Ermənistanda yeni hakimiyyətin qurulmasından sonra bu ölkənin üzləşdiyi ən böyük problemin Dağlıq Qarabağ münaqişəsi olduğu növbəti dəfə təsdiqləndi. Nikol Paşinyan iqtidarının ötən dövr ərzində fəaliyyəti bir daha erməni cəmiyyətinə çox aydın şəkildə nümayiş etdirdi ki, Qarabağ məsələsi öz həllini tapmadan Ermənistanın hansısa formada inkişafı mümkün deyil. Əksinə, konflikt səbəbindən Ermənistan təkcə böyük sosial-iqtisadi problemlərlə üzləşmir, eyni zamanda ölkənin təhlükəsizliyi, sabitliyi də daim böyük təhdid altında qalmaqda davam edir. Bu, elə Paşinyan hakimiyyətinin birbaşa özünə də böyük təhlükə formalaşdırır.
Hər halda xatırlatmaq yerinə düşərdi ki, Ermənistanda Serj Sarksiyan iqtidarının hakimiyyətdən devrilməsində Qarabağ münaqişəsinin mövcudluğu xüsusi çəkiyə malik oldu. Belə ki, Ermənistanda iyirmi il hakimiyyətdə olmuş kriminal xunta rejiminin süqutunun əsas səbəblərindən biri məhz Qarabağ konflikti oldu. Sarksiyan rejiminin süqutunda, başqa faktorlarla yanaşı, Ermənistanın işğalçılıq siyasəti kifayət qədər ciddi rol oynayıb. Bunun özünü konkret olaraq nədə ifadə etdiyini isə Prezident İlham Əliyev Nazirlər Kabinetinin son iclasında tam aydın şəkildə izah edib: "Məhz işğal siyasətinə görə Ermənistan biz tərəfdən bütün regional layihələrdən təcrid edildi. Bu işğalçılıq siyasətinə görə Ermənistan iqtisadiyyatı, demək olar ki, çökdü. Ermənistan çox dərin demoqrafik böhran içindədir və depopulyasiya, yəni əhalinin azalması prosesi geniş vüsət alıb". Buradan bir daha görünür ki, Ermənistanın hazırda dərin böhran içində olmasının əsas səbəbi rəsmi İrəvanın qeyri-konstruktiv siyasəti olub. Elə bu səbəbdən Azərbaycan Ermənistanı regional layihələrdən təcrid edib. Bunun nəticəsində həm Ermənistan iqtisadiyyatı çöküb, həm də demoqrafik böhran meydana gəlib. Aydındır ki, belə vəziyyətdə Nikol Paşinyan da Serj Sarkisyan iqtidarı kimi qeyri-konstruktiv mövqe tutacaqsa, Ermənistanın süqutu prosesi daha da dərinləşəcək, onu kimsə xilas edə bilməyəcək. Məhz bu amil Qarabağ münaqişəsinin davam etməsinin Ermənistan üçün hansı böyük təhdidlər yaratdığını aydın surətdə nümayiş etdirir.
Digər tərəfdən Paşinyan iqtidarı özü də görür ki, Azərbaycanla normal münasibətlər qurulmadan, işğal siyasətinə son qoyulmadan Ermənistanı hansısa inkişaf yoluna çıxara bilməyəcək. Özü də onu xüsusi vurğulmaq lazım gəlir ki, artıq həyatında müsbətə doğru heç bir yenilik görməyən Ermənistan vətəndaşlarının tədricən yeni hakimiyyətdən də narazılığı artır. Bunu politoloq Viqen Akopyan da təsdiq edir. Onun sözlərinə görə, erməni cəmiyyətində Nikol Paşinyanın və ətrafının vədləri ilə bağlı artıq məyusluq yaranır. İndi məlum olub ki, baş nazirin komandasında və parlamentdə bir çox şəxslər qoyulan tələblərə cavab vermir. Bu isə vətəndaşlar arasında hakimiyyətdən narazılığı artırır. Politoloq əlavə edib ki, indi zaman yeni hakimiyyətin əleyhinə işləyir: "Erməni xalqı baş nazirdən sosial-iqtisadi vəziyyətin yaxşılaşdırılmasını gözləyir və onun hər addımını ciddi təhlil edir. Yaranmış vəziyyətdən ciddi narahatlıq keçirən hakimiyyət nümayəndələri, xüsusən baş nazir müxtəlif manevrlər edir, buraxdıqları bu və ya digər nöqsanlara bəraət qazandırmaq istəyirlər. Komanda üzvləri başa düşürlər ki, “məxməri inqilabdan” sonra yaranmış rahat şərait artıq sona çatıb. İndi cəmiyyətdə tamamilə başqa əhval-ruhiyyə var və bu atmosfer böyük dərəcədə hakimiyyətin lehinə deyil”. Vətəndaşların əsas diqqətinin yeni parlamentə yönəldiyini vurğulayan politoloq bildirib ki, bu günlərdə hakim blok olan “Bizim addım” fraksiyasından bir neçə gənc və təcrübəsiz deputat qalmaqallı bəyanatlar verib və bundan sonra ictimaiyyətdən üzr istəyiblər: “Xüsusilə, bu blokun deputatı Ayk Koncoryanın Ermənistana dost olan İranı “avtoritar dövlət” adlandırması sosial şəbəkələrdə ciddi söz-söhbətə səbəb olub. Hesab edirəm ki, parlamentdə təmsil olunan gənc deputatlar bu işin incəliklərini öyrənməlidir. Nəzərə alaq ki, biz Azərbaycanla müharibə vəziyyətindəyik. Belə hallar isə Ermənistanın mövqeinə təsir edir”. Erməni media eksperti Tiqran Köçəryan da yeni ölkə parlamentinə yanaşmada bədbindir. Onun sözlərinə görə, deputatların cəmi 10-15 faizi müəyyən təcrübəyə malikdir, qalanların cəmiyyət qarşısında xidmətləri isə Paşinyanın mitinqlərində iştirak etməkdən ibarətdir. Məhz bu vəziyyətdə o, yaşanan sosial-iqtisadi problemlərin həllini də müşkül sayır, bunların Paşinyan üçün ciddi başağrısına çevriləcəyini vurğulayır. Bundan xilas olmaq üçün yeganə çıxış yolu, qeyd olunduğu kimi, məhz Ermənistanın Azərbaycanla münasibətlərini normal səviyyəyə gətirməsidir.
Digər tərəfdən, bu halda Ermənistan Türkiyə ilə münasibətlərini normal hala gətirmək imkanı qazanır. Məsələnin bu tərəfinə nəzər salan Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu növbəti dəfə bildirib ki, Ermənistanla ölkəsinin münasibətlərinin tənzimlənməsi Dağlıq Qarabağ münaqişəsi həll olunmadan mümkün deyil. Qafqazdakı vəziyyətə toxunan nazir bildirib ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi regionun sabitliyi üçün təhdiddir: “Qarabağ münaqişəsi nizamlanmadan Qafqazda sabitlik mümkün deyil. Həmçinin bizim üçün Ermənistanla münasibətlərin tənzimlənməsi də mümkün deyil. Biz 2019-cu ildə də bu məsələ ilə bağlı davamlı iş görəcəyik”. Bütün bunlar onu tam aydın şəkildə göstərir ki, Qarabağ münaqişəsi həllini tapmadan Ermənistana qarşı, ən azından, Azərbaycan və Rusiyanın təzyiq siyasəti davam edəcək. Bu isə İrəvanın üzləşdiyi problemlərin miqyasının daha da armtası deməkdir və bundan xilas olmaq üçün İərvanın işğal siyasətinə son qoyması çox vacibdir.
Qafqaz İnstitutunun əməkdaşı, politoloq Hrant Mikaelyan isə məsələnin başqa bir tərəfinə nəzər salır. O, Ermənistanın gələcək taleyinin ümumiyyətlə Qarabağ məsələsinin həllindən asılı olduğunu bildirir. Qeyd edir ki, Ermənistan iqtisadiyyatına investisiyaların qoyulmamasının başlıca səbəbləri ölkədə davam edən siyasi qeyri-sabitlik və xüsusən də, Dağlıq Qarabağ probleminin həll edilməməsidir. Onun sözlərinə görə, hətta gələcəkdə Ermənistan daxilində siyasi atmosfer sakitləşsə belə, Dağlıq Qarabağda yeni müharibənin alovlanması risqinin yüksəkliyi investorları İrəvanla əməkdaşlıqdan uzaqlaşdırır: “Hazırda investorlar gözləyir ki, Ermənistanda vəziyyət sabitləşsin. Reallıqda isə vəziyyət hələ sabit deyil və yalnız indi yavaş-yavaş sabitləşməyə başlayır. Amma hətta fevral-mart aylarınadək daxili siyasi vəziyyət sabitləşsə belə, daha bir ciddi məsələ - Qarabağ münaqişəsi qalır. Çünki hamıya aydındır ki, oradakı hadisələrin inkişafı çox sürətlə və nəzarətsiz gedir və heç də Ermənistanın xeyrinə deyil. Bundan başqa, Qarabağda yenidən müharibənin başlanma risqi olduqca böyükdür. Bu baş versə, Ermənistana investisiya axınına böyük zərbə vuracaq”. Erməni politoloq onu da əlavə edib ki, investorları Ermənistandan qaçıran digər səbəb baş nazir Nikol Paşinyan hökumətinin onlara təqdim edəcəyi normal təkliflərin və sərmayələrin qorunması ilə bağlı etibarlı zəmanətin olmamasıdır: “Yeni hökumətin, hələ ki, bu sahədə özünün gündəliyi və təklifləri yoxdur. Paşinyan hökuməti eləcə deyir ki: “Gəlin bizim ölkəyə investisiya yatırın, amma kimlərsə sizə mane olmağa çalışsa, özünüz baş nazirədək zəng edib şikayət edin”. Lakin mən xatırladaraq sizləri əmin edə bilərəm ki, Paşinyandan əvvəlki digər baş nazirlər də eyni sözləri deyirdi. Yəni artıq uzun illərdir ki, Ermənistana investisiyaların cəlb edilməsilə bağlı kompleks problemlə üzləşmişik. Və indiki vaxtda bu problem hələ də həll edilməyib və zənnimcə, heç necə ediləcəyilə bağlı bir fikrimiz də yoxdur. Amma bu tapılsa belə, istənilən halda Qarabağ münaqişəsi çözülməlidir. Əks halda, istədiyimiz sərmayələri cəlb edə bilməyəcəyik”.
Bunlarla yanaşı, Paşinyan iqtidarı üçün Qarabağ məsələsində təhlükəli digər məqam daxili siyasi amillərlə bağlıdır. Hazırda Ermənistanın daxili siyasi mübarizəsində Dağlıq Qarabağ faktorundan, gözlənildiyi kimi, aktiv şəkildə istifadə olunur. Belə ki, Nikol Paşinyan Qarabağdakı separatçı rejimin “rəhbərliyini” dəyişdirmək istəyir. Lakin hələ ki, buna nail ola bilməyib. Əvəzində Ermənistan daxilində separatçıları dəstəkləyən qüvvələr də aktivləşib. “Daşnaksütyun” partiyasının qurultayını Azərbaycanın işğal edilmiş ərazilərində keçirməsi də bu fonda xüsusi diqqət çəkir. Erməni şərhçi Sarkis Artsruni bildirir ki, daşnaklar bununla Ermənistandakı inqilabın onlara yad olduğunu və Qarabağdakı “hakimiyyətə” dəstəyini nümayiş etdirdi: “Hazırda Nikol Paşinyanın Qarabağ məsələsində güzəştlər etməyə hazırlaşdığı barədə danışılır. Bu dəqiq məlumat deyil, lakin bu məsələ daha çox daxili siyasi mübarizədə istifadə olunur. Daşnaklar da qurultayı Qarabağda keçirməklə oradaki hakimiyyətə açıq dəstək verdiklərini göstərdilər. Parlament seçkiləri vaxtı Qarabağ amilindən Respublika Partiyası fəal şəkildə istifadə edirdi, indi estafeti daşnaklar ələ alıb. Burada təhlükəli məsələ Qarabağ faktorunun monopoliyaya alınmasıdır”. “Sasna Tsrer” partiyasının rəhbəri Jirayr Sefilyan isə Qarabağda “hakimiyyət” dəyişikliyinin vaxtının çatması haqqında çağırış edib: “Özbaşınalığa son qoymağın vaxtı çatdı, Qarabağda dəyişikliklər olmalıdır, biz ümid edirik ki, İrəvan hakimiyyəti bu məsələdə bizi dəstəkləyəcək”. Sarkis Artsruni qeyd edib ki, bu çağrışlar təhlükəli nəticələrə gətirib çıxara bilər. Elə bu səbəbdən İrəvan üçün ən yaxşı yol Qarabağ məsələsinin çözümünə nail olmaqdır. Əks təqdirdə Qarabağ məsələsi ən müxtəlif rakurslardan Ermənistan üçün ciddi təhlükə yaratmaqda davam edəcək.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
