Qarabağda məskunlaşmış ermənilər getdikcə daha çox əmin olurlar ki, onların taleyini həll edən əsas dövlət Azərbaycandır. Məhz Azərbaycanın razılığı əsasında kimlərsə onlara hansısa yükü çatdıra bilər. Qarabağ ermənisi və bir vaxtlar separatçı rejimin rəhbərləri sırasında yer alan Samvel Babayan qeyd edir ki, Azərbaycanın təklifi ilə razılaşıb paket həll çərçivəsində malların eyni vaxtda Laçın yolu və Ağdam vasitəsilə Qarabağa gəlməsini təmin etmək lazımdır.
Bundan başqa, Babayanın fikrincə, paketdə Qarabağ məsələsinin yekun həlli də olmalıdır: “Əks halda, bir neçə yük avtomobili keçirməklə problem həll olunmayacaq. Biz bu problemin kompleks həllini təmin etməliyik. Tutaq ki, bir-iki gündə bir maşın Ağdamdan keçirib sonra bu yolu yenidən bağlamaq və ya Laçından 10 maşın buraxmaq problemi həll etməyəcək. Ümumi kompleks həll yolu tapmalıyıq: hara gedirik, nə edirik, yaxşı, daha 10 maşın gətirdik, yedik, sonra nə? Növbəti addım nədir?”. Babayan qeyd edib ki, yaxın vaxtlarda 20-yə yaxın bənddən ibarət və hələ də işlənməkdə olan yanaşmalarını ictimaiyyətə təqdim edəcək: “Qarabağda indiki siyasi qüvvələr təklifimizi qəbul etməyib. Nəticədə bu gün onlar özlərini çıxılmaz vəziyyətdə görürlər və bir-birini günahlandırırlar. Daha 7 gün gözləyək, görək məsuliyyəti kimin üzərinə atacaqlar. İndi “Qarabağ hökuməti” belə siqnal verir: ya Ağdam vasitəsilə yardımı qəbul etsinlər, Azərbaycana inteqrasiya etsinlər, ya da Qarabağı tərk etsinlər. “Hakimiyyət” bundan başqa həll yolunun olduğunu başa düşmür. Mən Qarabağın indiki “iqtidarının” nə etdiyini belə görürəm: o, elə bir vəziyyət yaradır ki, Ağdam vasitəsilə yardım müzakirə edilir və ya Qarabağdan köçmə məsələsi nəzərdən keçirilir. Bir sözlə, heç bir problemi həll etmədiklərinin fərqinə varmadan sirk təşkil edirlər. Onlar Qarabağdakı erməniləri məhvə sürükləyirlər, olan budur”. Qarabağda separatçı rejimə rəhbərlik edənlər bəyan edirlər ki, Azərbaycanın Ağdam-Xankəndi yolu ilə göndərdiyi yükləri qəbul etməyəcəklər. Bu fonda erməni politoloq Aleksandr İsgəndəryan qeyd edir ki, Azərbaycanın iradəsinə kimsə təsir edə bilməyəcək. Onun fikrincə, vəziyyətin inkişafının birinci variantı ondan ibarətdir ki, Azərbaycan heç bir tərəfdən, yəni Laçın və Ağdam yollarından humanitar yardıma icazə verməyəcək və Avropanın artan təzyiqi ilə vəziyyət təxminən indiki kimi qalacaq. İsgəndəryan qeyd edib ki, Ermənistana və “Qarabağ”a da qapalı formada təzyiq edildiyi şübhəsizdir, ancaq hazırda açıq təzyiq Azərbaycanadır: “Fransadan gələn humanitar yük nə deməkdir? Bu, sadəcə hansısa ictimai təşkilat deyil, burda siyasi kontekst var. Digər tərəfdən, Azərbaycanın necə reaksiya verdiyini görmək olar. İnsanların həbsi və saxlanması da təsadüfi deyil”. O, Bakının vasitəçi qəbul etməyə hazır olduğuna şübhə etdiyini bildirib: “Çünki Bakının konsensus və güzəşt etmək fikri yoxdur”. İsgəndəryan ikinci variant kimi hər iki yolun açıla biləcəyini qeyd edib: “Ancaq burda da altvariantlar var: yollar hansı formada açılacaq, hansı müddətə, hansı müddətdən sonra bağlanacaq, bu sadə keçid olacaq, yoxsa təchizat fürsəti yaradacaq? Təsəvvür etmək çətindir ki, azərbaycanlılar Ağdamdan keçid olmadan Laçından yük göndərməyə razılaşsınlar. Düşünmürəm ki, bunu edəcəklər”. Qarabağ ermənisi Metakse Akopyan isə bildirib ki, Ermənistan hakimiyyəti Azərbaycanın qarşısında acizdir: “Ermənistan hakimiyyəti Laçın dəhlizinin açılması istiqamətində teatr tamaşasından başqa heç bir addım atmadı, indi beynəlxalq ictimaiyyətdə suallar yaranıb: əgər söhbət ac qalmaqdan, ölməkdən gedirsə, o zaman hər iki tərəfdən humanitar yük Xankəndiyə keçə bilər. Bu mənada Azərbaycan uğur qazanır. Biz bu vəziyyətə düşməməli idik. Daha itirəcək heç nəyimiz yoxdur. Biz 9 aydır görürük ki, hər yeni gün əvvəlkindən daha pis və ümidsizdir. Mahiyyət etibarı ilə təzyiqlər artır. Çünki hər iki tərəf, Ermənistan və Azərbaycan sülh müqaviləsinin imzalanmasını sürətləndirmək istəyir. Ancaq Ermənistan üçün açıq-aşkar təhlükələr var”.
İstənilən halda reallıq budur ki, Azərbaycanın Qızıl Aypara Cəmiyyətinin Rusiyanın müvəqqəti nəzarətində olan Qarabağ iqtisadi rayonunda yaşayan ermənilərə humanitar yardım göndərməsi bir daha ölkəmizin öz vətəndaşlarına diqqətini və humanistliyini aşkar şəkildə nümayiş etdirir. Bu yardımın göndərilməsi Ermənistanın bir aydan çox müddətdir ki, “Laçın” sərhəd-buraxılış məntəqəsinə yaxın ərazilərdə göstərdiyi “humanitar yardım” şousuna nöqtə qoyur. Həmçinin bu aksiyaya qoşulmaq istəyən Fransa hökumətinə də yüklərin çatdırılması üçün Ağdam-Xankəndi yolundan istifadənin mümkünlüyünə dair siqnallar verir. Elə hərbçi ekspert Ədalət Verdiyev də qeyd edir ki, həqiqətən də Qarabağ iqtisadi rayonunda yaşayan erməni icmasının ərzağa ehtiyacı varsa, onlar Azərbaycanın humanitar yardımından istifadə etməlidirlər: “Yox, əgər belə yükdən onların yararlanmaq fikri yoxdursa, o təqdirdə Qarabağdakı ermənilərin Ermənistandan göndərilən humanitar yükə də ehtiyacı yoxdur. Bugünədək onların Qarabağda blokada və mühasirədə qalması ilə bağlı apardığı kampaniyanın tamamilə siyasi məqsədli şou olduğu ortaya çıxır”. Hərbçi ekspert AzərTAc-a açıqlamasında xatırladıb ki, son günlər Qarabağda keçirilən mitinqlərdə iştirak edən minlərlə insan və günlərlə ayaq üstə qalan ermənilər arasında heç kim dünyasını dəyişmədi: “Kimsə aclıqdan ölmədi və iştirakçılar arasında distrofiyadan əziyyət çəkənlər də müşahidə olunmadı. Xankəndidə elektrik və yaxud da internet kəsintisindən davamlı şikayət olunsa da, mitinqlər davam edən müddətdə Xankəndidə bir dəfə də olsun işıq sönmədi. Bu isə ermənilərin həmin məsələlərdə nə qədər yalan məlumatlar yaydıqlarını ortaya qoyur”.
Samirə SƏFƏROVA
