Bu gün qardaş Türkiyənin enerji təhlükəsizlyinin təmin edilməsində, bu ölkənin energetika sektorunda xaricdən olan asılılığın aradan qaldırılmasında Azərbaycanın rolunun sürətlə artması müşahidə olunur. Bütün bunlar, öz növbəsində, Türkiyədə böyük məmnuniyyətlə qarşılanır. Görünən budur ki, iki ölkənin qarşılıqlı əməkdaşlığı sayəsində Azərbaycanın qarşıdakı dövr ərzində Türkiyənin enerji bazarında mövqeləri daha güclü hala gələcək. Xüsusən də qaz bazarında.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, ötən il ərzində Türkiyə Azərbaycandan 6 milyard kubmetrədən çox təbii qaz idxal edib. Azərbaycan Rusiya və İranla birlikdə Türkiyəni təbii qazla təmin edən ilk üçlüyə daxildir. Qeyd edək ki, Türkiyə Azərbaycandan təbii qazı Cənubi Qafqaz Boru Kəməri, Bakı-Tiflis-Ərzurum və TANAP-la idxal edir. Hazırda qardaş ölkəyə Azərbaycan qazı daha çox TANAP-la daşınır. Xatırladaq ki, ötən il iyunun 12-də Türkiyənin Əskişəhər şəhərində TANAP qaz kəməri istifadəyə verilib. Türkiyəyə ilk qaz həcmlərinin nəqli isə, planlaşdırıldığı kimi, iyunun 30-da başlayıb. Bu vaxtadək TANAP-la Türkiyəyə 1 milyard kubmetrdən çox qaz ötürülüb. TANAP-la bu il ərzində 2 milyard kubmetr, 2020-ci ildə 4 milyard kubmetr və 2021-ci ildə isə 6 milyard kubmetr Azərbaycan təbii qazı Türkiyəyə nəql ediləcək. Türkiyənin enerji və təbii sərvətlər naziri Fatih Dönməz bildirir ki, TANAP, eləcə də ötən il istifadəyə verilən “Star” Neft Emalı Zavodu layihələri ölkəsi üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Nazir xatırladıb ki, TANAP-la Azərbaycandan ildə böyük həcmdə qaz nəql edilir və bu da Türkiyə üçün çox əhəmiyyətlidir. O, ötən il oktyabr ayında istismara verilən “Star” zavodundan da danışaraq bildirib ki, bu zavod Türkiyədəki 4-5 neft emalı zavodundan biridir.
“Star” zavodunun baş direktoru Mesut İlter qeyd edir ki, artıq bu aydan ilk məhsullarını bazara çıxaracaqlar: “Zavoddakı bütün qurğular sınaqdan keçirilib. Biz ilk məhsulları istehsal etməyə başlamışıq və yanvar ayında bazara çıxarmağı planlaşdırırıq. İlk məhsulları “Petkim” şirkətinə satmaq istəyirik. Bu simvolik bir addımdır”. Baş direktor bildirib ki, “Star”ın 2019-cu ildən etibarən tam gücü ilə işləməsi gözlənir. Qeyd edək ki, “Star” zavodu Türkiyənin ilk Xüsusi Sənaye Zonası elan edilib. Zavod Türkiyədə cari kəsirin azalmasına hər il 1,5 milyard dollarlıq töhfə verəcək və “Petkim” neft-kimya kompleksinin nafta və qarışıq ksilenə olan tələbatını tam ödəyəcək. “Star” Türkiyənin dizel yanacağı idxalının 40 faizə düşməsinə səbəb olacaq. Həmçinin mayeləşdirilmiş neft-qazın idxal səviyyəsi də 70 faizə enəcək. Zavod Türkiyənin təyyarə yanacağına olan tələbatını tam ödəyəcək. “Star” neftin qiymətindən asılı olaraq hər il 6-8 milyard dollarlıq ticarət həcmi formalaşdıracaq. Növbəti mərhələdə zavoda əlavə 700 milyon dollar sərmayə yatırılacaq.
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) deputatı, Mərmərə Qrupu Strateji və Sosial Araşdırmalar Vəqfinin sədr müavini Şamil Ayrım bu fonda vurğulayır ki, hazırda SOCAR-ın Türkiyənin enerji bazarda rolunu artırması müşahidə olunur. Milllət vəkili Azərbaycan-Türkiyə əlaqələrində SOCAR-ın son illərdə yatırdığı investisiyaların çox böyük rol oynadığını qeyd edib. Onun sözlərinə görə, SOCAR hazırda bu sərmayələri ilə Türkiyədə ən çox sərmayə qoyan xarici şirkət mövqeyinə yüksəlib: “TANAP layihəsi başa çatdıqdan sonra Bakı-Tiflis-Ceyhan boru xəttilə Azərbaycan neftinin Xəzər dənizindən Türkiyənin Ceyhan limanına, oradan Aralıq dənizi vasitəsilə Avropa bazarlarına nəqli reallaşdı. Bundan sonra Türkiyənin İzmir şəhərinin Əliağa bölgəsində inşa olunan “Star” Neft Emalı Zavodunun istifadəyə verilməsi hər iki qardaş ölkənin iqtisadi əlaqələrinin möhkəmlənməsinə böyük töhfə verdi. Bununla da Azərbaycan öz neftinin Türkiyə vasitəsilə dünya bazarlarına çıxışını təmin etmiş oldu. Bu layihələrlə Azərbaycan və Türkiyə dünyadakı mövqeyini daha da güçləndirmiş oldu. Bu da bilavasitə ölkələrimizin gələcək iqtisadi siyasətinin qurulmasında mühüm rol oynayacaq”.
Ş.Ayrım bildirib ki, Azərbaycan və Türkiyə XXl əsrin enerji tarixini birlikdə yazmaqda davam edir: “Xüsusi olaraq qeyd etməliyəm ki, belə böyük layihələrin reallaşması iki böyük liderin, İlham Əliyev və Rəcəp Tayyip Ərdoğan arasında olan dostluq və qardaşlıq münasibətlərindən qaynaqlanır. Bütün bu proseslər ölkələrimiz arasında digər sahələrdə də inkişafı stimullaşdırır”. Millət vəkilinin sözlərinə görə, Türkiyədə fəaliyyəti böyüyən SOCAR müasir dünyanın tələbələrinə cavab verən müasir bir şirkətdir: "Məhz bunun nəticəsidir ki, SOCAR bu gün milyonlarla insanın iş və ümid yerinə çevrilib. Mən sadəcə olaraq bir statistik rəqəmi sizin diqqətinizə çatdırmaq istəyirəm. SOCAR-ın 6,3 milyard dollar kapitalla Türkiyənin İzmir şəhərinin Əliağa rayonunda, “Petkim” neft-kimya kompleksinin ərazisində inşa etdiyi “Star” zavodu fəaliyyətə başladığı zaman burada 1100 nəfərlik yeni iş yeri yaradıldı. Şübhəsiz ki, bu rəqəm gələcəkdə bir neçə dəfə artacaq. SOCAR-ın bu irimiqyaslı yatırımlarına Türkiyə böyük önəm və dəyər verir”. Hələlik isə görünən budur ki, qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycan Türkiyənin enerji bazarında daha güclü mövqe sahibi olmaqda davam edəcək.
Tahir TAĞIYEV
