Məlum olduğu kimi gələn həftə İrəvanda Ermənistan-ABŞ hərbi təlimləri keçiriləcək. Pentaqonun bu xüsusda yaydığı məlumatda qeyd edilir ki, Ermənistanda beynəlxalq sülhməramlı missiyalarda iştiraka hazırlıq çərçivəsində 11-20 sentyabr tarixlərində Müdafiə Nazirliyinin “Zar” təlim mərkəzində “Eagle Partner 2023” birgə hərbi təlimləri keçiriləcək.
Qeyd olunur ki, təlimlərdə sülhməramlı tapşırıqların yerinə yetirilməsi zamanı münaqişə tərəfləri arasında münasibətlərin sabitləşdirilməsi üzrə əməliyyatlar işlənəcək. Eyni zamanda, komandanlıq-nəzarət və taktiki rabitə sahəsində təcrübə mübadiləsi aparılacaq.
Xatırladaq ki, bütün bunlar Ermənistanın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) təlimlərində iştirakından imtinası fonunda baş verir. Kremlin mətbuat katibi Dmitri Peskov qeyd edir ki, İrəvanın ABŞ-la hərbi təlimlər keçirmək planları Rusiyada ciddi narahatlıq doğurur: “Təlimlər təbii ki, xüsusən də indiki vəziyyətdə narahatlıq doğurur. Ona görə də biz bu xəbərləri dərindən təhlil edib, vəziyyəti izləyəcəyik”. Rusiyalı siyasi ekspert Yevgeni Mixaylov isə bildirir ki, Emənistanla ABŞ-ın keçirəcəyi birgə təlimlər İrəvanın Moskvaya qarşı xəyanətidir. O qeyd edib ki, Ermənistanın bu qərarı Moskva ilə İrəvan arasında ikitərəfli münasibətlərə zərbədir: “Bu, Azərbaycan və Rusiyanın maraqlarını daha da yaxınlaşdırır. İki ölkə razılaşmalara dəqiq əməl edir və 2020-ci ilin noyabrında imzalanmış üçtərəfli bəyanatı yerinə yetirirlər, Ermənistan isə buna əməl etmir”. Rusiya Siyasi Tədqiqatlar İnstitunun direktoru, politoloq Sergey Markov isə bildirib ki, Ermənistan lideri Nikol Paşinyan ABŞ ordusunu ölkəsinə dəvət etməklə Rusiyaya meydan oxudu: “Paşinyan həm Rusiyaya, həm də Azərbaycana meydan oxudu. O, ABŞ ordusunu Ermənistana dəvət edib. Hələlik təlimlərə... Xüsusilə Rusiya prezidentini təhqir etmək üçün Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinə qoşulur. Fransa indi Ermənistanın əsas müttəfiqidir. O, bunun əvəzini ödəyəcək. Qarabağ tamamilə öz doğma evinə qayıtmalıdır. Mümkündür ki, bu yaxın gələcəkdə baş versin. Görək sevimli Fransa Ermənistana necə kömək edəcək”. ABŞ-la birgə keçiriləcək təlimlərlə yanaşı, Rusiyanı narahat edən məqamlardan biri də odur ki, Ermənistan NATO-ya üzvlüyə də dəvət olunur. Amma bunun üçün İrəvanın KTMT-ni tərk etməsi də öəsas şərtlərdən biridir. Ermənistan isə davranışı ilə KTMT-ni tərk etməyə hazır görünür. Düzdür, Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Aleksandr Qruşko NATO-nun Genişlənmə üzrə Avstriya Komitəsinin sədri Günter Fehlingerin Ermənistanın NATO-ya üzv olmasının zəruriliyi ilə bağlı bəyanatlarını böyük fantaziyalar adlandırıb. Qruşko bununla bağlı bildirib: “Bu, böyük fantaziyalardır. Ermənistan KTMT-nin üzvüdür və biz reallıqdan çıxış edirik". O vurğulayıb ki, Moskva və İrəvan hərbi və siyasi əməkdaşlığı gücləndirməkdə davam edəcəklər: “Bu, bizim müttəfiqimizdir və təhlükəsizlik sahəsində biz bir-birimizə güvənirik. Mən əminəm ki, bu sabitlik bizim ikitərəfli münasibətlərimizdə gələcək illər üçün həlledici olacaq”. Amma Ermənistanda heç də Rusiyadakı kimi düşünmürlər. Bu barədə danışmazdan öncə qeyd edək ki, bir neçə gün əvvəl NATO-nun Genişlənmə üzrə Avstriya Komitəsinin sədri Günter Fehlinger Ermənistanı Alyansa qoşulmağa çağırıb. Bundan dərhal sonra Ermənistan xarici işlər nazirinin müavini Vaan Kostanyan ölkəsinin NATO ilə müxtəlif formatlarda əməkdaşlıq etdiyini və bu prosesi davam etdirməyə hazır olduğunu bildirib. Rusiyalı hərbi ekspert, “Milli müdafiə” jurnalının baş redaktoru İqor Korotçenko bildirir ki, Ermənistanın Moskvaya istənilən xəyanəti mümkündür: “O səbəbdən Moskva İrəvanla siyasi çəkişmələrə girməməlidir. Biz artıq hər şeyi dedik. Nəhayət, özünüzə hörmət etməlisiniz. Əgər Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan və onun yaxın ətrafı Rusiyaya qarşı kobudluq edirsə, ölkəmizi və onun məmurlarını təhqir edirsə, biz qeyd edirik və nəticə çıxarırıq”. Ekspert Ermənistan hakimiyyətinin mövcud siyasi kursu fonunda bir sıra proqnoz və tövsiyələrlə çıxış edib: “Moskva ilə Bakı, Tehran və Ankara arasında fövqəladə qapalı hərbi-siyasi məsləhətləşmələr zəruridir. Rusiya, Azərbaycan, İran və Türkiyə regionda, daha doğrusu Ermənistan ərazisində ABŞ və Fransa hərbi bazalarının, eləcə də NATO və Aİ-yə üzv olan digər ölkələrin hərbi kontingentinin görünməsində qətiyyən maraqlı deyil. Ermənistan silahlı təxribatları, eləcə də Rusiya və Azərbaycanı münaqişəyə sövq etmək üçün Qarabağda Rusiya sülhməramlılarına qarşı separatçı qeyri-qanuni silahlı birləşmələrin təxribatları mümkündür. Vladimir Putin və İlham Əliyev lazım gələrsə, bu barədə mediaya məlumat vermədən müəyyən məsələləri şəxsən müzakirə edə bilərlər”.
Bununla yanaşı, ekspert qeyd edir ki, Rusiya Erməniləri İttifaqı İrəvana nümayəndə heyəti göndərərək Paşinyanla KTMT-dən çıxmaması və Amerika-Ermənistan hərbi təlimlərinin ləğv edilməsini tələb etmək üçün onunla şəxsi görüş tələb etməliidr: “Rusiya Erməniləri İttifaqı da bəyan etməlidir ki, o, Kremlin siyasətini tam və hərtərəfli dəstəkləyir, bu təşkilatın üzvləri üçün Rusiyanın maraqları birinci, üçüncü dövlətlərin maraqları ikinci dərəcəlidir. Fransa və ABŞ-ın erməni diasporları Rusiyaya qarşı dost olmayan subyektlərdir. Ermənistanın KTMT-dən çıxması və Moskva ilə müttəfiq əlaqələri dayandırması ilə bağlı Paşinyanın mümkün bəyanatında siyasi və hərbi addımlar məntiqini hazırlamaq... Mümkün mənfi təsirləri minimuma endirmək üçün bunu indi etmək lazımdır. Paşinyanın arxasında duran Qərb marionetlərinin sanksiyalar kontekstində Şimal-Cənub dəhlizinin dayanıqlı fəaliyyətini pozmaq və Cənubi Qafqazı müharibəyə sürükləmək kimi məqsədini anlamaq üçün soyuqqanlılığı və təmkinliyi qoruyub saxlamaq”. Rusiya Prezidenti yanında Beynəlxalq Münasibətlər Şurasının üzvü, politoloq Boqdan Bezpalko da qeyd edir ki, Nikol Paşinyan Rusiyanın səbrini sınamağa başlayır. Onun sözlərinə görə, Ermənistanın ABŞ-la birgə təlimlər keçirmək planları nümayişkaranə bir addımdır və İrəvanın Qərbə istiqamətlənməyə çalışdığını göstərir. Bezpalko qeyd edib ki, Paşinyan ölkəsi ilə Rusiya arasında müttəfiqlik münasibətləri fonunda qəbuledilməz olan bir sıra nümayişkaranə addımlar atır və bununla da Rusiyanın səbrini sınamağa başlayır. Atılan addımlar da öz növbəsində Ermənistan rəhbərliyinin Rusiya ilə münasibətləri pozmaq istədiyinin əyani sübutudur. Rusiyalı politoloqun fikrincə, Ermənistanın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatını tərk etməsi riski var.
Nahid SALAYEV
