Hər bir cəmiyyətdə siyasi mədəniyyətin formalaşması əsas məsələlərdən biridir. Siyasi mədəniyyətin formalaşmasında siyasi partiyaların rolu böyük olmalıdır. Yəni bu istiqamətin təlqin edilməsində siyasi simalar, həyatını bu işə həsr edənlər aktivlik göstərməlidir.
Azərbaycan cəmiyyətində siyasi mədəniyyətin formalaşdığını deyə bilərik. Bizim insanlarımız kifayət qədər düşüncəli, siyasi biliyi mədəniyyəti olan insanlardır.
Bəs siyasi mədəniyyət nədir? O bizə nə üçün lazımdır?
Bu terminə verilən tərtifə görə, mənəvi mədəniyyətin tərkib hissəsi olan siyasi mədəniyyət politologiya elminin mühüm anlayışlarından biridir. Siyasi mədəniyyət anlayışı iki mənada işlənir. Geniş mənada siyasi mədəniyyət bəşər cəmiyyətinin yaratmış olduğu ümumi mədəniyyətin bir hissəsi kimi işlənir. Yəni bu halda iqtisadi mədəniyyət, dini mədəniyyət, əxlaqi mədəniyyət və s. kimi hər bir cəmiyyətdə siyasi mədəniyyət də mövcuddur. Onlar bir-biri ilə sıx bağlıdır. Dar mənada siyasi mədəniyyət hər bir fərdin, sosial qrupun, sinfin və ya millətin siyasi davranış və fəaliyyət qaydalarının, onların siyasətdə, siyasi hakimiyyətə münasibətlərinin ifadəsi kimi başa düşülür.
Siyasi mədəniyyət bütövlükdə siyasi davranış siyasi biliklərə yiyələnmək, siyasi baxışları qiymətləndirmək, nəhayət, siyasi fəaliyyət mədəniyyətidir. Siyasi mədəniyyətin subyekti cəmiyyət, siniflər, sosial qruplar, siyasi partiyalar, təsisatlar, şəxslər və s. ola bilər.
Məlumatlara görə, müasir dövrdə Azərbaycanın sosial-iqtisadi ictimai-siyasi vəziyyəti cəmiyyətimizdə mövcud olan siyasi qüvvələrin ölkənin siyasi sistemində iştirak edən və etməyən bütün siyasi partiya və qurumların respublikanın iqtisadi, sosial, mədəni inkişafı naminə bir araya gəlməlidir. Necə ki, 44 günlük Vətən savaşında itirilmiş torpaqlarımızı geri qaytarmaq naminə bir araya gəldilər, vahid bir mövqedən çıxış etdilər, dövlətçilik məsələsində yenə eyni mövqeni tutmalıdırlar. Bu onda siyasi mədəniyyətin bariz nümaunəsi olardı.
Azərbaycanda da xeyli sayda siyasi parrtiya var ki, onların bir neçəsi parlamentdə təmil olunur. Azərbaycanda siyasi partiyaların fəaliyyəti “Siyasi Partiyalar haqqında” Qanunla tənzimlənir, eyni zamanda digər qanunvericilik aktlarında da bu məsələ ehtiva olunub.
Siyasi partiyalar haqqında qanunvericilik pozularsa...
Bildiyimiz kimi, ölkədə siyasi partiyaların sayı çox deyil və bir çox hallarda biz siyasi partiyalar barədə qanunun pozulduğunun da şahidi oluruq. Buna görə qanunvericilikdə cəza növü də təsbit edilib.
Prezident İlham Əliyevin İnzibati Xətalar Məcəlləsinə dəyişiklik edilməsi haqqında qanunu təsdiqləyib və yeni qanuna əsasən siyasi partiyalar haqqında qanunvericiliyin pozulmasına görə yeni cərimələr müəyyənləşib.
Dəyişikliklə Azərbaycan ərazisində xarici dövlətlərin siyasi partiyalarının, habelə onların bölmələrinin və təşkilatlarının təsis edilməsinə və ya fəaliyyətinə görə fiziki şəxslər 700 manatdan 1000 manatadək, vəzifəli şəxslər isə 1 500 manatdan 2 000 manatadək, hüquqi şəxslər isə 6 000 manatdan 8 000 manatadək cərimə olunacaq.
Siyasi partiyanın səlahiyyət müddəti bitmiş orqanları (struktur qurumları) tərəfindən partiyanın fəaliyyəti ilə əlaqədar hər hansı hərəkətlərin edilməsinə, o cümlədən qərarların qəbul edilməsinə və ya sənədlərin imzalanmasına görə fiziki şəxslər 700 manatdan 1 000 manatadək məbləğdə cərimələnəcək. Siyasi partiya üzvlərinin reyestrində baş vermiş sonrakı dəyişikliklər barədə "Siyasi partiyalar haqqında" qanunla müəyyən edilmiş müddətdə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqana (quruma) məlumatın təqdim edilməməsinə görə vəzifəli şəxslər 1 000 manatdan 1 500 manatadək, hüquqi şəxslər isə 2 000 manatdan 3 000 manatadək cərimə olunacaq.
İctimai-siyasi nəşrlərin, digər təbliğat və təşviqat materiallarının hazırlanması və satışı istisna olmaqla, siyasi partiyanın sahibkarlıq fəaliyyətinin digər növləri ilə məşğul olmasına görə inzibati xəta nəticəsində vurulan ziyanın (əldə edilmiş gəlirin) 2 mislindən 4 mislinədək miqdarda cərimə ediləcək.
Siyasi partiya tərəfindən dövlət orqanlarının (qurumlarının), yerli özünüidarəetmə orqanlarının, vəzifəli şəxslərin fəaliyyətinə, həmçinin digər şəxslərin sahibkarlıq fəaliyyətinə müdaxilə edilməsinə görə vəzifəli şəxslər 1 000 manatdan 1 500 manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər 3 000 manatdan 5 000 manatadək məbləğdə cərimə olunacaq.
Siyasi partiyanın digər ölkələrin siyasi partiyaları ilə sazişin bağlanması və ya siyasi partiyaların beynəlxalq ittifaqlarına üzvlüyə daxil olması barədə "Siyasi partiyalar haqqında" qanunla müəyyən edilmiş müddətdə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqana (quruma) məlumat verməməsinə görə vəzifəli şəxslər 500 manatdan 700 manatadək, hüquqi şəxslər isə 1 500 manatdan 2 000 manatadək cərimə ediləcək.
Siyasi partiyanın "Siyasi partiyalar haqqında" qanunun tələblərini pozmaqla qəbul etdiyi ianəni həmin qanunla müəyyən edilmiş müddətdə geri qaytarmamasına, bu mümkün olmadığı halda isə onu dövlət büdcəsinə köçürməməsinə görə inzibati xətanın bilavasitə obyekti olmuş ianə məbləğinin 60 faizindən 80 faizinədək məbləğdə cərimə olunacaq.
Siyasi partiyaların müvafiq qanunvericiliyin şərtlərini pozması onun maliyə sanksiyasına məruz qalmasına səbəb olacaq. Ekspertlər qeyd edirlər ki, bəzi partiyalar qanunun müvafiq bəndlərini dəfələrlə pozublar, amma son dəyişiklikdən sonra cərimələrə görə bu addımı ata bilməyəcəklər. Sözügən məsələnin qanunla tənzimlənməsinin cəmiyyətin siyasi faəllığına səbəb olmaqla yanaşı həm də partiyaların daha məsuliyyətli davranmasına şərait yaradacaq, onların öz səlahiyyətlərini aşmasına imkan verməyəcək. Heç şübhəsiz ki, bu dəyişçiklik siyasi mədəniyyətin formalaşmasına daha böyük stimul verəcək.
Hesab etmək olar ki, qanunvericilik aktları təkminləşdikcə, siyasi partiyalar da öz fəaliyyətlərində yol verdikləri nöqsanları aradan qaldıracaq, bu həm də məsuliyyətsiz bəyanatlara, çıxışlara da son verəcək...
Bütün hallarda qanunvericiliyin pozulmasına görə, cərimələrin müəyyənləşdirilməsi çox müsbət haldır və bu partiyaların fəaliyyətlərini daha şəffaf, daha səmərəli qurmasına da imkanlar açacaq.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
