Elşən Manafov: “Bu çərçivədə genişlənən iqtisadi-ticarət əlaqələri həm iqtisadiyyatın inkişafına, həm də stabilliyin təmin olunmasına töhfə verir”
Regional əməkdaşlığın aparıcı qüvvəsi olan Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində artan yeri və rolu bu günümüzün reallıqlarından daha aydın görünür. Xarici siyasətində iki və çoxtərəfli çərçivədə əməkdaşlığın qurulmasında və müxtəlif istiqamətlər üzrə genişləndirilməsində maraqlı olan Azərbaycanın üçtərəfli formatda birliklərin yaradılmasında təşəbbüskarlığı da regional əməkdaşlığa töhfələrinin tərkib hissəsidir.
Qarşılıqlı-faydalı əməkdaşlıq əlaqələri Azərbaycanın iştirakı ilə yeni regional əməkdaşlıq formatlarının yaranmasını şərtləndirir. Məhz Azərbaycan-İran-Rusiya, Azərbaycan-İran-Türkiyə, Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə formatları həm ikitərəfli, həm də çoxtərəfli münasibətlərin inkişafında müstəsna rol oynayır, bölgədə təhlükəsizlik və işbirliyinə əhəmiyyətli töhfələr verir.
Azərbaycan, Türkiyə və Gürcüstanın siyasi iradəsi və qətiyyəti sayəsində gerçəkləşən enerji və nəqliyyat layihələri təkcə region deyil, dünya dövlətlərinin davamlı iqtisadi inkişafını şərtləndirir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, əlaqələr öncə regional əməkdaşlıq formatı şəklində qurulub, bu gün artıq çoxtərəfli əməkdaşlıq üçün möhkəm baza mövcuddur. Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə birliyinin, həmrəyliyinin təcəssümü kimi dəyərləndirilən Bakı-Tiflis-Ceyhan və Bakı-Tiflis-Ərzurum neft-qaz layihələri, eyni zamanda, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun iqtisadi və siyasi əhəmiyyətini geniş şərh etməyə ehtiyac yoxdur. Dünyaya açılan pəncərə kimi dəyərləndirilən bu layihələrin bu gün çoxtərəfli çərçivədə ardıcıllarının sayı artmaqda, ən əsası, Azərbaycan tranzit ölkə kimi mövqeyini möhkəmləndirməkdədir. Artıq bu gün “Cənub Qaz Dəhlizi”, onun əsas seqmentləri olan TANAP, TAP layihələrinin perspektivləri müzakirə olunmaqdadır.
Regional əməkdaşlığın inkişafına mühüm töhfələr sırasında Xəzərin hüquqi statusunun müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı Konvensiyanın imzalanmasının da başlıca əhəmiyyəti var.
Bütün bu deyilənlərin fonunda, Azərbaycanın yaratdığı regional əməkdaşlıq formatlarının regionun iqtisadi inkişafında, stabilliyin yaranmasında və təhlükəsizliyin təmin olunmasında hansı rolu var?
Məsələyə münasibət bildirən politoloq Elşən Manafovun sözlərinə görə, sözügedən əməkdaşlıq formatları sadalanan məsələlərdə mühüm rol oynayır: “Azərbaycan müstəqillik əldə edəndən sonra müxtəlif beynəlxalq, subregional və regional təşkilatlarda təmsil olunur. O cümlədən, İlham Əliyev Prezident seçiləndən sonra Azərbaycan Bloklara Qoşulmama Hərəkatında təmsil olunur. Sözügedən təşkilat mötəbər bir qurumdur. Ən azından, BMT-də təmsil olunan dövlətlərin üçdə ikisi burada təmsil olunur. Həmin təşkilatın xarici işlər nazirlərinin səviyyəsində ötən il Bakıda yüksək səviyyədə görüş keçirildi. Azərbaycanın bu qurumda təmsil olunması həm onun həyata keçirdiyi xarici siyasət kursunun mahiyyəti, həm də digər məsələlər baxımından anlaşılandır. Nəzərə almaq lazımdır ki, bizim xarici siyasətimiz ilk növbədə Azərbaycanın dövlət, təhlükəsizlik və milli maraqlarına xidmət edir. Eyni zamanda, regionda sülhə, təhlükəsizliyin təmin olunmasına yönəldilmiş bir siyasətdir. Balanslaşdırılmış xarici siyasət çoxvektorlu xarici siyasətin həyata keçirilməsinə yönəldilib. Bu, region dövlətləri ilə münasibətlərdə problemlərin yaranmamasını, o cümlədən dünya gücləri ilə münasibətlərdə balansın saxlanmasını özündə ehtiva edir. Son bir neçə ildə Azərbaycan bölgədə baş verən kifayət qədər mürəkkəb geosiyasi hadisələrin fonunda, Rusiyanın, İranın və Türkiyənin cəm olduqları bir formatda təmsil olunur. Azərbaycanın sözügedən dövlətlərlə yeni subregional təşkilatlarda təmsil olunması ilk növbədə bölgədə baş verə biləcək təhlükələrdən ölkəmizi qoruyur. Bu, üçüncü qüvvələrin regiona barbaşa və ya dolayısı yolla hərbi müdaxiləsinin qarşısının alınmasına yönəlib. Ötən il Xəzərin hüquqi statusu ilə bağlı əldə olunan razılıq da Azərbaycanın məhz sahilyanı dövlətlərlə münasibətlərində mahiyyət etibarilə yeni bir mərhələyə daxil olduğunu göstərdi. Ən başlıcası, bu çərçivədə genişlənən iqtisadi-ticarət əlaqələri həm iqisadiyyatın inkişafına, həm də stabilliyin təmin olunmasına töhfə verir. Həyata keçirilən böyük nəqliyyat layihələri bu baxımdan mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın tranzit rolu artır. Bir sözlə, regional əməkdaşlıq formatları bu və digər məsələlərin həllində mühüm rol oynayır”.
Vidadi ORDAHALLI
