Azərbaycanın böyük uğurlarla müşayiət olunan xarici siyasəti müxtəlif dövlətlərin ölkəmizə marağının əhəmiyyətli dərəcədə artması, qarşılıqlı münasibətlərin daha yüksək səviyyəyə qalxması ilə müşayiət edilir. Belə ölkələrdən biri qismində artıq dünya siyasətində yenidən əsas fiqurlardan birinə çevrilməyi bacaran Rusiya çıxış edir.
Şimal qonşumuzda rəsmi səviyyədə verilən açıqlamalardan aydın görünür ki, Moskva Azərbaycanı özünün əsas mütəffiqlərindən biri qismində qəbul edir. Xüsusən də Cənubi Qafqazda Rusiyanın indi əsas tərəfdaş qismində gördüyü ölkə məhz Azərbaycandır. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovun keçirdiyi mətbuat konfransında səsləndirdiyi fikirlər də bunu təsdiq edir.
Lavrov vurğulayır ki, Azərbaycanla Rusiya arasındakı münasibətlər olduqca sabit və mütərəqqi formada inkişaf edir: "Azərbaycanla münasibətlər olduqca sabit və mütərəqqi formada inkişaf edir. Ötən il prezidentlər səviyyəsində növbəti səmərəli görüşlər baş tutdu, Moskvada və Bakıda mənimlə həmkarım arasında görüşlər keçirildi. Bizim iqtisadi qurumlarımız sıx şəkildə əməkdaşlıq edir. Prezidentlər Vladimir Putin və İlham Əliyevin patronajlığı ilə növbəti humanitar forum keçirildi. Formal olaraq rəsmi və qeyri rəsmi olduqca xeyli sayda tədbirlər bizi birləşdirir. Bura həm Rusiya, həm də Azərbaycanda populyar olan "Jara" mahnı bayramı da aiddir". Rusiyalı ekspert, Siyasi və İqtisadi Kommunikasiyalar Agentliyinin analitiki Mixail Neyjmakov isə qeyd edir ki, Moskvanın Azərbaycana yüksək prizmadan yanaşması təsadüfi deyil: “Əvvəla, rəsmi Moskva və Bakı daha genişmiqyaslı qarşılıqlı əməkdaşlıqda maraqlıdırlar. Bu qarşılıqlı əməkdaşlığa postsovet məkanının digər oyunçuları da qoşulub. Burada “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizini qeyd etmək lazımdır. Bu mövzu həm Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə 2018-ci ilin sentyabrında Soçidəki danışıqları zamanı, həm də digər tədbirlərdə, o cümlədən Rusiya-Azərbaycan Hökumətlərarası Komissiyasının 17-ci iclasında müzakirə olunub”.
Analitik bildirib ki, Rusiyanın Xəzərə olan marağı birgə layihələrin həyata keçirilməsi və iki ölkənin mövqelərinin əlaqələndirilməsi üçün əlavə səbəbdir: “Burada həm iqtisadi, həm də təhlükəsizlik məsələləri ilə bağlı əhəmiyyətli komponent mövcuddur. Məsələn, Rusiya prezidentinin keçən ilin sentyabrında Azərbaycana səfərindən əvvəl iki ölkənin sahil mühafizəsinin Xəzərdə birgə təlimləri baş tutdu. Rusiya-Azərbaycan əlaqələri regionlar səviyyəsində də inkişaf edir. Təsadüfi deyil ki, prezident Vladimir Putinin 2018-ci ilin sentyabrında Bakıya səfəri onun Rusiya-Azərbaycan Regionlararası Forumunda iştiraki ilə bağlı idi. Bu tədbirə Rusiya Federasiyasının Şimali Qafqaz və ya cənub federal rayonlarına daxil olan subyektlərinin başçıları böyük maraq göstərib. Moskvanın Xəzər regionunun inkişafına olan marağı ildən-ilə artır. 2017-ci ilin noyabrında təsdiqlənmiş 2030-cu ilə qədər Xəzər hövzəsində limanların inkişaf strategiyasını yada salaq. Bu amilin önəmi Rusiya - Azərbaycan dialoqu üçün gələcəkdə arta bilər”.
Qarşılıqlı əməkdaşlığın güclənməsi fonunda diqqət çəkən daha bir önəmli məqam regionda Rusiya-İran-Azərbaycan formatının da güclənməsidir. Ekspertlər bunu Azərbaycanın regionda mövqelərinin güclənməsi baxımından kifayət qədər mühüm hal hesab edir. Çünki Rusiya və İran regiona böyük təsir imkanlarına malikdir. Eyni zamanda, Azərbaycan üçün maraqlı məqamlardan biri bu ölkələrin işğalçı Ermənistana dəstəyinin azalmasıdır. Real vəziyyət proseslərin elə Azərbaycanın istəyinə uyğun şəkildə cərəyan etdiyini göstərir. Elə Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov da qeyd olunan xüsusda maraqlı açıqlama verib: “Rusiya növbəti Rusiya-İran-Azərbaycan üçtərəfli sammitinə ev sahibliyi etməyə hazırlaşır. Rusiya-İran-Azərbaycan samitini keçirmək növbəsi bizdədir. Biz belə bir sammit hazırlayırıq və sizi əmin edirəm ki, o baş tutacaq" . Xatırladaq ki, ilk belə sammit üç il öncə Bakıda baş tutub. Həmin vaxt regionun üç nüfuzlu ölkəsi müxtəlif sahələri əhatə edən və qarşılıqlı əlaqələrin inkişafına xidmət göstərən məsələləri müzakirə edib. Bununla yanaşı, məhz həmin dövrdə tərəflər iqtisadi, mədəni, enerji, nəqliyyat, turizm, təhsil kimi vacib sferalarda əməkdaşlığı yeni səviyyəyə qaldırmaq haqqında ümumi razılığa nail olublar. Terrorçuluğa qarşı mübarizə, ekstremizmin qarşısının alınması, ayrı-ayrı sahələr üzrə əməkdaşlıq, yeni enerji layihələrinin həyata keçirilməsi, "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizinin reallaşdırılması və başqa sahələrdə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın gücləndirilməsi qərara alınıb. Bu kimi məqamlar üç ölkə rəhbərlərinin görüşünün regional miqyası aşmasını aydın göstərirdi. Azərbaycan-Rusiya-İran üçtərəfli əməkdaşlıq formatı sonrakı dövrdə hər üç ölkənin mövqelərinin daha güclü hala gəlməsi və ziddiyyət doğuran məsələlərin həllinə də böyük təkan verdi. Məsələn, Xəzər dənizinin statusu probleminin çözümündə bu format mühüm rol oynadı. Tərəflərin istər Bakı, istərsə də ondan sonra baş tutan Tehran görüşündə Azərbaycanın istəyi ilə diqqət mərkəzində yer alan başlıca məsələlərdən biri də regiondakı münaqişələrin həlli ilə bağlıdır. Hələ Bakı görüşündən etibarən tərəflər açıq bəyan edirlər ki, regiondakı həll olunmamış münaqişələr regional əməkdaşlığa əsas maneədir. məhz bu səbəbdən tərəflər belə konfliktlərin beynəlxalq hüququn prinsip və normaları, bu çərçivələrdə qəbul edilmiş qərar və sənədlər əsasında həll olunmasını vacib sayırlar. Bununla Azərbaycanın daim vurğuladığı iki faktor Rusiya və İran tərəfindən də təsdiqlənir. Birincisi, həll olunmamış münaqişələr regional əməkdaşlığa ciddi maneədir, ikincisi, bu münaqişələr yalnız beynəlxalq hüququn normaları çərçivəsində həll olunmalıdır. Hər iki məqam Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə də şamil olunur və Bakının diplomatik qələbəsi sayılır. Məhz bundan irəli gəlir ki, Azərbaycan-Rusiya-İran üçtərəfli əməkdaşlıq formatı daim Ermənistanda böyük narahatlıqla qarşılanıb. Amma İrəvanın bu narahatlığına baxmayaraq, Azərbaycan-Rusiya-İran üçtərəfli formatında əməkdaşlığın daha da dərinləşməsi gözlənilir. Bu da Azərbaycanın növbəti uğuru sayılır.
Nahid SALAYEV
