökumətin onlara lazım olmasını müəyyən etmək gücündə deyillər. Məhz bu vəziyyətdə də Qarabağ məsələsinin tezliklə Azərbaycanın lehinə həll olunduğunu görəndə təəccüblənmək lazım deyil”. “İrates” qəzetinə açıqlamasında politoloq Qrant Məlik Şahnəzəryan da bildirir ki, yaranmış durumda Ermənistan ictimaiyyətində Qarabağla bağlı böyük narahatlıq var. Onun sözlərinə görə, Ermənistanın xarici siyasəti iflasa uğrayıb: “Biz xarici siyasətimizdə Rusiya və Avrasiya İttifaqının digər ölkələri ilə münasibətləri pozmuşuq. Biz artıq ABŞ üçün maraqsız ölkəyə çevrilmişik. Nikol Paşinyan, 1 ildir hakimiyyətdə olmasına rəğmən, Trampla bir görüş belə keçirə bilməyib. İranla ciddi münasibətlərimiz yoxdur. Qeyri-peşəkar məmurların açıqlamalarını İran hələ çox xatırlayacaq. Xarici siyasətimiz tam çöküb və bunda günahkar hər şeydən öncə baş nazirdir. Onun iqtidarı dövründə biz Qarabağ məsələsində daha gücsüz vəziyyətə düşmüşük”.
Bütün bunlar belə deməyə əsas verir ki, artıq zəif Ermənistan yaxın tezlikdə Qarabağ məsələsində Azərbaycanın diqtə etdiyi şərtlərlə razılaşmalı olacaq.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
