Hərb müstəvisində Azərbaycanın Ermənistanla müqayisədə kifayət qədər böyük üstünlüyə malik olması heç kimə sirr deyil. Hətta işğalçı ölkənin özündə belə açıq etiraf edilir ki, Azərbaycan qısa zaman kəsiyində erməni silahlı qüvvələrini darmadağın etmək gücündədir. Digər tərəfdən çoxsaylı beynəlxalq hesabatlar da Azərbaycanın düşmən üzərində birmənalı şəkildə üstünlüyə malik olduğunu açıq göstərir.
Məsələnin digər maraqlı məqamlarından biri də budur ki, Azərbaycan, Ermənistandan fərqli olaraq, ordusunu ən müasir hərbi texnika ildə təmin edir. Bütün bunları əsas götürən ekspertlər vurğulayır ki, Ermənistanın Rusiyadan Su-30SM çoxfunksiyalı qırıcılarını almasına dair bağladığı müqavilə də hansısa dəyişikliyə gətirib çıxarmayacaq. Qeyd edək ki, “Kommersant” qəzetinin yazdığına görə, Rusiya tərəfi Ermənistana 4 belə qırıcı satacaq. Rusiyanın ayırdığı güzəştli silah krediti hesabına satılacaq texnikanın qiyməti ixrac qiymətindən xeyli ucuz, Rusiya ordusu üçün nəzərdə tutulan qiymətə olacaq.
Su-30SM qırıcılarının bazar qiyməti 50 milyon dollara yaxındır. Lakin silahlanmadan və modifikasiyadan asılı olaraq qiymət arta, yaxud azala bilər. Belə ehtimal etmək olar ki, Rusiya bu təyyarələrin birini Ermənistana cəmi 25 milyon dollara satacaq. “Kommersant”a danışan mənbə deyib ki, müqaviləyə əsasən, erməni təyyarəçilər bu qırıcıları idarə etmək üçün Rusiyanın hərbi təhsil müəssisələrində hazırlıq da keçəcəklər. Rus ekspert Andrey Frolovun sözlərinə görə, Ermənistan üçün, hətta kiçik partiyada da olsa, Su-30SM qırıcılarının alınmasını mühüm hadisə saymaq olar. Lakin onun sözlərinə görə, Azərbaycanın bu sövdələşməyə reaksiyası mənfi olacaq: “Bu Rusiya-Ermənistan müqaviləsi Bakını təşviq edə bilər ki, yeni təyyarələr alsın, hökmən Rusiyadan yox, lap elə Pakistandan”. Rusiyalı hərbi ekspert Sergey Suvorov yeni təyyarələrin Moskvadan alınmasını istisna etmir: “Rusiyanın Azərbaycana yeni silahlar, xüsusən də çoxhədəfli, dördüncü nəsil Su-35 qırıcı təyyarələri verməsi mümkündür. Azərbaycan Rusiyadan Su-30 SM qırıcıları da ala bilər”. O da məlumdur ki, Azərbaycan Pakistandan da yeni nəsil qırıcılar almağı düşünür. Xatırladaq ki, söhbət “JF-17 Thunder” təyyarələrindən gedir ki, onlar hava kəşfiyyatı aparmağa, yer hədəflərinə qarşı sarsıdıcı hücum həyata keçirməyə və qarşı tərəfin hava hədəflərini tutmaq, yaxud məhv etməyə qadirdir. “JF-17 Thunder” yüngül, tək mühərrikli, çoxməqsədli dördüncü nəsil qırıcı-bombardmançı təyyarədir. Bu təyyarə “hava-hava”, "hava-yer" raketləri, döyüş imkanları və bir çox xüsusiyyətləri ilə öz sinfindən olan digər təyyarələri üstələyir. Yaxın tezlikdə “JF-17 Thunder” təyyarələrinin ordumuzun ixtiyarında olması gözlənir. “JF-17 Thunder" təyyarələri Su-30SM qırıcılarından daha üstün sayılır. Bundan başqa, bir müddət əvvəl Azərbaycan İtaliyadan 10 ədəd hərbi məqsədlər üçün istifadə olunan, reaktiv təlim-məşq təyyarəsi olan “M-346 Master” alıb. Azərbaycan daha 15 ədəd “M-346 Master” təlim-döyüş təyyarəsi sifariş verib. “M-346 Master” İtaliyanın “Leonardo“ şirkətinin istehsalı olan hərbi məqsədlər üçün istifadə olunan reaktiv təlim-məşq təyyarəsidir. Təyyarədə iki turboreaktiv mühərrik quraşdırılıb və bu mühərriklərin sayəsində M-346 saatda 1050 kilometrə qədər sürət yığa bilir. Şirkət təyyarəni daha da təkmilləşdirərək onu təlim-döyüş təyyarəsinə çevirib. M-346 təyyarələrinin təlim-döyüş versiyası qanadaltı asmalarda 3 tona qədər ağırlığında 5 bomba daşıya bilir. Ölkəmizin aldığı bu təyyarələrin əsas qismi məhz təlim-döyüş təyinatlıdır. Çünki pilotların döyüş hazırlığı üçün o qədər də çoxsaylı təyyarələrə ehtiyac yoxdur. Bundan başqa, yaxın tezlikdə Azərbaycan aviasiyasının ixtiyarında yeni döyüş təyyarələrinin olması da istisna edilmir. Digər tərəfdən, Azərbaycan aviasiyasını pilotsuz uçuş aparatları ilə də möhkəmləndirir. Ermənistan isə bütün bunlardan məhrumdur.
Məhz belə bir vaxtda bəlli olub ki, Azərbaycanla Belarus arasında hərbi-texniki əməkdaşlıq çərçivəsində Hərbi Hava Qüvvələrimizin MiQ-29 və Su-25 döyüş təyyarələri Belarusun “Müdafiə Təşəbbüsləri” müəssisəsi tərəfindən hazırlanan “Talisman” Gövdə Müdafiə Kompleksi (GMK) ilə təhciz edilib. “Talisman” GMK döyüş təyyarələrin mühafizəsini təmin etmək üçün nəzərdə tutulur. Nəticədə təyyarə aktiv və yarıaktiv radar radiolakasiyalı özütuşlanan başlıqları olan bütün aviasiya və idarə olunan zenit raketlərində, elektrooptik radiolokasiyalı özütuşlanan başlıqları olan bütün aviasiya və zenit raketlərində etibarlı müdafiə olunur. Yerdən idarə edilən hava hücumundan müdafiə sistemlərinin istifadə etdiyi idarəolunan raketlərdən də aktiv müdafiə reallaşır. “Talisman”, həmçinin, təyyərəni raket sistemləri və yerüstü hava hücumundan müdafiə sistemlərinin “dost atəşi"ndən qoruyur. Bu kompleksin əsas üstünlükləri və unikallığı həm də onların avtomatik olaraq düşmənin bütün radioelektron qurğularına maneə yaratması, eyni zamanda havada və yerdə maneə yaradılan radioelektron qurğuların susdurulmasında say məhdudiyyətinin olmaması ilə bağlıdır.
Belarusdan olan hərbi ekspert Roman Kovalçuk isə “ordu” portalına açıqlamasında bildirir ki, Belarus və Azərbaycan arasında hərbi-texniki əməkdaşlığın hazırkı vəziyyəti ən yüksək səviyyədədir: “Bunu Belarusun son istehsal etdiyi silah və texniki avadanlıqların Azərbaycana gətirilməsi də sübut edir. Azərbaycana Çin texnoloji inkişafı əsasında yaradılan "Polonez" yaylım atəşli reaktiv sistemlərinin çatdırılması da böyük əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan bir neçə ildir ki, Belarusun hərbi-sənaye kompleksinin silahlarının təkmilləşdirilməsində və perspektivli inkişafların maliyyələşdirilməsində iştirak edir. Bu layihələrdən biri orta mənzilli zenit raket kompleksinin yaradılması üzərində aparılan işlərdən ibarətdir. Həyata keçirilən əməkdaşlıq nümunəsi kimi, “Osa” zenit raket sisteminin və bu qurğular üçün nəzərdə tutulan döyüş sursatlarının birgə modernləşdirilməsini göstərmək olar. Belarusda yüksək səviyyədə optik qurğular və xüsusilə yeni tank əleyhinə raket komplekslərinin istehsalında istifadə edilən, maneələrdən qorunan lazer idarəetmə sistemləri istehsal olunur. Bu məhsullar Minskdə “Pelenq" ASC tərəfindən istehsal olunur. Bu müəssisənin son inkişafları arasında, taktiki və texniki xüsusiyyətlərinə görə əvvəllər Ukrayna ilə əməkdaşlıq edən belaruslu mütəxəssislər tərəfindən yaradılan oxşar “Skif"dən üstün "Şerşen" tank əleyhinə raket kompleksləridir. Bunlar da istənilən vaxt Azərbaycana tədarük edilə bilər". Belarusun Azərbaycanla yaxın hərbi-texniki əməkdaşlığa görə tez-tez İrəvan tərəfindən tənqid olunmasına toxunan ekspert qeyd edir: “Aleksandr Lukaşenkonun inqilab nəticəsində hakimiyyətə gələn Ermənistanın yeni baş naziri Nikol Paşinyana antipariyasını qeyd etmək lazımdır. Bundan başqa, hərbi-texnoloji əməkdaşlıq proqramlarını maliyyələşdirmək üçün Azərbaycanın Belarusa göstərdiyi vasitələr Ermənistanda mövcud deyil. Buna görə Belarus rəhbərliyinin Azərbaycan tərəfinə üstünlük verməsi açıq-aydın görünür”. Məhz bu şəraitdə Azərbaycanın Ermənistan üzərində hərbi üstünlüyünün daha da artması gözlənir. Bu hal, aydındır ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi hərbi müstəviyə keçəcəyi təqdirdə Ermənistanın qısa zaman ərzində məğlubiyyətini qaçılmaz edəcək. Burada İrəvan onu da nəzərə almalıdır ki, Azərbaycan hərbi aviasiya imkanlarına görə Cənubi Qafqaz və MDB məkanında ön yerlərə yüksəlib. Müxtəlif məlumatlara görə, hazırda Azərbaycanın hərbi aviasiya parkına MiQ-21, MiQ-23, MiQ-25, MiQ-29, Su-17, Su-24, Su-25, Aero L-29, Aero L-39 tipli döyüş və təlim təyyarələri, İl-76 yük, Tu-134 nəqliyyat təyyarələri, desant çıxarma və evakuasiya əməliyyatlarında istifadə olunan An-2 tipli yüngül təyyarələr, Mi-6, Mi-8, Mi-17, Mi-24, Mi-35M, Mi-172, Ka-32 tipli helikopterlər daxildir. Hərbi aviasiya parkına 2005-ci ildən daxil edilməyə başlanmış, Ukrayna istehsalı olan dördüncü nəsil MiQ-29 təyyarələri müxtəlif çətin tapşırıqları yerinə yetirmək qabiliyyətinə malikdir. Adıçəkilən təyyarələr Cənubi Qafqaz ölkələrindən yalnız Azərbaycanda mövcuddur. Bu kontekstdə ikinci önəmli məsələ Ermənistanda bəzi hərbi xadimlərin öz hərbi aviasiyamızın olması məqsədəuyğunluğunu şübhə altına almasıdır. Ermənistan müdafiə nazirinin keçmiş müavini Artur Aqabekyan bildirib ki, bizim şəraitimizdə hərbi aviasiyanın görəcəyi bir iş yoxdur: “Deməyi özümə borc bilirəm ki, hərbi aviasiyanın bizim hərbi arenada dünən heç bir işi olmayıb, bu gün də olmayacaq. Xüsusən də bizim günlərdə – yüksək texnologiyaların inkişafı şəraitində onun tətbiqi, demək olar, mümkünsüz olacaq – istənilən arenada. Yeri gəlmişkən, Rusiyanın siyasi rəhbərliyi də bu fikrə tərəfdardır”.
Erməni ekspertlər bildirir ki, bütün bunlar fonunda Ermənistanın Rusiyadan Su-30SM çoxfunksiyalı qırıcılarını alması vəziyyətə hansısa formada təsir göstərməyəcək. Əksinə, Azərbaycanın İsraildən aldığı hava hücumundan müdafiə sisteməlri qısa zaman ərzində həmin qırıcıları məhz etmək gücündədir. Digər tərəfdən, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Azərbaycan aviasiyasını pilotsuz uçuş aparatları ilə də möhkəmləndirir. Rus ekspert Aleksey Sinitsın da vurğulayır ki, bu sahədə Azərbaycan çox böyük üstünlüyə malikdir. Onun sözlərinə görə, Bakının, xüsusən də İsraildən aldığı pilotsuz uçuş aparatları onun mövqeyini xeyli möhkəmləndirib. Həmçinin, Azərbaycan bu sahədə yerli istehsalını da yaradıb. Bütün bunlar və gözlənilən yeni addımlar Azərbaycanın Ermənistan üzərində əzici hərbi üstünlüyünü artırır. Məhz bu fonda Ermənistan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin dinc müstəvidə həllinə razılıq verməyəcəyi təqdirdə Azərbaycan hərbi gücdən istifadə etməli olacaq. Bu isə Ermənistan üçün olduqca acınacaqlı nəticələrə gətirib çıxaracaq.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
