Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan sentyabrın 4-də Rusiyaya səfər edəcək. Bu barədə Rusiyanın dövlət agentliyi -TASS diplomatik mənbələrə əsasən məlumat yayıb. Səfər çərçivəsində Soçidə Ərdoğanla rusiyalı həmkarı Vladimir Putin arasında görüş olacaq.
Liderlərin, xüsusilə “Taxıl sazişi”ni müzakirə edəcəkləri gözlənilir. Putinlə görüş ərəfəsində Ankara Ukrayna, ABŞ və AB ilə taxıl sazişi üzrə təmasları gücləndirib. “İşlər Xarici İşlər Nazirliyi, Müdafiə Nazirliyi və Ticarət Nazirliyi vasitəsilə aparılır. Ərdoğan və Putin arasında aparılan danışıqlar ərəfəsində taxıl təşəbbüsünün həyata keçirilməsi ilə bağlı problemlərin aradan qaldırılması istiqamətində işlər intensivləşib”, - məlumatda qeyd olunub.
Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin Rusiyaya avqustun sonlarında səfər edəcəyi barədə indiyə qədər bir neçə təkzib olunmayan xəbərlər yayılsa da, son nəticədə onun Türkiyəyə səfəri baş tutmadı. Və yenə də Türkiyə Prezidenti Rusiyaya səfərə getmək məcburiyyətində qaldı. Bir sıra yerli və xarici siyasi analitiklər hesab edir ki, Putinin Türkiyəyə səfərə gəlməməsinin səbəblərindən biri onun barəsində Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin bir müddət öncə çıxardığı qərardır. Məlumdur ki, adıçəkilən məhkəmə Vladimir Putinin həbs olunması barədə qərar qəbul edib və dünya dövlətlərinin bir çoxu qarşısında bu qərarı yerinə yetirmək tələbi qoyulub. Putinin Rusiyadan kənara çıxmamasının səbəblərindən biri kimi xarici səfərlərinin onun təhlükəsizliyi baxmından riskli olmasına Kremldə yaranan əminlikdir. Siyasi analitiklər hesab edir ki, məhkəmə qərarı və təhlükəsizliyindən dolayı keçirdiyi narahatlıq Putinə Rusiya sərhədlərindən kənara çıxmağa maneələr yaradır.
Bəs, həqiqət nədən ibarətdir? Nədən Rusiya prezidenti dəfələrlə elan etməsinə baxmayaraq bu dəfə də Türkiyəyə getməkdən imtina etdi?
Hər şeydən əvvəl onu qeyd etmək lazımdır ki, Rusiya Prezidentinin Türkiyə səfəri haqqında məlumatlar bu il ərzində bundan əvvəl də bir neçə dəfə yayılıb və sonradan bu səfərlərin baş tutmayacağı məlum olub. Baxmayaraq ki, bu xəbərlər yayılanda Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi Vladimir Putinin həbs olunması haqda qərarı hələ qəbul etməmişdi. Bu səbəbdən hesab edirəm ki, digər bir çox ölkələrə səfərə gedə bilməməsində bu qərarın təsiri şübhəsiz olsa da, Putinin növbəti dəfə Türkiyəyə səfərinin reallaşmamasının kökündə Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin qəbul etdiyi qərar dayanmır. Putin yaxşı başa düşür ki, dünyada onu həbs eləməyəcək bir neçə dövlət varsa, onların öndə gedənlərindən biri məhz Türkiyədir. Putin Ərdoğana güvəndiyini dəfələrlə bəyan edib və heç kimin şübhəsi yoxdur ki, Rusiya prezidenti Türkiyəyə səfər etsə belə, Türkiyə dövləti onu həbs etməzdi.
Digər tərəfdən Türkiyə Roma statutunu imzalayan dövlətlər içərisində olmadığından onun məhkəmənin qərarını icra etmək öhdəliyi və məcburiyyəti yoxdur.
Bu səbəbdən, birmənalı şəkildə demək olar ki, Putinin Türkiyəyə səfər etməməsinin, eləcə də hətta Rusiyanın özünün daxilində son dərəcə az hərəkət etməsinin kökündə həyatına təhlükə ilə bağlı keçirdiyi qorxular dayanır. Vladimir Putin nəinki xaricə getməyə, hətta Rusiya daxilində hərəkət etməyə də ehtiyat edir, nadir hallarda qısa müddətə yerləşdiyi təhlükəsiz yerdən kənara çıxmağa çalışır. Bəzən mətbuat kənara çıxanın Putinin özü olub-olduğunu da şübhə altına alan iddialar səsləndirir. Bu səbəbdən hesab edirəm ki, Rusiya liderinin Türkiyəyə səfərinin də təxirə salınmasının əsas səbəbi onun həbs olunması ilə qətiyyən bağlı deyil, təhlükəsizliyi ilə əlaqədar keçirdiyi narahatlıqlardır.
Bu narahatlıqlar isə hələ uzun müddət davam edəcək. Nə qədər ki, Ukrayna müharibəsi bitməyib, orada dinc və günahsız insanların qanı tökülür, Ukrayna hər gün Rusiya tərəfindən darmadağın edilir, Putin Ukrayna üçün bir nömrəli legitim hədəfdir və o da bu qorxunu yaşamaq məcburiyyətindədir. Üstəlik, Putin onu da yaxşı anlayır ki, Ukrayna və Rusiya arasında ədalətli sülhün imzalanmasında ən böyük maneənin Rusiya prezidenti olduğunu dünyada dərk edənlər kifayət qədərdir. Məhz bu səbəbdən onun hakimiyyətdən hansısa formada uzaqlaşdırılması məsələsi dünya kütləvi informasiya vasitələrində geniş müzakirə olunur. Gəlinən qənaət də bundan ibarətdir ki, Putinin dinc şəraitdə hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması qeyri-mümkündür və onun hakimiyyətdən kənarlaşdırılmasının yeganə yolu fiziki cəhətdən aradan götürülməsidir. Təbii ki, bu da onu qorxudur və səfərlərdən çəkindirir. Putin çox böyük texniki imkanları olan dövlətlərin ona qarşı qəsd hazırlayacağından ehtiyat edir. Ukraynanın günü-gündən artan dron hücumları da onu düşünmək və Rusiya sərhədlərindən kənara çıxmamaq məcburiyyətində qoyur. Bütün bunlara görə də Putin rahat yaşamaq imkanını xeyli dərəcədə itirib və hələ uzun müddət çox səfərlərdən imtina etmək məcburiyyətində qalacaq”.
Abutalıb Səmədov
