Azərbaycanın işğalçı Ermənistanı təcrid etməsi və bu xüsusda düşmən ölkədə yaranan problemlərin miqyasının davamlı şəkildə genişlənməsi Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli baxımından tamam yeni bir vəziyyət yaradır. İndilikdə görünən budur ki, Ermənistan işğalçılıq siyasətini davam etdirdikcə Azərbaycan onu təcrid etmək siyasətini daha gücləndirəcək. Elə bu da Ermənistanın Qarabağ siyasətinin nəticəsizliyini aydın nümayiş etdirir.
Hesab edilir ki, artıq bu gedişlə İrəvanın status-kvonun qorunmasına yönəlmiş siyasətini davam etdirməsi də mümkün deyil. Digər tərəfdən nəzərə almaq lazımdır ki, Qarabağ münaqişəsinin mövcudluğu və sərhədlərin bağlı olması Ermənistanın xaricdən asılılığını artırır, iqtisadiyyatını boğaraq onu inkişafdan məhrum edir. Bu kontekstdə isə Azərbaycan bütün regional layihələrin əsas müəllifinə çevrilib. Belə vəziyyətdə daha da güclənən Azərbaycan ərazilərinin işğalda qalmasının mümkünsüz olduğunu açıq bəyan edir və İrəvanın təcavüz siyasətinə istənilən yolla son qoymağa hazır olduğunu bildirir. Ekspertlərə görə, bu durumda Ermənistan hakimiyyətinin effektiv siyasətinin göstəricisi danışıqlar prosesinin uzadılması deyil, münaqişənin rasional kompromislər əsasında tezliklə həlli olmalıdır. Çünki zaman daha sürətlə Ermənistanın əleyhinə işləyir. Elə Prezident İlham Əliyev də “Rossiya-24” telekanalına müsahibəsində bu xüsusda çox maraqlı məqamlara toxunur: "Bu ilin baharında Ermənistanda baş verən hadisələr Ermənistan tərəfindən status-kvonun saxlanması siyasətinin perspektivsizliyinin əyani göstəricisidir". Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın öz iqtisadi, enerji və nəqliyyat layihələrinin potensialını gücləndirmək üzrə siyasəti müəyyən dərəcədə Ermənistanda baş verənlərə səbəb olub: "Ümid edirik ki, 2019-cu ildə Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması işində də müsbət irəliləyişlər olacaq. Düşünürəm ki, bu ilin baharında Ermənistanda baş verən hadisələr Ermənistan tərəfindən status-kvonun saxlanması siyasətinin perspektivsizliyinin əyani göstəricisidir. Biz bu illər ərzində çox böyük inkişaf yolu keçmişik və Azərbaycanla Ermənistan arasında iqtisadi potensialın və bütün digər komponentlərin balansı artıq çoxdan pozulub. Düşünürəm ki, bizim iqtisadiyyatımızı, enerji, nəqliyyat layihələrinin potensialını gücləndirmək üzrə siyasətimiz müəyyən dərəcədə Ermənistanda baş verənlərə səbəb olub. Erməni cəmiyyətini narahat edən bütün digər məsələlərlə yanaşı, bu ilin baharında baş vermiş hadisələrin amillərindən biri Ermənistanın düşdüyü və ya özünü yuvarlatdığı ağır sosial-iqtisadi vəziyyət olub. Bu isə, mən qəti əminəm ki, Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmamasının nəticəsində baş verib. Buna görə də, düşünürəm ki, həm Ermənistan cəmiyyətində, həm də hakim strukturlarda daha yaxşı başa düşəcəklər ki, münaqişə yalnız ədalətli nizamlandıqdan, işğal olunmuş ərazilər azad olunduqdan sonra Ermənistan iqtisadiyyatı xeyli arta bilər. Əks təqdirdə, düşünürəm ki, Ermənistanda ciddi sosial-iqtisadi dəyişikliklərin nəticələrini gözləmək çətin olacaq".
Bununla yanaşı, dövlət başçısı Azərbaycanın məsələni hələ də dinc müstəvidə həll etməkdə maraqlı olduğunu vurğulayıb: "Biz münaqişəni həmişə danışıqlar yolu ilə nizamlamaq istəmişik və istəyirik. Lakin təbii ki, danışıqlar yolu ilə nizamlamaq üçün çox ciddi vasitələr lazımdır. Bizim apardığımız və aparacağımız siyasət sülhün regiona hansı üstünlüklər verəcəyini və sülh olmayacağı təqdirdə Ermənistanda hansı çətinliklər yaranacağını göstərməyə yönəlib. Mən qəti əminəm ki, Ermənistanın yeni rəhbərliyinin ölkəni dəyişmək üzrə bütün planlarını həyata keçirməsi üçün yeganə yol Azərbaycanla münaqişənin nizamlanması yoludur. Bunun üçün isə onlar özlərinə məxsus olmayan ərazilərdən çıxmalı və yüz minlərlə azərbaycanlının öz yurdlarına qayıtmasına imkan verməlidirlər. Buna görə də ümid var ki, bu baxımdan daha çox anlaşma olacaq. Amma dəqiq deyə bilmərəm. Necə deyərlər, vaxt göstərər. Amma biz də haqqında dediyim siyasəti ardıcıl olaraq yürüdəcəyik, xüsusən görəndə ki, o, nəticə verir". Beləliklə, Azərbaycan ən yüksək səviyyədə düşmən ölkəyə xəbərdarlıq edərək bildirir ki, onun xilası zəbt olunmuş ərazilərdən çıxmaqdır. Elə proseslər də göstərir ki, Ermənistanda vəziyyət gözlənilydindən də böyük sürətlə pisləşir və bu durumda ölkədə hansısa inkiaşfın qeydə alınmaması işlağçı tərəfi iflic dövlətə çevirir.
Qeyd edək ki, ölkədə artım qeydə alınan yeganə sahə xarici borclardır və bu da Ermənistanı xaricdən daha asılı vəziyyətə salır. Aparılan hesablamalara görə, gələn ilin əvvəlində Ermənistanın dövlət borcu 7 milyard dollara çatacaq. Bu göstərici ölkənin ümumi daxili məhsulunun 60%-ni təşkil edəcək. Ekspert Ayk Qevorkyan qeyd edir ki, Ermənistan borcla yaşayan dövlətlər siyahısına daxil olub ki, bu da onun müstəqil siyasət aparmasına imkan vermir: “Hökumət Avropa banklarından borc alaraq Beynəlxalq Valyuta Fonduna olan borcunu ödəyir, Dünya Bankından borc alaraq Avropa banklarına olan borcunu ödəyir. Hazırda Ermənistan hökuməti xarici borclarını borc alaraq ödəyir və bu hal iqtisadiyyatın daha da pis vəziyyətə düşəcəyindən xəbər verir”. Ekspertlər hesab edir ki, Ermənistanın xilas yolu işğal və başqa ölkələrin ərazilərinə iddia etmək siyasətinə son qoyulmasından keçir. İndilikdə Ermənistan yürütdüyü təcavüzkar siyasət nəticəsində Azərbaycanın təşəbbüsü ilə regionda həyata keçirilən irimiqyaslı layihələrdən kənarda qalıb və bunun ağrısını düşmən ölkə öz üzərində daha çox hiss edir. Hesab edilir ki, Azərbaycan torpaqlarını işğaldan azad etməyincə, Ermənistanın regiona inteqrasiya edərək inkişaf etməsi mümkünsüzdür. Belə vəziyyətdə Ermənistanın yalnız bir çıxış yolu qalır ki, o da Azərbaycanın həyata keçirdiyi layihələrə qoşulmaqdır. Amma bunun üçün ilk növbədə işğal siyasətinə son qoyulmasının vacibliyini də Ermənistanda yaxşı bilirlər. Maraqlıdır ki, elə bu istiqamətdə artıq Ermənistanda müəyyən təkliflər də səslənir.
Ermənistan üçün Qarabağ məsələsində daha bir problem isə erməni cəmiyyəti daxilində vəziyyətin qarşıdurma həddinə çatmasıdır. Xüsusən də Qarabağ erməniləri ilə Ermənistan erməniləri arasında bu hal özünü qabarıq şəkildə büruzə verir. Artıq Ermənistanda sosial şəbəkələrdə yer alan xəbərlərdə Xankəndini yenidən etiraz dalğasının bürüdüyü bildirilir. Qeyd olunur ki, artıq bir neçə gündür şəhərin mərkəzi küçələrində müxtəlif təbəqələrdən olan əhalinin iştirakı ilə mitinqlər, etiraz aksiyaları və yürüşlər keçirilir. Rəsmi İrəvan müxtəlif bəhanələrlə xüsusi təyinatlı dəstələri Xankəndiyə göndərsə də, görülən tədbirlər Ermənistan ictimaiyyətindən gizlədilir. Xəbərlərdə qeyd edilir ki, görünür, Nikol Paşinyan İrəvanda nail olduğu məqsədinə burada da çatmaq və “Qarabağ klanı”nı hakimiyyətdən birdəfəlik uzaqlaşdırmaq fikrindədir. Bundan başqa, Xankəndi şəhərində etiraz edənlər sabiq prezident Robert Köçəryanın həbsinə də qarşıdır. Etirazçılar Köçəryanın azad edilməsini tələb edirlər. Separatçılar Köçəryanı qəhrəman elan edərək İrəvana yürüş elan ediblər. Separatçılardan aldığı dəstəyə arxalanan və konstitusiya quruluşunu devirməkdə təqsirləndirilən Köçəryan isə yenidən həbs edilməsi ilə bağlı Kassasiya Məhkəməsinə şikayət verərək sərbəst buraxılmasını tələb edib. Qeyd edək ki, 2008-ci ilin martın 1-də ölkədə keçirilən etiraz aksiyalarının dağıdılması zamanı 10 nəfərin ölümü və Ermənistanın konstitusiya quruluşunu devirmək cəhdi ilə əlaqədar açılan cinayət işi çərçivəsində ittiham olunan Köçəryan iyulda saxlansa da, apelyasiya şikayətindən sonra azad edilib. 15 noyabrda isə Ermənistanın Kassasiya Məhkəməsi onun işi üzrə apelyasiya qərarının ləğvi və sabiq prezidentin təkrar həbsi ilə bağlı prokurorluğun şikayətini qismən təmin edərək işi yenidən apelyasiya məhkəməsinə göndərib. 27 noyabrdan etibarən, baş prokuror Artur Davtyan da daxil olmaqla, 6 prokurorun iştirakı ilə işə baxılıb. Davtyan bildiirb ki, Köçəryan 2008-ci ildə İrəvanda baş verən dövlət terrorunun ideya müəllifidir və təcili şəkildə azadlıqdan məhrum olunmalıdır. Nəhayət, Apelyasiya Məhkəməsi 7 dekabrda çıxardığı son qərarla prokurorluğun şikayətini təmin edib və o, yenidən həbs olunub. Amma indiki proseslər göstərir ki, Köçəryan “Qarabağ klanı”ndan aldığı dəstəklə baş nazir Nikol Paşiynana qarşı yeni müqavimətə başlamağı düşünür. Xankəndidən ona gələn dəstək fonunda isə Köçəryanın daha radikal mövqedən çıxış etməsi gözlənir. Məhz bu vəziyyətdə Paşinyanın “Qarabağ klanı”nı sıradan çıxarmaq üçün güc yoluna əl atması da təbii sayılır. Respublika Partiyasının mətbuat katibi Eduard Şarmazanov isə bu durumda ölkədə yarana biləcək vətəndaş qarşıdurmasına görə Paşinyanın məsuliyyət daşıyacağını bildirib. O deyib ki, Paşinyan uğursuzluqluarını ört-basdır etmək üçün belə qarşıdurmalara diqqət ayırır: “Paşinyan artıq böyük problemlərlə üzləşib və bundan diqqəti yayındırmaq üçün hər cür vasitəyə əl atır. Paşinyanın uğursuzluqları çoxdur. Məhz onun dönəmində ilk dəfə Diaspor Nazirliyi qapadıldı. Bizim artıq Mədəniyyət Nazirliyimiz olmayacaq. Eləcə də ilk dəfə Ermənistan KTMT baş katibi vəzifəsindən məhrum edildi və ilk dəfə minlərlə vətəndaş yeni ili işsiz kimi qarşılayacaq. Yenə də Paşinyan sayəsində ilk dəfə “Qarabağ qəhrəmanı” və “Qarabağın prezidentləri” həbs edildi. - İlk dəfə “Qarabağ azadlıq müharibəsi” hakimiyyətin “damp-dump” ilə ələ keçirilməsindən daha az vacib oldu. İlk dəfə real müxalifət olmayan parlamentə sahib olacağıq. Amma bunlar hamısı deyil. İlk dəfə müqəddəs Eçmiədzinin dəftərxanası işğal edildi, ilk dəfə bütün ermənilərin katolikosuna hücum oldu, ilk dəfə homoseksuallar polisə hücum etdi, ilk dəfə ölkə başçısı xalqını qaralar və ağlara böldü. Bütün bunların hamısı cəmi 8 ayda baş verib. Amma bunlar fonunda mümkün vətəndaş qarşıdurması ölkəmizə daha böyük zərbə olacaq və bundan fayda götürən tərəflərdən biri Azərbaycan olacaq, biz Qarabağı itirəcəyik“.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
