Məlum olduğu kimi sentyabrın 11-dən 20-dək Ermənistanda ABŞ-la “Eagle Partner 2023” birgə hərbi təlimləri keçirilir. Təlimlərdə 85 amerikalı və 175 erməni hərbçi iştirak edir.ABŞ ordusunun Avropa və Afrikadakı komandanlığından bildirilib ki, təlimlər hər iki ölkəyə taktiki səviyyədə əlaqələr qurmağa və sülhməramlı əməliyyatlar üçün bölmələrin qarşılıqlı işləmə qabiliyyətini artırmağa imkan verəcək.
Təlimlərə Rusiya və İran tərəfindən sərt reaksiya verilib.
Ermənistanın “Qraparak” nəşri yazır ki, Rusiya və İranın İrəvanla münasibətlərində müəyyən gərginlik müşahidə olunur: “Moskvanın şilləsindən sonra indi də İran Ermənistan hakimiyyətini danlayır və xəbərdarlıq edir. Paşinyanın hakimiyyətə gəlməsinə qədər İran və Rusiyanın Ermənistan hakimiyyəti ilə bu cür danışmasını xatırlamaq çətindir. Görünür, Qərb öz oyununu Ermənistana diktə edib. Dövlətimizi bütün mümkün sui-qəsd cəhdləri ilə parçalayıb”. Bu günlərdə isə İranın vitse-prezidenti Məhəmməd Cəmşidi İran prezidenti İbrahim Rəisi ilə Ermənistan baş naziri arasındakı telefon danışınığının detallarını açıqlayıb. O qeyd edib ki, Cənubi Qafqazda “3+3” formatından kənar ünsiyyət qurmaq vəziyyəti daha da çətinləşdirir. M.Cəmşidinin sözlərinə görə, əcnəbilərlə əməkdaşlıq etmək, onlarla hərbi təlimlər keçirmək və şübhəli səfərlər etmək vəziyyəti daha da çətinləşdirir. Qeyd edək ki, İran Ermənistan tərəfinin son vaxtlar bölgədə müxtəlif narahatedici addımlarının fərqində olduğunu göstərir. İran isə region məsələlərinin məhz region ölkələri tərəfindən həll edilməsini istəyir. “3+3” formatı Azərbaycan tərəfindən irəli sürülən və Türkiyənin də dəstək verdiyi təşəbbüsdür. Ermənistan regionda açıq şəkildə Qərbin kəşfiyyat mərkəzinə çevrilir. İrəvan Rusiya qoşunlarının Ermənistandan çıxarılmasına çalışır, Qərb hərbi qüvvələrini bölgəyə gətirmək istəyir. İran və Rusiyanın da bundan narazılığı artır. Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin direktoru, siyasi şərhçi Fərhad Məmmədov də qeyd edir ki, İran hazırda narahatdır və bunu fərqli formalarda nümayiş etdirir. Siyasi şərhçi İranın Ermənistanın Rusiyasız yeni təhlükəsizlik konsepti qurmaq istədiyini gördüyünü bildirib: “Narahatlığın səbəbi Tehranın İrəvanla bağlı atdığı addımların qarşılığını tam mənası ilə ala bilməməsidir. Qeyri-rəsmi formada Ermənistanda İran hərbçilərinin olması ilə bağlı məlumatlar var, ancaq sözügedən istiqamətdə xüsusi müqavilə yoxdur. Yəni İran müraciət ediləcəyi təqdirdə Ermənistana qoşun yeridə bilməsi üçün qarşı tərəflə xüsusi bir sənədlə bəhs etdiyimiz məsələnin reqlamentləşdirilməsinə ehtiyac duyur. Digər bir məqam odur ki, rəsmi Tehran da Paşinyanın proqnozlaşdırıla bilməyən siyasət yürütdüyünü, ölkəsinin təhlükəsizliyi arxitekturasında dəyişiklik apararaq Rusiyanı Qərblə əvəz etmək niyyətində olduğunu görür. Belə bir vəziyyət İran üçün də təhlükə kəsb edir. Ona görə də İran Ermənistana qarşı nisbətən sərt mövqe sərgiləyərək bəhs etdiyimiz müqavilənin imzalanması məsələsini qaldırır”. Fərhad Məmmədov “axar.az” portalına açıqlamasında rəsmi İrəvanın öz məntiqsiz siyasəti ilə ölkəni müxtəlif güclər arasında rəqabət meydanına çevirdiyini vurğulayıb: “Paşinyan hökuməti bütün dəstək aldığı tərəfləri onların arasındakı ziddiyətləri nəzərə almadan eyni anda Azərbaycana qarşı qaldırmaq istəyir. Ancaq siyasətdə heç nə qarşılıqsız deyil və dəstək göstərənlərin də Ermənistandan almaq istədikləri şeylər var, lakin qarşılıq görmürlər. Aparılan məntiqsiz siyasətin son nəticəsində isə ölkə tədricən həmin qüvvələr arasında rəqabət, toqquşma meydanına çevrilir”.
Ermənistanın siyasi-hərbi rəhbərliyi artan təxribatları fonunda həm də Bakı-Tehran münasibətlərində gərginliyin yaranmasında və inkişafında maraqlı olduğunu gizlətmir. Bu istiqamətdə konkret addımlar atır. Amma bu günlərdə İran Silahlı Qüvvələrinin nümayəndə heyətinin Bakıya səfəri, onların Hərbi Qənimətlər Parkında olması, oradan fotoşəkillər və videolar çəkməsi, həmin materialların mətbuatda yayımlanması göstərir ki, Ermənistanın ölkələrimiz arasındakı münasibətlərdə gərginlik yaratmaq, bu əlaqələrin mahiyyətini dəyişmək niyyəti baş tutmayıb. Bakıda səfərdə olan İran Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının İdarə rəisi Məhəmməd Əhədi İranın Azərbaycanla sərhədə guya hərbi qüvvələr yığması haqda ermənilər tərəfindən yayılan məlumatların yalan olduğunu bəyan edib: “Bunlar sadəcə əsassız və yalan xəbərlərdir ki, bir sıra bəlli qüvvələr tərəfindən İran-Azərbaycan münasibətlərini korlamağa hədəflənib və məhz onlar tərəfindən yayımlanıb. Bundan başqa, SEPAH-la bağlı yayılan xəbərlərə aydınlıq gətirmək istəyirəm. SEPAH-ın da sərhəddə dəstələri yoxdur və birgə təlim keçirmək üçün heç bir səbəb yoxdur. Tək hədəfimiz və istəyimiz odur ki, Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh sazişi imzalansın. Cənubi Qafqaza sülh və əmin-amanlıq gəlsin. Ölkələr arasında barışıq olsun. Ümid edirik ki, iki ölkənin siyasi rəhbərliyi bu xətti davam etdirərək sülhə daha tez nail olacaqlar”. İranın siyasi rəhbərliyi çox dəqiq bilir və açıq şəkildə ifadə edir ki, Nikol Paşinyanın Qərb yönümlü addımları, Amerika Birləşmiş Ştatları ilə sıx əməkdaşlığı, həm də regionda onların maraqlarının ziddinə fəaliyyət deməkdir. Bundan savayı, Ermənistan Avropa İttifaqı və NATO-nun nümayəndələrini sülhpərvər missiya adı altında ölkəsinə gətirib. Onların hansı fəaliyyətlə məşğul olduğu İran üçün də sirr deyil. Eyni yanaşma Rusiya tərəfindən də sərgilənir. Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov deyib ki, Ermənistan və ABŞ arasında hərbi təlimlər regionda vəziyyətin sabitləşməsinə kömək etmir. Beynəlxalq məsələlər üzrə rus ekspert Qriqori Trofimçuk isə hesab edir ki, ABŞ-Ermənistan hərbi təlimləri baş nazir Nikol Paşinyanın çarəsizliyindən xəbər verir. Ekspert qeyd edib ki, Ermənistanın ABŞ-la birgə hərbi təlimlər keçirməsi Vaşinqtonun Cənubi Qafqaza daxil olmağa başlamasından xəbər verir: “Bu, ABŞ-ın Cənubi Qafqazda olması üçün ilk fürsət deyil, Gürcüstanı da unutmaq olmaz. Amma indiki mərhələdə Ermənistan daha aktual istiqamət kimi görünür. ABŞ regionda müharibəyə başlamayacaq, ancaq təhlükəsizlik boşluqlarından mütləq istifadə edəcək. Əgər Ermənistan özünü “pis apararsa”, onu asanlıqla Gürcüstanla toqquşdura bilərlər. Paşinyan Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına müraciət etməkdən ümidini artıq kəsib. Ona elə gəlir ki, bu tərəfdən onun itirəcəyi heç nə yoxdur və ABŞ-la tərəfdaşlıqda ancaq qazana bilər”.
Samirə SƏFƏROVA
