Məlum olduğu kimi, bu günlərdə Gürcüstan Ermənistanda istehsal olunan “Matsun” əmtəə nişanlı süd məhsulunun (qatıq) öz ərazisi vasitəsilə Rusiyaya tranzitini qadağan edib. Buna səbəb Gürcüstanın “matsoni” adını özünün coğrafi göstəricisi kimi qeydiyyata almasıdır. Ermənistan istehsalçıları “matsun”u Rusiyaya Gürcüstan üzərindən “erməni dağ yoqurtu” adı altında ixrac etməyə məcbur olublar.
Ermənistanın İqtisadiyyat Nazirliyindən bildirilib ki, ölkə hələ 2011-ci ildə “matsoni” adının qeydiyyatı ilə bağlı Avropa İttifaqı və Gürcüstanın müvafiq orqanlarına etiraz bildirsə də, bu, diqqətə alınmayıb. Ermənistanın süd məhsulları istehsalçıları öz növbələrində bildiriblər ki, Gürcüstan “matsoni” adını coğrafi göstərici kimi çoxdan qeydiyyata alıb və son zamanlara qədər heç bir tələb irəli sürülməyib, nə qadağa, nə də maneə olub. Gürcüstanın Kənd Təsərrüfatı və Ətraf Mühitin Mühafizəsi Nazirliyinin Qida və kəndlərin inkişafı Departamentinin rəhbəri Tengiz Kalandadze isə qeyd edir ki, Gürcüstanda 20-yə yaxın müxtəlif qida məhsulu patentləşdirilib: “Bu məhsullara çaça, çurçxela, müxtəlif pendir növləri və matsoni daxildir”. Onun sözlərinə görə, həmin qida məhsullarının hətta adlarına bənzər adların istifadəsi qadağandır: “Bu səbəbdən Ermənistanda istehsal olunan “matsun” məhsulunun tranzitinə qadağa qoyulub”. Məsələyə Gürcüstanın Milli Əqli Mülkiyyət Mərkəzinin sədr müavini Nino Çikovani də münasibət bildirib. O deyib ki, ölkədə coğrafi göstərici kimi qeydiyyata alınmış qida məhsulu adlarından birbaşa və ya bilavasitə, həmçinin ona bənzər simvoldan da istifadə qadağandır. Gürcüstanın Sənaye və Ticarət Palatasının direktor müavini Maqda Bolotaşvili öz növbəsində bildirib ki, dövlət “matsoni”nin Gürcüstan məhsulu kimi mövqeləndirilməsi üçün çoxlu resurs sərf edir. O qeyd edib ki, gürcüstanlı sahibkarlar da bu istiqamətdə inadlı fəaliyyət göstərir. Qeyd edək ki, “matsoni” gürcü qatıq qida məhsulunun adıdır. Gürcüstan bu adı özünün coğrafi göstəricisi kimi 2012-ci, Avropa İttifaqı isə bu göstəricinin Gürcüstana məxsusluğunu 2014-cü ildə qeydiyyata alıb. Elə indi də Gürcüstan tərəfi “matsun” və “matsoni” sözlərinin oxşarlığını və bu səbəbdən dolaşıqlıq yarandığını bildirir. Yaranmış vəziyyətdə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın göstərişi ilə “matsun”un ixracı ilə bağlı məsələlərin həlli üçün işçi qrup yaradılıb. Ermənistan İqtisadiyyat Nazirliyinin nəzdində İntellektual Mülkiyyət İdarəsinin rəhbəri Kristina Qambaryan “Azatutyun”a deyib ki, qanunvericilik dəyişiklikləri edildikdən sonra “matsun” çoğrafi nişan kimi qeydiyyatdan keçiriləcək. Qambaryanın sözlərinə görə, bundan sonra iki ölkə arasında erməni “matsun”unun və gürcü “matsoni”sinin qarşılıqlı tanınması üçün danışıqlara başlanacaq. O bildirib ki, bu məqsədlə “coğrafi nişanlar haqqında” qanuna müvafiq dəyişikliklər edilib: “Bundan sonra ümid edirik ki, Gürcüstan tərəfi ilə danışıqların nəticəsi olaraq qarşılıqlı şəkildə “matsoni” Ermənistan ərazisində, “matsun” isə Gürcüstan ərazisində tanınacaq”. Onun sözlərinə görə, Gürcüstan tərəfi İrəvana “Ermənistan və Gürcüstan Respublikaları arasında coğrafi nişanların qarşılıqlı tanınması və mühafizəsi barədə saziş” adlı layihə təqdim edib. Halbuki, Gürcüstan tərəfi qida məhsullarının hətta adlarına bənzər adların istifadəsinin qadağan olduğunu bildirir. Qambaryan buna rəğmən bildirir: “2021-ci ilədək istehsalçıların heç bir problemi yox idi. Nə üçün problemlər məhz indi ortaya çıxıb? Hər halda Gürcüstan tərəfi bildirir ki, onlar intellektual mülkiyyətin qorunması məsələsinə ciddi yanaşmağa başlayıblar və bu, ölkə siyasətinin bir hissəsidir”. Lakin Ermənistan İqtisadiyyat Nazirliyi etiraf edir ki, belə problem əvvəllər də olub. Hələ 2011-ci ildə nazirliyin intellektual mülkiyyət idarəsi qatığın “matsoni” gürcü adının qeydiyyatdan keçirilməsinə etirazını bildirmişdi. Kristina Qambaryan deyib ki, bundan sonra bu məsələ Avropa İttifaqı səviyyəsində qaldırılsa da, bir nəticə hasil olmayıb. “Azatutyun” yazır ki, Ermənistan son yarımildə yaranmış bu problemlə bağlı ölkəyə nə qədər maddi ziyan dəydiyini hələ hesablamayıb. Qanunvericiliyə görə, “matsun”un coğrafi nişan kimi qeydiyyata alınması üçün qatıq istehsalçılarının özləri müraciət etməlidirlər. Qambaryan bildirib ki, coğrafi işarənin qəbuluna təxminən 3-4 ay vaxt gedəcək. “Coğrafi nişan” dedikdə hər hansı mal və ya məhsulun istehsal olunduğu regionun göstərilməsi nəzərdə tutulur. Məsələn, Gürcüstanda indiyədək “Suluquni pendiri”, Ermənistanda isə “Sevan alabalığı” rəsmi qeydiyyatdan keçib.
Qatıq adı ilə bağlı hələ 2021-ci ilin sentyabrından başlanan problem isə Gürcüstanın “İmedi” telekanalında “matsoni-matsun” mübahisəsinə həsr olunmuş süjetdən sonra daha da kəskinləşib. Telesüjetdə göstərilən şəkillərdən birində qatıq butılkalarının üstündə ermənicə “Qarabağ – Azərbaycandır və dolma da Azərbaycanındır” yazılmışdı. Sosial şəbəkə istifadəçiləri bu barədə şikayət etdikdən sonra telekanal üzr istəmiş, sözügedən foto isə “Google” axtarış sistemindən çıxarılmışdı.
Nahid SALAYEV
