Azərbaycan liderinin ağ-qara yazılmış tarixi dilə gətirməsi Ermənistanı niyə xoflandırır?
Prezident İlham Əliyevin Ankarada İğdır-Naxçıvan qaz kəmərinin videobağlantı formatında açılış mərasimində çıxışı zamanı söylədiyi bu fikir Ermənistanda qıcıq doğurub: "Bildiyiniz kimi, Naxçıvan qədim Azərbaycan torpağıdır. Ancaq artıq bir əsrdən çoxdur ki, Azərbaycanın əsas hissəsindən ayrılıb.
Bunun səbəbi ondan ibarətdir ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 1920-ci ildə süqut edəndən beş ay sonra sovet hakimiyyəti Qərbi Zəngəzuru Azərbaycandan ayırıb Ermənistana birləşdirdi və beləliklə, Azərbaycanın əsas hissəsi ilə onun ayrılmaz hissəsi olan Naxçıvanla quru bağlantısı pozulub. Bir əsrdən çox davam edən bu ədalətsizlik Naxçıvanda yaşayan bizim soydaşlarımızın həyatına çox mənfi təsir göstərmişdir. Xüsusilə Birinci Qarabağ savaşı başlayan kimi Ermənistan Qarabağı işğal etdi və eyni zamanda, Naxçıvanı blokadaya aldı".
Erməni mediası yazır ki, İlham Əliyev Naxçıvanın və Şərqi Zəngəzurun (ermənilər bu rayonun adıni Sünik qoyub) tarixən Azərbaycana məxsus olmasını dilə gətirməklə Ermənistana qarşı torpaq iddiasını ortaya qoyub. Hətta məqalənin ritorikasından belə çıxır ki, ermənilər Naxçıvanın da tarixi Azərbaycan torpağı olmasına sübhə edirlər: "Azərbaycan lideri gileylənib ki, guya “Azərbaycanın tarixi ərazisi olan” Naxçıvan bir əsrdən artıqdır “ölkənin əsas hissəsindən ayrılıb və quru əlaqəsi yoxdur”. Bu iqtibasda "guya" nə deməkdir? Bəlkə belə deyil, cənab haylar?
Əslində Azərbaycan lideri ag-qara kimi aydın yazılan real tarixdən danışıb. Bunu ermənilər də çox gözəl bilir. Ermənilər bilir ki, onlar Cənubi Qafqaza cəmi iki əsr əvvəl köçüblər. Amma onlar tarixi saxtalaşdıraraq özləri üçün guya bu bölgədə "min il əvvəl hökmüranlıq etmiş çar Tuqran" obrazı uydurublar.
Lakin Şərqi Zəngəzurun yüz il əvvəl Ermənistana birləşdirildiyi elə bir tarixi faktdır ki, onu heç kim inkar və ya təkzib edə bilməz.
1920-ci il 28 apreldə Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra bölgənin böyük hissəsi erməni qüvvələrinin faktiki nəzarəti altında idi. Eləcə də Qarabağın dağlıq hissəsində erməni qüvvələrinin hücumları davam edirdi. Azərbaycan SSR hökuməti (Müvəqqəti İnqilab Komitəsi) 1920-ci il 30 aprel tarixli notasında Ermənistandan Zəngəzur və Qarabağı öz qoşunlarından təmizləməsini tələb etmişdi.
1920-ci il 10 avqustda Rusiya K(b)P-nin Qafqaz bürosu Azərbaycanın bolşevik rəhbərliyinin razılığı olmadan Naxçıvanın Şərur-Dərələyəz bölgəsini Ermənistana vermək bərədə qərar çıxardı. Qarabağ və Zəngəzur isə Azərbaycanla Ermənistan arasında "mübahisəli ərazilər" elan olundu. 1920-ci il noyabrın 29-da Ermənistanda sovet hakimiyyətinin qurulduğu elan olundu, hərçənd, bölgələrdə daşnak hökuməti hələ tam süqut etməmişdi.
Zəngəzurun Ermənistana verilməsi 1920-ci il noyabrın 30-da keçirilən Azərbaycan K(b)P MK Siyasi və Təşkilat bürolarının birgə iclasının qəbul etdiyi qərarı ilə həll olundu. Qərarda Zəngəzur bölgəsini 2 yerə: Qərbi Zəngəzur qəzası və Şərqi Zəngəzur – əhalisinin kürdlərdən ibarət olmasına görə Kürdüstan qəzasına bölmək təklif edilirdi. Nəticədə Zəngəzur qəzasının 6.742 kv. verstlik ərazisindən 3.105 kv. versti Azərbaycan SSR tərkibində qalmış, 3.637 kv. verstlik hissəsi isə Ermənistana verilmişdi.
Məhz Azərbaycan prezidenti də bu tarixi fakti dilə gətirib. Ermənistan, sadəcə, öz konstitusiyasındakı Azərbaycana qarşı torpaq iddiasını kompensasiya etmək üçün alibi axtarır. Bu alibini "tapıb möhkəmləndirəndən" sonra isə əsas kimi ortaya qoymaq istəyirlər ki, sizin də filan sənədinizdə, prezidentin çıxışında və s.-də bizim ərazimizə iddia var, biz o iddianı aradan qaldırmağı tələb etmirik, siz də bizim konstitusiyanın preambulasındakı Müstəqillik Aktına istinadın çıxarılmasını iddia etməyin. Amma ermənilərin bu cəhdi əbəsdir, rəsmi Bakı Ermənistan konstitusiyasındakı Azərbaycana qarşı ərazi iddiasını özündə ehtiva edən maddə aradan qaldırılmayana qədər sülh sazişini imzalamayacaq.
Erməni icmasının indiyə qədər uydurduğu yalanları ona görə "gerçəkləşirdi" ki, onun arxasında rusun əli var idi. Əslində Azərbaycan torpaqlarında erməni icmasına dövlət quran da, Qərbi Zəngəzuru erməniyə verən də, Qarabağı Ermənistana birləşdirmək istəyən də Rusiya idi. Erməni bu məsələdə sadəcə bir maska rolunu oynayırdı. Erməninin hərbi qüdrət(sizliy)inin göstəricisi 44 günlük müharibənin nəticəsidir.
Akif NƏSİRLİ
