Rusiya və Qərb arasında Ukraynada davam edən qarşıdurma artıq Afrikadaya da sirayət etməkdədir. Söhbət Nigerdə başlanması gözlənilən müharibədən gedir. Fransanın təhriki ilə artıq Qərbi Afrika İqtisadi Birliyinin (ECOWAS) sammitində təşkilata üzv ölkələrin liderlərinə qurumun ehtiyat qüvvələrinin dərhal hazır vəziyyətə gətirilməsi tapşırılıb. Bu barədə “ECOWAS” Komissiyasının sədri Ömər Aliu Turey məlumat verib.
Onun sözlərinə görə, birliyə üzv ölkələrin Baş Qərargah rəislərinə Nigerdə konstitusiya quruluşunu bərpa etmək vəzifəsi ilə ehtiyat qüvvələri hərtərəfli hazır vəziyyətə gətirmək tapşırılıb: “Nigerdə konstitusiya quruluşunun bərpası üçün bütün variantlar masa üzərindədir”. Qeyd olunub ki, birlik Nigerdə vəziyyətin sülh yolu ilə nizamlanmasına sadiqdir, lakin bütün variantlardan istifadə etməyə də hazırdır. Xatırladaq ki, Qərbi Afrika İqtisadi Birliyinin Nigeriyanın paytaxtı Abucada fövqəladə iclası keçirilib və əsas diqqət Nigerdə hakimiyyəti ələ keçirmiş üsyançılara qarşı növbəti addımların işlənib hazırlanmasına yönəlib. Nəticədə Qərbi Afrika İqtisadi Birliyinin dövlət başçıları Nigerdə mümkün qədər tez hərbi əməliyyata başlamaq barədə razılığa gəliblər. Fil Dişi Sahili Respublikasının prezidenti Alassan Uattara Abucadan qayıtdıqdan sonra bildirib: “Qərargah rəisləri məsələləri yekunlaşdırmaq üçün daha bir neçə konfrans keçirəcəklər, lakin əməliyyatın mümkün qədər tez başlaması üçün dövlət başçılarının razılığı var.
Xatırladaq ki, iyulun 26-da Niger prezidentinin mühafizə rəisi general Ömər Çianinin komandanlığı ilə ölkə paytaxtı olan Niameydəki prezident aparatında prezident Məhəmməd Bazum və ailəsi həbs edilib. Eyni zamanda, polkovnik Amadu Əbdül Rəhmanın başçılıq etdiyi digər Niger əsgərləri qrupu canlı televiziya proqramı vasitəsilə dövlət çevrilişini elan edib və Bazum hökumətinin fəaliyyətinə son qoyulduğunu rəsmən bəyan edib. Əbdül Rəhman bu bəyanatında bildirib ki, təhlükəsizlik və müdafiə qüvvələri təhlükəsizlik vəziyyətinin pisləşməsi və pis idarəçiliyə görə çevriliş etmək məcburiyyətində qalıb. O, xarici ölkələrdən Nigerin vəziyyətinə hər hansı müdaxilədən çəkinməyi xahiş edib. Əbdül Rəhman həmçinin dövlət qurumlarının fəaliyyətinin dayandırıldığını, Nigerin bütün sərhədlərinin bağlandığını və ölkə daxilində hərbi vəziyyətin qurulduğunu da açıqlayıb. Niger silahlı qüvvələri Niger Ordusunun Baş Qərargah rəisi general Əbdu Siddiq İsanın imzası ilə bəyanat yayıb və qan tökülməsinin qarşısını almaq, prezidentin və ailəsinin həyatını xilas etmək və xalqın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün çevrilişi dəstəklədiklərini bəyan ediblər. Hərbçilər növbəti addımlarında iyulun 28-də “Vətənin Mühafizəsi Üzrə Milli Şura” yaradıb və prezident mühafizə qüvvələrinin komandanı Ömər Çianini bu şuraya rəhbər seçiblər. Fransa prezidenti Emmanuel Makron Nigerdəki çevrilişi qeyri-qanuni adlandırıb və Fransanın müvafiq addımlar atmağa hazır olduğunu bildirib. Bu da təsadüfi deyil. Müstəmləkəçilik iddialarından əl çəkmək istəməyən Fransa artıq Afrika qitəsindəki mövqelərini tamamilə itirmək təhlükəsi qarşısındadır. Buna qədər isə Fransa yüz illər boyu Afrikanın təbii sərvətlərini vəhşicəsinə talan etməklə, Afrika xalqlarını aclığa, səfalətə düçar etməklə dünyanın 7-ci iqtisadiyyatına malik ölkə səviyyəsinə gəlib çatıb. Bu ölkənin mövcud potensialının təməlində Afrika ölkələrinin istismarı nəticəsində əldə olunan resurslar dayandığı üçün Afrikasız Fransanın yeni tarixinin olmayacağı da obyektiv gerçəklikdir. Təkcə bir məqamı qeyd edək ki, Fransa atom elektrik stansiyalarının (AES) sayına görə dünyada ilk sırada dayanır. Ölkədə 19 AES fəaliyyət göstərir və Fransanın elektrik enerjisinə olan ehtiyacının 70 faizini bu stansiyalar təmin edir. Şübhəsiz ki, belə bir enerji strukturunu saxlamaq üçün AES-lərin fasiləsiz uranla təmin edilməsi lazımdır. Fransanın uran ehtiyatları 2003-cü ilin əvvəlində tamamilə tükənib. Hazırda Fransanın enerji balansının təxminən dörddə üç hissəsi Afrika uranından asılıdır. Fransanın uranla və digər təbii resurslarla zəngin ölkələrdən, o cümlədən Mali, Cənubi Afrika Respublikası və Burkina-Fasodan qovulması və hazırda dünya uran ehtiyatlarının 5 faizinə sahib olan Nigeri tamamilə tərk etmək təhlükəsi qarşısında qalması Parisi ciddi narahat edir. Çünki baş verənlər, Afrikadakı mövqelərinin tamamilə itirilməsi Fransa üçün ciddi iqtisadi nəticələrə səbəb olacaq. Bu səbəbdən Fransa, güc yolu ilə olsa belə, hərbi xunta tərəfindən devrilmiş Niger prezidenti Məhəmməd Bazumun hakimiyyətinin bərpasında israrlıdır. Bunu bilən Rusiya ilk növbədə "Vaqner” özəl hərbi şirkəti ilə Nigerdə üsyançıları dəstəkləmək qərarına gəlib. Təsadüfi deyil ki, Niqerin devrilmiş prezidenti də Afrikanı "Vaqner” qrupu və Rusiya təsirindən xilas etməyə çağırış edib.
Bazum “The Washington Post” qəzetindəki məqaləsində yazıb ki, əgər ölkədə çevriliş uğurlu olarsa, bunun ölkə, region və bütün dünya üçün dağıdıcı nəticələri olacaq. O, öz məktubunda xüsusilə qeyd edib ki, Nigerin hərbi xuntası, qonşu Mali və Burkina-Faso xuntaları kimi, Nigerə indiyədək İslam radikal qruplaşmaları ilə mübarizədə kömək edən fransız və amerikalıların əvəzinə Rusiyanın “Vaqner” özəl hərbi şirkətini dəvət etmək istəyir: “Bütün Mərkəzi Sahel regionu "Vaqner” qrupu vasitəsilə Rusiyanın təsiri altına düşə bilər, onların terrorçu metodları isə Ukraynada əyani şəkildə nümayiş etdirilib”. İndi Qərbin dəstəklədiyi Bazumun hakimiyyətinin bərpası üçün Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi Nigerin vəziyyətinə müdaxiləni əsassız hesab edir. “Vaqner”in lideri Yevgeni Priqojin isə “Telegram” kanalında özünü Nigerdəki çevrilişə görə məsuliyyət daşıyan şəxs kimi təqdim edib və bu hərəkəti Niger xalqının müstəmləkəçiliyə qarşı müstəqillik əldə etmək səyi hesab edib. Nigerdə “Vaqner”in dəstəyi ilə hökumət dəyişikliyindən sonra Rusiya bu ölkəyə hərbi dəstəyini artırır. Bu fonda hesab olunur ki, Niger Rusiya və Qərbin yeni toqquşma məkanına çevriləcək.
Nahid SALAYEV
