Azərbaycan və Ermənistan arasında sülhün əldə edilməsinə indi ən böyük maneənin Avropa İttifaqının mülki monitorinq missiyası olduğu heç kimə sirr deyil. Bu arada qeyd edək ki, ittifaq ölkələri missiyanın bir ay əvvəl fəaliyyətinin 2027-ci ilin fevralın 19-dək uzadılması barədə razılıq əldə ediblər. Müşahidə missiyasına bu dövr üçün 44 milyon avrodan çox büdcə ayrılıb.
Azərbaycan baş verənlərdən narazılığını artıq dəfələrlə dilə gətirib. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev bu il yanvarın 7-də yerli televiziyalara müsahibəsində Aİ-nin missiyasının müddətinin uzadılmasının etimadı möhkəmləndirmədiyini, əksinə, sarsıtdığını vurğulayıb: “Bizimlə heç bir razılıq olmadan onlar nəinki bu missiyanın müddətini uzatdılar, sayını artırdılar, həm də Avropa İttifaqının üzvü olmayan ölkəni dəvət edərək mahiyyətcə etimadı qırdılar. Sonra, necə deyərlər, bu binoklla rüsvayçı nümayişlər, onlar yarıhərbi geyim və çəkmələr geyinir və oraya hansısa döyüşçülər kimi gedirlər”. Proseslərin gedişi göstərir ki, Avropa İttifaqında maraqlı qüvvələr, o cümlədən də Fransa missiyanın fəaliyyətini davam etdirməkdə maraqlıdır. Ermənistan da sülhdən bəhs etməsinə baxmayaraq, belə qüvvələrin təsiri altında missiyanın pozucu xarakterli fəaliyyətinin davam etdirməsinə şərait yaradır. Burada o da xüsusi qeyd edilməlidir ki, missiya adında qeyd edildiyi kimi heç də mülki xarakterə malik deyil və artıq tərkibinə görə, o, NATO missiyasına çevrilib. Müşahidələr və təhlillər də göstərir ki, missiya şübhəli məqsədlər üçün yarımhərbi əməliyyat fəaliyyəti həyata keçirir və müəyyən Qərb ölkələrinin əlində regionda təsir aləti kimi istifadə olunur. Missiyanın fəaliyyəti ilə bağlı Ermənistanla Avropa İttifaqı arasında razılaşmalar vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir. Çünki məhz bu razılıqlarla missiyaya Ermənistan ərazisində ən əlverişli fəaliyyət rejimi və hərəkət azadlığı verilib. Missiyanın ixtiyarında olan vasitələr kəşfiyyat məlumatlarının toplanması, ötürülməsi üçün də çoxsaylı imkanlar vəd edir. İndi yayılan məlumatlardan bəlli olur ki, missiya əslində, Ermənistanı Azərbaycanla yeni savaşa sürükləyir. Qeyd edək ki, məsələ ilə bağlı “caliber” portalının yaydığı məlumata əsasən, İrəvan apreldə müharibəyə başlamağı planlaşdırır: “Toplanmış faktlar və məlumatlar sərhəddə qəsdən aqressiv hərəkətlərə hazırlıqdan xəbər verir ki, bu da yeni eskalasiya təhlükəsini daha real edir. Son aylarda Ermənistanın hərbi avantüraya hazırlaşmasının sübutları daha da aydın görünməyə başlayıb. Eskalasiya prosesində xüsusi rolu rəsmi olaraq “müşahidə missiyası” kimi təqdim edilən Aİ-nin missiyası oynayır. Lakin onların fəaliyyəti tamamilə fərqli mənzərə yaradır. Sərhəd boyunca, xüsusilə də mümkün toqquşma zonalarında kəşfiyyat işləri fəallaşıb. Avropalı “müşahidəçilər” sistematik olaraq əraziləri araşdırır, zəif mövqeləri müəyyənləşdirir, Azərbaycan ordusunun dislokasiyasını təhlil edirlər. Faktiki olaraq monitorinq adı altında Ermənistan hərbi komandanlığına məlumat ötürməklə məşğuldur ki, bu da neytrallıq prinsipinin kobud şəkildə pozulması deməkdir. Bu aktivlik Ermənistanın militarizasiyasının digər təhlükəli əlamətləri ilə üst-üstə düşür. Ermənistanın hücuma hazırlaşdığını açıq şəkildə göstərən əsas əlamətlərdən biri də Azərbaycanla sərhəddə 10 istehkamlaşdırılmış hərbi mövqenin tikilməsidir. Bu obyektlər struktur və yerləşmə baxımından müdafiə üçün deyil, hücum üçün nəzərdə tutulub. Onların dislokasiyası strateji əhəmiyyətli əraziləri atəş nəzarətində saxlamaq üçün xüsusi hesablanıb, bu da sərhədyanı bölgələrin təhlükəsizliyini ciddi şəkildə təhdid edir. Üstəlik, bu mövqelər xüsusi tunellərlə birləşdirilir və bu tunellər Ermənistanın diversiya qrupları tərəfindən Azərbaycana qarşı təxribat törətmək üçün istifadə ediləcək.
Ermənistan yeni hərbi təxribat hazırlayaraq, reallığı dəyişdirmək və sonra bunu artıq baş vermiş fakt kimi təqdim etməyə çalışır. Plan ondan ibarətdir ki, sərhəddə vəziyyətin qəfil dəyişməsi Azərbaycanı fakt qarşısında qoyacaq və onu aqressiyanın özünə deyil, nəticələrinə reaksiya verməyə məcbur edəcək. Belə planları həyata keçirmək üçün ciddi resurslar lazımdır. Son iki ildə Ermənistan hərbi alışlarını kəskin şəkildə artıraraq, Fransa və Hindistandan silah almağa milyardlarla dollar xərcləyib... Aİ də öz rolunu oynayır – xüsusilə də Avropa Sülh Fondu vasitəsilə ayrılan maliyyə yardımları birbaşa və ya dolayısı ilə Ermənistanın hərbiləşdirilməsinə sərf edilir. Bu, misli görünməmiş silahlanma səviyyəsidir və Ermənistanın “müdafiə strategiyası” ilə heç bir uyğunluğu yoxdur. Bütün faktlar göstərir ki, Ermənistan aqressiyaya hazırlaşır”. Hadisələrin bu səpkidə inkişafında barəsində bəhs edilən missiyanın da rolu birmənalıdır. Ümumiyyətlə, yayılan məlumatlar, aparılan təhlillərin nəticələri göstərir ki, Avropa İttifaqının Ermənistandakı monitorinq missiyası daha çox hərbi-kəşfiyyat xarakterli fəaliyyətlə məşğuldur. Bu da onun regionda sülh prosesi ilə yox, münaqişələr yaratmaq fəaliyyəti ilə məşğul olduğunu göstərir. Təbii ki, belə şəraitdə Avropa İttifaqının sərhəd missiyasının fəaliyyətinin davam etdirməsi ikitərəfli əsasda sülh və etimad quruculuğu prosesinə xələl gətirir. Elə bu səbəbdən onun fəaliyyətinə son qoyulmasının vaxtıdır. Bu fəaliyyətə son qoyulması təkcə Azərbaycan və Ermənistan arasında sülhün əldə edilməsini tezləşdirməyə xidmət etmir, həm də Cənubi Qafqaz regionunun geosiyasi toqquşma məkanına çevrilməsinə zəmin yaradan mühüm səbəblərdən birini aradan qaldırmış olur. Ermənistan bunu mütləq nəzərə almalıdır.
Tahir TAĞIYEV
