Son proseslərin təhlili bir daha göstərir ki, Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizlyinin təminatında rolu qarşıdakı dövrdə əhəmiyyətli dərəcədə artacaq. Bunun ümdə səbəblərindən biri isə ölkəmizin daha böyük enerji resurslarına, xüsusən də təbii qaz ehtiyatlarına malik olmasının təsdiqlənməsidir. Bu ehtiyatları Qərb bazarlarına çıxarmaq üçün Azərbaycan artıq mühüm nəqliyyat infrastrukturuna da malikdir. Xüsusən də uğurla reallaşdırılan “Cənub Qaz Dəhlizi” qeyd edilən istiqamətdə ölkəmizin imkan və üstünlüklərini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyev Nazirlər Kabinetinin 2018-ci ilin sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunan iclasında bildirib ki. “Cənub Qaz Dəhlizi” Azərbaycana iqtisadi və maliyyə mənfəəti gətirəcək. Keçən ilin bir neçə önəmli hadisəsini qeyd edən dövlət başçısı bildirib: “Keçən il “Cənub Qaz Dəhlizi” nin rəsmi açılışı olub. Bu, sözün əsl mənasında, tarixi hadisədir. Çünki bu hadisə bundan sonra onilliklər ərzində Azərbaycana böyük xeyir, həm siyasi, həm də iqtisadi və maliyyə mənfəəti gətirəcək. Keçən il “Cənub Qaz Dəhlizi” nin tərkib hissəsi olan TANAP layihəsi də işə düşdü və artıq fəaliyyətdədir. Beləliklə, “Cənub Qaz Dəhlizi”nin dörd layihəsindən üçü reallaşdı. Bu bizim böyük uğurumuzdur, tarixi uğurumuzdur”.
“Cənub Qaz Dəhlizi”nin sonuncu halqası sayılan “Transadriatik” boru kəmərinin (TAP) çəkilişi də bu il ərzində uğurla reallaşacaq. Qeyd edək ki, Avropada strateji layihələrdən biri olan TAP-ın tikintisi üzrə konsorsium 2018-ci ilin yekunlarına görə layihənin maliyyəsinin bağlanmasını uğurla başa çatdırıb və 3,9 milyard avro vəsait əldə edib. Layihənin icraçı direktoru Luka Şipatti bildirir: “Layihənin reallaşdırılmasında daha bir mühüm addım atılıb. TAP beynəlxalq maliyyə institutlarının tələb etdiyi ekoloji və sosial standartlara əməl etməyi könüllü şəkildə öz üzərinə götürür. Beləliklə, bu öhdəlikləri təsdiq edən bütün lazımi tədbirlər həyata keçirilib və yerinə yetirilib. Layihənin maliyyələşməsi başa çatdıqdan sonra TAP onun tikintisinin yekunlaşması və 2020-ci ildə “Şahdəniz-2” yatağından qaz tədarükü mərhələsinə keçə bilər”.
Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının (AYİB) dayanıqlı infrastruktur üzrə idarəedici direktoru Nandita Parşad bildirib: “TAP boru kəməri Cənub-Şərqi Avropada qaz bazarının inteqrasiyası üçün zəmin olacaq və energetika mərkəzi kimi regionun strateji statusunu gücləndirəcək. Hesab edirik ki, qaz bu regionda mühüm keçid yanacağı kimi kömürü sıradan çıxarmağa və bərpaolunan enerji mənbələrinin istifadəsinə kömək edəcək”. Bir daha xatırladaq ki, TAP “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinin əsas tərkib hissələrindən biridir. Bu kəmərlə ilkin mərhələdə ildə 10 milyard kubmetr qazın nəqli nəzərdə tutulur, sonrakı illərdə bu həcm artırıla bilər. Azərbaycanın daha böyük qaz ehtiyatlarına malik olmasının təsdiqlənməsi fonunda ölkəmizin ümumilikdə “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə Avropaya daha böyük həcmdə qaz ötürməsi mümkündür.
Xatırladaq ki, bu günlərdə qeyd olunan xüsusda “Bloomberg” media orqanı maraqlı məlumat yayıb. “BP Xəzərdə yeni nəhəng qaz yatağının üzərində olduğunu düşünür” başlıqlı məqalədə bildirilir ki, BP və tərəfdaşları Azərbaycana nəhəng təbii qaz layihəsi gətirmək üçün 28 milyard dollar pul xərcləyib və bu hələ başlanğıc ola bilər. BP-nin Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzrə regional prezidenti Harri Consun sözlərinə görə, Britaniyanın neft nəhəngi 2020-ci ilədək ölkədə altı yeni kəşfiyyat quyusu qazmağı planlaşdırır. Onun gözləntiləri qarşılanarsa, şirkət Xəzər dənizində yanacaq istehsal edən “Şahdəniz” layihəsi ölçüsündə yeni qaz yatağı tapmalıdır. Cons özü bildirib: “Azərbaycan gələn bir neçə il ərzində Braziliya ilə birlikdə bizim diqqət mərkəzimizdə olacaq. Bu bizim üçün çox mühüm kəşf proqramıdır”. Məqalədə yazılana görə, BP də daxil olmaqla, bir çox şirkət neftə çıxışı olmayan avropalı alıcılara çox yaxın nəhəng kəşf edilməmiş qaz anbarlarının olduğu Avrasiya regionuna sərmayə yatırır: “ BP yaxınlıqdakı kəşfiyyat quyularında daha çox qaz tapsa, yanacağı Avropaya nəql etmək üçün “Cənub Qaz Dəhlizi” kəmərindən istifadə edə bilər”. Məqalə yazarları Anna Şiryaevskaya və Kelli Gilblomun sözlərinə görə, cənub-şərqi Avropaya gələn Xəzər nefti regionun Rusiyadan gətirilən yanacaqdan asılılığını azaldacaq. Bu və ABŞ və Qətər kimi təchizatçılardan alınan mayeləşdirilmiş təbii qaz isə regionu alternativ təchizat mənbəyi ilə təmin edəcək. “Şahdəniz”in iki fazası hər il təxminən 26 milyard kub metr qaz istehsal edəcək. Bu isə Polşanın illik istehlakından daha çoxdur: “BP “Şahdəniz-2” ilə eyni əraziyə sahib “Şəfəq-Asiman” ərazisini hədəf alır. Qazma işləri bu ilin axırına planlaşdırılıb. Bundan əlavə, BP digər iki ərazidə də neft inkişafını nəzərdən keçirir”. “Bloomberg”ə müsahibə verən Cons deyib ki, ilin sonunda düşən neft qiymətləri kapital xərclərlə bağlı qərarlara təsir göstərməyib, amma BP-nin diqqətini Azərbaycanda daha böyük neft yataqlarının olub-olmadığını tədqiq etməyə yönəldib: “Biz neft qiymətlərinin hələ uzun müddət aşağı olacağını təxmin edirik, bizim etdiyimiz hər şeydə diqqəti Xəzərdəki qurğuların qiymətini azaltmağa yönəldirik. Biz tərəfdaşlarımız və hökümətlə birlikdə işləyərək bu sahədə çoxlu uğurlar əldə etmişik. Məhz bu səbəbdən bizim Xəzərdə yeni yataqların kəşfiyyatı üzrə iddialı proqramımız var. Belə olan halda, biz yüzilliyin ortalarına qədər qaz tədarükünü davam etdirə bilərik".
BP-nin qazma işləri aparacağı "Şəfəq-Asiman" qaz strukturunun ehtiyatlarının "Şahdəniz-2" yatağı ilə analoji həddə olması Azərbaycana Avropaya nəzərdə tutlduğundan daha çox həcmdə qaz satışına imkan yaradır.
Tahir TAĞIYEV
