İki gün əvvəl yayılan bir xəbər sosial şəbəkələrdə ciddi müzakirələrə səbəb oldu. Həmin xəbərin mahiyyəti bundan ibarəti idi ki, guya KİVDF 20-dən çox qəzetin fəaliyyətini dayandırıb. Ən maraqlısı isə bu idi ki, həmin müzakirələrdə bəzi tanınmış jurnalistlər də iştirak edirdilər.
Doğrusu, bu mənzərəyə təəssüflə seyr etməkdən başqa əlimizdən nəsə gəlmədi. Çünki aydın şəkildə büruzə verildi ki, bir çox jurnalist, hətta baş redaktorlar KİVDF-nin hansı səlahiyyətlərə sahib olduğunu hələ də bilmirmiş. Dəqiq məlumdur ki, KİVDF adlı qurumun hansısa qəzeti bağlamaq kimi səlahiyyəti yoxdur. 10 ildir fəaliyyət göstərən bu qurumun başlıca vəzifəsi dövlət büdcəsindən qəzetlərin inkişafı üçün ayrılan vəsitlərin düzgün xərclənməsinə nəzarət etməkdən ibarət olub. Yəni qəzetlərin elan olunan meyarlar üzrə maliyyələşməsi KİVDF vasitəsilə həyata keçirilib. Bilməyənlərin nəzərinə çatdıraq ki, hansısa qəzetin fəaliyyətinin dayandırılmasına ya həmin qəzetin təsisçisi, ya da məhkəmə qərar verə bilər. Belə bir qadağanı tətbiq etməyin başqa bir mexanizmi mövcud deyil. Sadəcə, ölkədə aparılan islahatlar media sahəsini də əhatə edib. Əslində, bu addımları dərindən analiz etsək görərik ki, müəyyənləşən yeni tələblər sırf medianın inkişafına yönəlib. Ölkədə çoxlu sayda qəzetin çıxdığı göz qabağında idi. Hər səhər nəşr olunan qəzetlərə baxanda ilkin olaraq belə təəssürat yaranırdı ki, sanki bir çox qəzet bir-birini təkrarlamaqla məşğuldur. Yəni qəzetlərin çoxu bazar üçün işləmirdi, yalnız KİVDF qarşısındakı layihə dərc etmək öhdəliyini yerinə yetirməklə kifayətlənirdilər. KİVDF-nin elan etdiyi meyarlar qəzetləri bazar üçün işləməyə, daha çox oxucu tapmağa meylləndirəcək. Bunun nəyi pisdir ki? Bir faktı anlamaq lazımdır ki, qəzetlərin maliyyələşməsindən KİVDF imtina etməyib, sadəcə, mövcud şəraitə uyğun olaraq yeni şərtlərini açıqlayıb. Hansısa baş redaktor son iclasdan sonra dərhal gedib qəzetini bağlayırsa, bunu KİVDF və ya Vüqar Səfərli ilə əlaqələndirmək nə dərəcədə doğrudur? Həmin baş redaktor öz potensialını hesablayıb qəzetini bağlamaq qərarını verirsə, hər halda, bunun günahını kimdəsə axtarmalı deyilik. Əslində, bu məsələyə elə ən gözəl aydınlığı KİVDF icraçı direktorunun özü gətirib. Fondun icraçı direktoru Vüqar Səfərli Müşahidə Şurasının son iclasında qəbul olunmuş qərarla bağlı bildirib ki, bu dəyişikliklər yeni dövrün obyektiv tələbindən irəli gəlir: “Fond yeni yaranarkən KİV-lərə maliyyə yardımının ayrılması üçün müəyyənləşdirilmiş başlıca şərtlərdən biri də qəzetlərin gündəlik tirajının minimum 1500, gündəlik satış və abunəsinin cəminin isə minimum 500 olması idi. Sonrakı mərhələdə qəzetlərin daha da inkişaf etdirilməsi zərurəti ilə bağlı bu şərtlərə yenidən baxıldı. 2011-ci ildə gündəlik satış və tiraj müvafiq olaraq 750 və 2000, 2014-cü ildən etibarən isə yayım 1000, tiraj 2500 müəyyən edildi. Göründüyü kimi, son 5 ildə - 2014-cü ildən Fondun Müşahidə Şurası KİV-lərə maliyyə yardımı müsabiqəsinin şərtlərində tiraj və yayımla bağlı heç bir dəyişiklik etməyib. Lakin internet mediasının sürətlə inkişaf etdiyi hazırkı mərhələdə Fondun maliyyə yardımı ayırdığı qəzetlərin istər məzmun və forma, istərsə də keyfiyyət baxımından müasir tələblərə cavab verməsi üçün şərtlərə yenidən baxılması zərurəti yaranmışdı".
İcraçı direktor Fondun Müşahidə Şurasının son iclasında müsabiqə şərtlərinə edilmiş dəyişikliklər barədə də ətraflı məlumat verib: "Fondun Müşahidə Şurasının son iclasında qəbul olunmuş qərara əsasən, 2019-cu ilin II rübündə Fondun KİV-lərə maliyyə yardımı müsabiqəsində yalnız son 3 ildə müntəzəm gündəlik nəşr olunan, müsabiqə elan edilən gündən səhifələrinin sayı 16-dan (A3 formatda), tirajı 5000 nüsxədən az olmayan, hər buraxılışından ən azı 2000 nüsxəsi satılan və ya abunə yolu ilə yayılan ictimai-siyasi qəzetlər iştirak edə bilərlər. Eyni zamanda, xarici dillərdə nəşr olunan gündəlik və həftəlik ictimai-siyasi qəzetlər üçün minimum tirajın 3000, minimum satış və abunənin 1500 nüsxə olması nəzərdə tutulur".
V.Səfərli bildirib ki, Fond maliyyə yardımı ayırdığı qəzetlərin rəhbərlərinə hələ 2018-ci ilin ortalarında yeni ildən tiraj və yayımın minimum həddi ilə bağlı şərtlərə yenidən baxılacağı xəbərdarlığını edib: "Məqsəd hansısa qəzetin bağlanması yox, internet media resurslarının sürətlə inkişaf etdiyi hazırkı dövrdə rəqabətə davamlı, ictimai-siyasi proseslərə, ictimai rəyə təsir imkanları olan çap mediasının formalaşdırılmasıdır. Əlbəttə, 2019-cu ilin II rübündə hansı qəzetlərin Fonddan maliyyə yardımı alacağı müsabiqənin yekununda - mart ayının sonlarında bəlli olacaq. Bunun üçün həmin qəzetlərin müsabiqə edilən gündən sonrakı iki ayda, yəni fevral-mart aylarında müəyyənləşdirilmiş yeni şərtlər çərçivəsində nəşri tələb kimi qoyulub. Əlbəttə, istisna olunmur ki, bu şərtlərə əməl etmək imkanında olmayan aztirajlı və yayımı məhdud qəzetlər maliyyə yardımından kənarda qala bilərlər".
Göründüyü kimi, Vüqar Səfərli prosesin necə baş verdiyini ətraflı şəkildə izah edib. Bir daha bu qənaətə gəlinir ki, dəyişən şərtlər daxilində fəaliyyət göstərib-göstərməmək kimi seçim redaksiyaların öz öhdəsinə buraxılıb. Bu kontekstdə “Ədalət” qəzetinin rəhbəri Aqil Abbas maraqlı açıqlama verib. O deyib ki, qəzeti başqa qaynaqlar vasitəsilə çıxarmaq barədə düşünəcəklər. “Şərq” qəzeti isə gündəlik nəşrdən həftədə iki dəfə çıxmaqla bağlı qərar verib. Bu da o anlama gəlir ki, sözügedən qəzetlər KİVDF-nin maliyyə yardımı ilə çıxmayacaqlar. Yəqin ki, alternativ maliyyə mənbələri tapmaqda maraqlı olan baş redaktorlar da tapılacaq. Dərhal qəzetlərini bağlayan da oldu. Hər halda, yaxın gələcək prosesin necə sonluqla bitəcəyini tam çılpaqlığı ilə ortaya qoyacaq.
Mətbuat Şurasının sədri, deputat Əflatun Amaşov da bu məsələnin yalnız bir istiqamətə yozulması ilə bağlı fikirlərini bildirib. O deyib ki, məsələlərə obyektiv yanaşmalıyıq: "Dünyanın hər bir yerində yazılı mətbuatın zəifləməsi, bunların əvəzinə onlayn, internet üzərindən yayılan çap mediası, xəbər portallarının daha çox mövqe qazanması sirr deyil və faktdır. Bütün dünyada ictimai fikir internet üzərindən yayımlanan media vasitəsilə həyata keçirilir və yazılı mətbuatı üstələyir". MŞ sədri söyləyib ki, dünyanın ən aparıcı qəzetlərinin belə tirajları getdikcə azalır və onlar internet versiyalarına üstünlük verirlər: "Hətta fəaliyyətlərini birdəfəlik bağlayan qəzetlərə də az rast gəlmirik və onlar öz fəaliyyətlərini onlayn mediada gücləndirirlər". Azərbaycanda da ictimai fikrin əsasən onlayn mediada yayıldığını deyən Ə.Amaşov qeyd edib ki, artıq son 10 ilə yaxın müddətdə KİV-lərə dövlət tərəfindən maliyyə yardımı göstərilir: "Kimlər ki, bu maliyyədən istifadə edib, öz tirajlarının saxlaya və ya artıra bilir, həmin redaksiyalar öz fəaliyyətlərini bundan sonra da davam etdirəcəklər. Son iclasda istər çap, istərsə də abunə və yayımın sayı ilə bağlı konkret rəqəmlərlə əlaqədar qərar qəbul olundu. Hansı KİV-lər bu prinsiplərə əməl edə, öhdəlikləri yerinə yetirə biləcəksə, onlar yenə də fəaliyyətlərini davam etdirəcəklər. Hansı qəzetlər bu öhdəlikləri yerinə yetirməkdə çətinlik çəkəcək, onlar öz istəklərinə əsasən fəaliyyətlərini davam etdirə və ya dayandıra bilərlər". Deputat qeyd edib ki, əgər söhbət dövlət yardımından gedirsə, o zaman biz ölkədəki informasiyaları həm dünya, həm də yerli ictimaiyyətə daha ətraflı şəkildə çatdırılmasını istəyirik: "Bu baxımdan öhdəliklərini yerinə yetirməyən, aztirajlı, satılmayan qəzetlərə maliyyənin azaldılması və ya dayandırılması daha düzgündür. Bundan incimək lazım deyil. Hesab edirəm ki, həmkarlarımız bu məsələyə anlayışlı şəkildə yanaşacaqlar. Öhdəlikləri ödəməyən qəzetlər fəaliyyətlərini onlayn şəkildə qura biləcəklər. Bütün bunlar təbiidir. Azərbaycan mediası dünya mediasının tərkib hissəsidir. Dünya mediasında baş verənlərin ölkə mediasına da şamil olunması təbiidir. Hər kəsi bunu təbii qarşılamağa dəvət edirəm".
Verilən rəsmi açıqlamaların ruhundan hiss olunur ki, dövlət daha operativ saytların və nəfis tərtibatda çıxan qəzetlərin üzə çıxması üçün belə rəqabət mühitini yaradıb. Bunu dövlətin media üçün açdığı yeni özünütəsdiq testi kimi də dəyərləndirə bilərik.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
