Dekabrın 9-da Ermənistanda, ictimai-siyasi gərginliyin ən yüksək fonda olmasına baxmayaraq, növbədənkənar parlament seçkiləri keçirilib. İşğalçı ölkədə 2010 səsvermə məntəqəsi yaradılıb.
Parlamentdə təmsil olunmaq üçün 11 siyasi qüvvə, 9 blok və 2 partiya mübarizəyə qoşulub. Ermənistan qanunvericiliyinə əsasən, parlementdə təmsil olunmaq üçün siyasi qüvvələr 5 faizi, bloklar isə 7 faizi üstələməlidir. İrəvan şəhərinə bölgələrdən də daxil olmaqla iki dəfə artıq polis qüvvələrinin yeridilməsi bir daha onu göstərirdi ki, onsuz da acınacaqlı və ən ağır günlərini yaşayan Ermənistanda seçkilər gözlənildiyindən də ağır şəraitdə keçiriləcək. Ölkəni diktatura rejiminə sürükləyən və müvəqqəti də olsa baş nazirin vəzifələrini icra edən Nikol Paşinyan da səsvermə məntəqəsinə gəlmişdi. O, saat 13:00 radələrində paytaxtın Şenqavit rayonunda açılmış 16 saylı seçki məntəqəsində səs verdi. Paşinyan seçkiqabağı təşviqat zamanı rəqiblərinə cürbəcür hədə-qorxular gələrək bildirirdi ki, xalqın böyük əksəriyyəti onun yeni yaratdığı “Mənim addımım” partiyasına səs verəcək. Ermənistanda bir çox siyasi şərhçilərin də qeyd etdiyi kimi, Qarabağ klanının zəifləməsindən və küçə mitinqlərindən istifadə edərək hakimiyyəti ələ keçirən Paşinyan, ənənəsinə sadiq qalaraq, qapı-qapı gəzib küçə demokratiyasında diktatura rejimi qurmağını rəsmləşdirmək istəyindədir. Seçkilərə qatılan Ermənistan prezidenti Armen Sarkisyan da səsvermədə iştirak edib. Prezidentə məntəqə sədri tərəfindən iki seçki vərəqəsinin verilməsi məntəqədə müşahidə aparan jurnalistlərin diqqətindən yayınmayıb. Prezident seçki qutusuna yaxınlaşanda əlində iki seçki vərəqəsini görəndə təəccüblənərək məntəqə sədrini yanına çağırıb (gülə-gülə) ikinci seçki vərəqəsini yenidən ona təhvil verdi. Ermənistan prezidenti məntəqədə jurnalistlərə yaxınlaşaraq ingilis dilində “siz gördünüz mən bir dəfə səs verdim” ifadəsini işlətdi. Bu zaman erməni kütləvi informasiya nümayəndələrindən biri emosional tərzdə prezidentə bildirdi ki, xahiş edirik ermənicə danışın. Seçkilərin gedişatı barədə heç bir məlumat verməyən Ermənistan prezidenti Armen Sarkisyan üzünü jurnalistə tutaraq bildirdi ki, nə formada, hansı erməni ləhcəsində danışmaq istəyirsən danışaq. Bundan sonra o, məntəqədən ayrıldı. Özünü gülünc vəziyyətə qoyan Ermənistan prezidentindən ancaq bunu gözləmək olardı.
Səsvermə məntəqəsinə Paşinyanın tərəfdarları tərəfindən sıxışdırılan və onu məcburi qaydada baş nazir postundan istefa verməyə məcbur edən Ermənistanın sabiq prezidenti Serj Sarkisyan da gəlmişdi. O, həddindən artıq məyus, əvvəlki görkəmindən çox fərqli bir formada görünürdü. Serj Sarkisyan jurnalistlərə müsahibə verməkdən də imitina etdi.
Səs verənlər arasında Ermənistanda həmişə adı qalmaqalda hallanan, parlamentdə 27 faiz səslə ölkədə ikinci ən nüfuzlu partiya hesab edilən “Çiçəklənən Ermənistan” partiyasının lideri, oliqarx-biznesmen Qaqiq Tsarukyan da var idi. Jurnalistlərin suallarını cavablandıran Tsarukyan kinayə ilə bildirdi: “Hazırkı hakimiyyət mənim partiyamın adını ləkələmək üçün cürbəcür maxinasiyalar, o cümlədən korrupsiya ilə əlaqələndirilir. Çox yaxşı olar ki, onlar bu kimi şər-böhtan tipli əməllərdən uzaq olsunlar. Seçkiqabağı təşviqat zamanı xeyli qanun pozuntuları baş verib. Onlar yaxşı olar ki, erməni xalqına yanlış vədlər verməkdənsə, gələcəkdə görüləcək real işlər barəsində doğru-düzgün məlumatlar versinlər. Məndə olan məlumatlara görə, ölkənin hüquq-mühafizə sistemində çalışan əməkdaşlara, xüsusən də MN-in hərbçilərinə hədə-qorxu gəlinərək göstəriş verilib ki, onlar ancaq Paşinyanın “Mənim addımım” partiyasına səs versinlər”.
“Daşnakutyun” partiyasının üzvləri də çox narazı görünürdülər. Daşnaklar təşviqat zamanı diktaor Nikol Paşinyanın əməllərini ciddi tənqid edərək bildirirdilər ki, onun hərəkəti yaramazlığın ən son həddidir. Daşnakların əsas narazılıqları ölkənin daxili işlər naziri Valeriy Osipyanın seçkqabağı fikirləri ilə bağlı idi. Daşnakların lideri Armen Arustamyan “Azadlıq” radiosuna bunları bildirmişdi: “Ölkənin daxili işlər nazirinin seşkilərə müdaxilə etməsi ən böyük qüsurlardan biridir. Osipyan isə açıq-aşkar bildirir ki, onlar “Mənim addımım” partiyasına daha çox ümid bəsləyirlər. Hələ də şəhərin küçələrindən Paşinyanın fotoşəkilləri yığışdırılmayıb. Baxmayaraq ki, partiyaların təşviqat kampaniyasına iki gündür son verilib. Diktator Paşinyanın tərəfkeşləri axşamlar düşüb qapı-qapı gəzərək seçicilərə pul paylayır. Bundan dəhşətli biabırçılıq ola bilməz. Biz seçkilərin nəticələrini qeyri-qanunu hesab edirik. Planlaşdırırıq ki, xalqı ayağa qaldırıb öz hüquqlarımızı tələb edək”.
Seçkilər yekunlaşdıqdan sonra MDB müşahidə şurasının üzvlərindən Nurlan Kadirov və rusiyalı politoloq Andrey Areşyev mətbuata verdikləri açıqlamalarda bunları bildirmişdilər: “Buz seçkilərin gedişatını bir neçə məntəqədə izlədik. İlkin müşahidələr onu deməyə əsas verir ki, seçki fəallığı çox aşağı səviyyədə, seçkidə iştirak edənlərin əhval-ruhiyyəsi də normal deyildi. Elə hiss olunurdu ki, insanları zor gücünə məntəqələrə gətirirlər. Xeyli sayda qanun pozuntusunun şahidi olduq. Hətta bizə məlumat verildi ki, bir neçə məntəqədə seçki qutuları yoxa çıxıb. Elə məntəqələr olub ki, orada video-müşahidə kameralarında görüntülər qeydə alınmayıb. Bəzi məntəqlərdə ümumiyyətlə video-kameralar quraşdırılmasına icazə verilməyib. Areşyev əlavə edərək onu da bildirmişdi ki, elə bəzi seçki məntəqələri saat 17:00-dan qapılarını bağlamışdı. Düzdür, seçici sayı şox az idi. Ancaq buna baxmayaraq, məntəqə 20:00-a kimi açıq olmalı idi. Sizə açığını deyim, bu cür seçkilər, inanmıram ki, dünyanın hansısa bir ölkəsində keçirilsin”.
Ermənistanda “baş tutmuş seçkilərin” nəticələrinə gəldikdə isə, əvvəlcədən gözlənilən proqnozlar müəyyən qədər doğru çıxdı. Diktator Nikol Paşinyanın “Mənim addımım” partiyası 70,4 faiz və ya 884.495 səslə birinci, oliqarx-biznesmen Qaqiq Tsarukyanın “Çiçəklənən Ermənistan” partiyası 8,27 faiz səslə ikinci və yeni təsis olunan “İşıqlı Ermənistan” partiyası isə 6,37 faiz səslə üçüncü oldu. Beləliklə, Ermənistan parlamentində bu üç partiya fəaliyyət göstərəcək. Maraqlıdır, Serj Sarkisyanın “Respublikaçılar” partiyası 4,2 faiz səslə parlamentdə təmsil olunmaq hüququndan kənarda qalmışdı. Ölkədə kifayət qədər nüfuz sahibi olan “Daşnaksütyun” partiyası da müəyyən səddi aşa bilməmişdi. Bundan əvvəlki parlamentdə təmsil olunan sabiq MN Seyran Ohanyanın və keçmiş XİN-i Raffi Ovannesyanın “İrs” bloku, Ermənistanın ilk prezidenti Levon Ter-Petrosyanın rəhbərlik etdiyi “Ermənistan Milli Konqresi” blokları son anda seçkilərə qatılmaqdan imtina etmişdi.
Ermənistanda seçkilərin nəticələrini şərh edən bir çox təcrübəli siyasətçilər bildirir ki, bu işğalçı ölkə özünün ən ağır təlatümlü günlərini yaşayır. Necə deyərlər, olumla-ölüm çabalayır. Günü-gündən bütün istiqamətlərdə tənəzzülə doğru gedən və aclıq-səfalət içində boğulan Ermənistan, demək olar ki, vətəndaş müharibəsinin tam astanasındadır. Serj Sarkisyan klanı erməni xalqını vahimə, qorxu içərisində idarə edərək saxlaya bilirdisə, Nikol Paşinyan boş-boş vədlər verməklə xalqı aldadaraq təlatümə sürükləyir. Bütün bunlar sonda Ermənistanda yeni Suriya hadisələrinin baş verməsinə gətirib çıxaracaq. İndi bütün ictimaiyyəti bir məsələ düşündürür: görəsən bu amorf ölkədə vətəndaş qarşıdurması yaxınlardamı gözlənilir?
Aydın EYVAZOV AMEA Qafqazşünaslıq İnstitutunun Ermənişünaslıq şöbəsinin əməkdaşı
