Qazaxıstanın Karaqanda şəhərində 23 yaşlı qazax gəncin ermənilər tərəfindən qətlə yetirilməsi ilə bağlı yaranan rezonans rəsmi İrəvanı getdikcə daha çox qorxuya salmaqdadır. Çünki bu olay tədricən Qazaxıstanda erməni diasporunun, iş adamlarının mövqelərini əhəmiyyətli dərəcədə sarsıtmağa xidmət edir.
Qeyd edək ki, cari il yanvarın 1-də Karaqanda şəhərindəki ermənilərə məxsus “Drevniy Rim” restoranında Yeni ili qarşılamaq üçün toplaşmış ermənilər və qazaxlar arasında mübahisə yaranıb. Mübahisə daha sonra restoranın həyətində dava formasında davam etdirilib və nəticədə 1 qazax gənc öldürülüb. Onun 1995-ci il təvəllüdlü Raxımjan Janseyt olduğu üzə çıxıb. Hadisə nətiəcsində 3 qazax müxtəlif xəsarətlər alıb. Hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən qətl hadisəsini törətmiş və bu cinayətdə təqsirli bilinən erməni milliyyətli 2 nəfər - Torqom Malxasyan, Soxak Malxasyan tutularaq barələrində həbs qətimkan tədbiri seçilib, erməni milliyyətli digər şəxs Qururyan Narek haqqında isə axtarış elan edilib. Baş vermiş hadisə, yəni ermənilərin mütəşəkkil dəstə şəklində etnik qazaxı öldürməsi Qazaxıstan ictimaiyyətində haqlı narazılığa səbəb olub. Artıq bununla bağlı neçə gündür ki, etiraz aksiyaları keçirilir. Hadisənin etnik zəmində baş verdiyini deyən nümayişçilər bildirir ki, ermənilər qazaxlara düşmən münasibət bəsləyir, bəzən bunu aşkar şəkildə nümayiş etdirirlər. Sakinlər, hətta ermənilərin Qazxaıstandakı obyektlərinin bağlanması, onların dərhal ölkədən çıxarılmasına dair çağırışlar edir. Ölkənin müstəqil mətbuat orqanları erməni vandallığı barədə silsilə xəbərlər dərc etməyə başlayıb. Belə ki, Stalin tərəfindən təyin edilən və tarixə qaniçən kimi düşən Levon Mirzəyanın 2 milyona yaxın qazax türk millətini qətlə yetirdiyi yenidən qabardılıb. Bundan başqa, "Youtube" kanalında erməni vandalizmini ifşa edən kadrlar yayılıb. Yerli sakinlərdən fərqli olaraq, hakimiyyət nümayəndələri aksiyaların keçirilməsində maraqlı deyil. Bu səbəbdən Karaqandanın mərkəzi küçələrinə xüsusi təyinatlılar cəlb olunub. Ancaq xalqın təyin etdiyi ağsaqqallar qətldə iştirak edən ermənilərin onlara verilməsini tələb kimi irəli sürüb. Ermənistan mətbuatı etirazlara səbəb olan hadisəni gizlətəməyə çalışır, heç nə olmamış kimi görüntü yaratmağa cəhd edirlər. Bəzi media orqanları isə təxribata əl ataraq qətli törədən şəxsin guya azərbaycanlı olması haqda dezinformasiyalar yayıb. Məqsəd qanlı hadisədən diqqəti yayındırmaq, ermənilərə qarşı etirazların qarşısını almaq olub. Amma polis orqanları bu iddiaları yalanlayaraq cinayətkarların milliyətcə erməni olduğunu təsdiqləyib. Bundan sonra Karaqanda vilayətinin erməni diasporu sosial şəbəkələrdə video yayaraq Yeni il gecəsi törədilmiş qətl hadisəsinə görə qazaxlardan üzr istəsə də, bu, etirazları səngitməyib. "İşıqlı Ermənistan” Partiyasının rəhbəri Edmon Marukyan isə bildirib ki, Karaqanda şəhərindəki cinayətdən sonra situasiya idarəolunmaz vəziyyətdədir: "Bu durum bizim həmvətənlərimizi narahat vəziyyətdə saxlayır, onların təhlükəsizliyini təhdid altında qoyur”. Ermənistanı "1in.am” saytı məsələyə qərəzli şəkildə yanaşaraq "Qazaxıstan ermənilərinin həyəcan siqnalı və yaxud yeni "Sumqayıt” başlıqlı məqaləsində guya Qazaxıstandakı ermənilərin təhlükə altında olduqlarını yazır. Qeyd edilir ki, baş verən insidentdə milli əlamətlər hiss olunur: "Ermənilərin iştirakı ilə baş verən insident tək ermənilər üçün deyil, bütövlükdə iki ölkə arasında münasibətlərdə ciddi problemlər yarada bilər. Keçirilən etiraz aksiyasında cinayətkarların cəzalandırılması ilə yanaşı, radikal çağırışlar da edilir. Problem dövlətlərarası münasibətlər yolu ilə nizamlanmasa, yeni "Sumqayıt” baş verə bilər”. Daha sonra müəllif qazax kütləvi informasiya vasitələrinə istinadən yazır ki, artıq 23 erməni ölkədən deportasiya edilib.
Hazırda sosial şəbəkələrdə erməniləri Qazaxıstandan qovmaq çağırışları artır. İnsanlar hakimiyyət orqanlarını ermənilərin özbaşınalıqlarına qarşı yetərsiz davranmaqda ittiham edirlər. Məsələ burasındadır ki, Qazaxıstandakı erməni diasporunun üzvləri özlərinə yaxşı imkanlar yaradıblar və bir çox gəlirli biznes sahələrində mövqe tutaraq qazaxlardan daha yaxşı yaşayırlar. Və yuxarıda qeyd olunduğu kimi, ermənilər qazaxlara qarşı təhqiramiz münasibət fonunda başlayan davada 23 yaşlı gənci öldürüblər.
Bu insidentin getdikcə daha çox milli zəmində qarşıdurmaya doğru inkişaf etməsi Ermənistanda bərk narahatlıq yaradıb. Ermənistan Polisinin rəisi Valeri Osipyan Qazaxıstanın daxili işlər naziri, general Kalmuxanbet Kasımovla telefon danışığı aparıb. Telefon söhbəti zamanı Kasımov bildirib ki, yanvarın 1-də baş vermiş qətl hərtərəfli və obyektiv araşdırılacaq. Digər məlumata görə, Ermənistanın xarici işlər naziri Zöhrab Mnatsakanyan da qazax həmkarı Beybut Atamkulova zəng vurub, Karaqandadakı etirazları və ermənilərin qazax gənci qətlə yetirməsini milli münaqişəyə çevirməyə yönəlmiş cəhdləri müzakirə edib. Ermənistanın baş naziri səlahiyyətlərinin icraçısı Nikol Paşinyan da Karaqandada baş verənlərə münasibət bildirib. Belə görünür ki, məlum hadisədən sonra Karaqandada yerli sakinlərin ermənilərə qarşı keçirdiyi etiraz aksiyaları Paşinyanı ciddi narahat etməyə başlayıb. Bu səbəbdən o, cinayətin etnik zəmində baş vermədiyini deməklə, qəzəbli qazaxları bir nöz sakitləşdirməyə cəhd edib. Amma bu cəhdlər uğursuz alınıb. Çünki qazaxlar qəti şəkildə ermənilərin ölkədən qovulmasını tələb edir. Ekspertlər bildirir ki, rəsmi İrəvanın bu durumda təşvişə düşməsinin səbəbi əsas etibarı ilə Qazaxıstanda yaşayan ermənilərin gələcəyi ilə bağlıdır. Çünki ermənilər buradan qovulsa, İrəvan üçün əlavə yükə çevriləcəklər. Amma məsələ həm də bundadır ki, Qazaxıstanda yaşayan ermənilərin mütəşəkkil kriminal qruplaşmalar yaratmaları, yerli qazaxlara qarşı ümumi türk etnosuna nifrətdən irəli gələrək həqarətli və kinayəli yanaşmaları geniş yayılmış haldır və heç kimə sirr deyil. “Yaxşı türk ölü türkdür” ifadəsi ermənilər tərəfindən faşizm ideologiyasına xas şəkildə bütün türkdilli xalqlara şamil olunur. Bunun nə ilə nəticələnməsi isə Azərbaycanın üzləşdiyi Qarabağ münaqişəsi timsalında özünü qabarıq formada göstərir. Aydındır ki, ermənilər Qazaxıstanda güclənsə, burada da hansısa etnik zəmində separtçılıq ocağı yaradacaqlar. Elə indinin özündə də Qazaxıstan mediasında və sosial şəbəkə seqmentində ermənilərin bu ölkənin adət-ənənələrinə hörmətsizliyi, qazaxlara yuxarıdan aşağı baxmaları və özlərini “ari” irqi kimi təqdim etmək cəhdləri barədə dəfələrlə məlumat verilib. Digər ölkələrdə, o cümlədən Qazaxıstanda olan erməni mənşəli kriminal və mütəşəkkil qruplaşmalar əslində Qazaxıstan ərazisində fəaliyyət göstərən 5-ci kolon sayılır. Elə bu səbəbdən onlara qarşı müvafiq addımların atılması da zəruri hal kimi çıxış edir.
Nahid SALAYEV
