Təbii qaz hasilatı sahəsində görülən işlər Azərbaycanın enerji hasilatının nəzərdə tutulduğundan daha çox olacağını göstərir. İstisna olunmur ki, bu gedişlə Azərbaycanın Qərb bazarlarına çıxaracağı qazın həcmi də əhəmiyyətli dərəcədə artacaq. Bütün bunlara əsas səbəb Azərbaycanın qaz ehtyiatlarının nəzərdə tutulduğundan çox olmasının rəsmi təsdiqini tapmasıdır.
Xatırladaq ki, elə bu günlərdə BP şirkəti rəsmən bəyan edib ki, Xəzərin Azərbaycan sektorunda "Şahdəniz" miqyasında yeni qaz yatağının kəşfinə hazırlaşır. Bu isə Azərbaycanın qaz ehtiyatının daha böyük olduğunu təsdiq edir. BP-nin Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzrə regional prezidenti Qeri Consun sözlərinə görə, cari ildə BP-nin qazma işləri aparacağı "Şəfəq-Asiman" qaz strukturunun ehtiyatları "Şahdəniz-2" yatağı ilə analoji ola bilər.
Məhz belə bir vaxtda SOCAR-ın vitse-prezidenti, akademik Xoşbəxt Yusifzadə də bildirib ki, Azərbaycanda kəşf olunan yeni qaz-kondensat yataqları hasilatın daha da artmasına imkan verəcək: “Kəşfiyyat-hasilat layihələrinə sərmayə qoyuluşlarını davam etdirməklə, ölkəmizin enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması ilə yanaşı, əlverişli məqamda bazara daha çox məhsulun çıxarılmasına nail ola bilərik. Azərbaycanda yeni qaz-kondensat yataqları kəşf olunur. Bu isə gələcəkdə təbii qaz hasilatının xeyli artırılmasına imkan verəcək”. Aydındır ki, artan qaz Azərbaycana dünya bazarlarına daha çox mavi yanacaq ixrac etməyə imkan verəcək.
Digər tərəfdən, qaz hasilatının çoxalması daxii tələbatı da effektiv şəkildə ödəməyə imkan verir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, ötən ildə SOCAR 11,2 milyard kubmetr həcmində təbii qazı Azərbaycanın daxili tələbatının təminatı məqsədilə istifadə edib. Bildirilir ki, SOCAR tərəfindən bazarlarda reallaşdırılan təbii qazın 89 faizə yaxın hissəsi məhz Azərbaycanın daxili tələbatına yönləndirilərək daxili tələbat tam ödənilib, qalan 2 milyard kubmetrədək qaz həcmi qaz anbarlarına vurulub, 1,42 milyard kubmetr qaz isə birbaşa SOCAR tərəfindən Türkiyə və Gürcüstan bazarlarına ixrac edilib.
Ötən il respublika üzrə təbii qazın ümumi ixracı 9,44 milyard kubmetr təşkil edib ki, bu da 2017-ci illə müqayisədə 11 faiz çoxdur. Bütün ixracatçılar tərəfindən Türkiyə bazarına ümumilikdə 7,23 milyard, Gürcüstan bazarına isə 2,21 milyard kubmetr təbii qaz ixrac olunub. SOCAR-ın İctimaiyyətlə əlaqələr və tədbirlərin təşkili idarəsinin rəis müavini İbrahim Əhmədov bildirir ki, təbii qaz bolluğu olduğuna görə idxaldan imtina edilib: “SOCAR üçün daxili bazar, ölkənin tələbatı mütləq prioritetdir. Daxili tələbat tam ödənilib. Azərbaycandan ixrac olunan qaz əsasən beynəlxalq konsorsium tərəfindən ixrac edilir. SOCAR daxili tələbat tam ödənildikdən sonra izafi qalan, cüzi həcmdə qazı ixraca yönləndirir ki, bu da əsasən üçüncü tərəflərdən yay aylarında alınan qaz həcmləridir. Belə ki, qaz anbarlarının potensialından istifadə edərək yay aylarında qazı alıb saxlayıb, qış aylarında – qazın qiyməti qalxanda alınan qazı xaricə ixrac etmişik. Bununla da ölkəyə əlavə gəlir gətirilib. Ötən il 1,42 milyard kubmetr qaz ixrac edilib”. Amma yuxarıda qeyd olunduğu kimi, yeni qaz-kondensat yataqlarının kəşf olunması fonunda təbii qaz hasilatının xeyli artırılması gözlənir. Elə bu da ölkədən dünya bazarlarına daha çox qaz ixrac etməyə imkan verir. Bu xüsusda onu da qeyd edək ki, cari ildə Azərbaycan təbii qazını Avropaya nəql edəcək “Transadriatik” (TAP) qaz boru kəmərinin də tamamlanması gözlənir. Son məlumatlara əsasən, layihə üzrə işlərin mühəndis, təchizat və tikinti də daxil olmaqla 84 faizdən çoxu icra olunub. TAP-ın icraçı direktoru Luka Şieppatinin sözlərinə görə, TAP-ın Yunanıstan və Albaniya hissəsində boruların 97 faizi xəndəyə endirilib. İtaliyada isə boru kəmərinin qəbulu terminalı, mikrotunel sahəsi və dənizə çıxış hissəsində işlər davam etdirilir. Bu gedişlə kəmərin cari ildə tam istifadəyə verilməsi proqnozlaşdırılır. Özü də bu o vaxta təsadüf edir ki, ölkəmizdə yeni qaz-kondensat yataqları hesabına təbii qaz hasilatının xeyli artlması gözlənir. Məhz bu vəziyyətdə Azərbaycan TANAP, TAP vasitəsilə Avropaya, Türkiyə bazarlarına daha çox qaz ixrac etmək imkanı qazanacaq. Bu da, öz növbəsində, karbohidrogen məhsullarının satışından Azərbaycanın daha çox gəlir əldə etməsi deməkdir.
Qeyd edək ki, Avropa İttifaqı üçün prioritet enerji layihələrindən biri olan “Cənub Qaz Dəhlizi”nin seqmentlərini “Şahdəniz-2”, Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin Genişləndirilməsi, TANAP və TAP layihələri təşkil edir. Bu boru kəmərləri zənciri Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı “Şahdəniz-2” yatağından hasil olunan təbii qazı Türkiyəyə və həmin ölkədən də Avropaya çatdıracaq. Uzunluğu 3 min 500 kilometr olan “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə ilkin mərhələdə Türkiyəyə 6 milyard kubmetr, Avropaya isə 10 milyard kubmetr Azərbaycan qazının nəqli planlaşdırılır. Lakin Azərbaycanda artan hasilat bu həcmin daha çox olacağını deməyə əsas verir.
Tahir TAĞIYEV
