Bu gün işğalçı Ermənistanda böyük narahatlıqla qarşılanan məsələlərdən biri də Dağlıq Qarabağ münaqişəsi üzrə danışıqların dalana dirənməsi və bunun savaş ehtimalını əhəmiyyətli dərəcədə artırmasıdır. Maraqlıdır ki, hadisələrin məhz bu səpkidə inkişafına görə Ermənistanda baş nazir Nikol Paşinyana yönəlik ittihamlar artır. Ümumiyyətlə, belə görünür ki, Paşinyan və komandasının reallıqdan uzaq Qarabağ siyasətindən Ermənistanın özündə də narazılıq artır. Çünki bu siyasətin Ermənistanı hara apardığını düşmən ölkədə də aydın sezirlər.
Hələlik isə görünən budur ki, Paşinyanın Ermənistanı müharibəyə sürükləyən siyasəti düşmən ölkədə böyük narazılığa yol açıb. Elə bu səbəbdən Qarabağ siyasətinə görə Paşinyana qarşı səslənən ittihamların sayı sürətlə artır. Ermənistan parlamentinin keçmiş deputatı Aqvan Vardanyan Nikol Paşinyanın Qarabağ məsələsində ziddiyyətli bəyanatlar verməsinin ölkəsinə fəlakətdən başqa heç nə vəd etmədiyini bəyan edib: "Biz əslində, əvvəlki mövqelərimizdə güzəştlər etdik və indi danışıqlar dalana dirənib. Bu isə Ermənistanı xeyli güclənən Azərbaycanla təhlükəli savaşa sürükləyir. Amma görünən budur ki, Paşinyan bunun fərqində deyil”.
Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin keçmiş direktoru David Şahnazaryan da həyəcan təbili çalanlar sırasındadır: “Paşinyanın siyasəti üzündən dövlətimizin inkişafının yəqin ki, ən təhlükəli mərhələsindəyik. Mənim fikrimcə, belə təhlükəli mərhələ olmayıb”. O qeyd edib ki, onu münasibət bildirməyə vadar edən məhz həyəcanlı narahatlıq səviyyəsidir. Şahnazaryanın sözlərinə görə, son 1,5-2 ildə mövcud olan problemlər daha da gərginləşib və xarici, regional siyasət baxımından yeni növ təhlükəli təhdidlər olmaqla onlara yeniləri əlavə edilib. O, bu fonda Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə toxunaraq, mövcud hakimiyyətin bir çox ziddiyyətli açıqlamalar verdiyini vurğulayıb: “2018-ci ilin may ayına qədər danışıqlar masasında yalnız bir gündəm maddəsi vardı. Bu, təmas xəttində baş verən hadisələr üzrə beynəlxalq həmsədrlərin təşəbbüsləri, xüsusi avadanlıqların yerləşdirilməsi, ATƏT-in Minsk Qrupunun tərkibinin genişləndirilməsi və atəşkəs rejiminin pozulması üzrə beynəlxalq mexanizmlərin yaradılmasından ibarət idi. Bu, təmas xətti boyunca beynəlxalq elementlər yaratmaq məsələsi idi. Tənzimləmə baxımından vəziyyəti, beynəlxalq birliyin Qarabağ münaqişəsinə münasibətini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirən “Madrid prinsipləri” sənədi vardı. Amma indi vəziyyət dəyişib”. Şahnazaryan indiki Ermənistan hakimiyyətinin həyata keçirdiyi siyasətə diqqət çəkərək qeyd edib: “Birincisi, mövcud hakimiyyət ümumiyyətlə üç “Madrid prinsipi” - ərazi bütövlüyü, öz müqəddəratını təyinetmə, güc və güc təhdidinin istisna edilməsi barədə sanki danışmaq istəmir. Əslində, imtina edirlər. Danışıqlar prosesinin hakimiyyətin ziddiyyətli açıqlamaları və mövqeləri üzündən dalana dirəndiyi aydın şəkildə görünür. Ermənistan hakimiyyətinin ziddiyətli bəyanatları Qarabağa dair danışıqlar prosesini dalana dirəyib. Bu gün Azərbaycan və beynəlxalq ictimaiyyət eyni mövqedən çıxış edir, Ermənistan isə başqa mövqedən”. Paşinyanın Qarabağa dair mövqeyini və ziddiyətli bəyanatlarını kəskin tənqid edən Şahnazaryan deyir ki, belə vəziyyət Ermənistan üçün çox ciddi təhdiddir: “Və Azərbaycan artıq gələcək hərbi əməliyyatlara haqq qazandırmaq üçün ciddi arqumentlər əldə edib. Bütün bunlar ona gətirib çıxara bilər ki, hansısa beynəlxalq tədbirdə danışıqlar masasında bizim üçün qəbuledilməz sənəd qoyula bilər. Bu sənədə biz maksimum veto qoya və “Lissabon 2” əldə edə bilərik. İstisna deyil ki, belə cəhd tezliklə Bratislavada, ATƏT xarici işlər nazirlərinin görüşündə ediləcək”.
Daha bir erməni siyasi ekspert Hasmik Vardanyan da ölkəsinin təhlükəli bir mərhələyə daxil olduğunu vurğulayır: “Paşinyan Qarabağ münaqişəsi haqqında bəyanatları ilə Ermənistan üçün ciddi təhdid yaradıb. Halbuki, bir il əvvəl bu onun tərəfindən prioritet kimi elan olunub. Bir il əvvəl Paşinyanın danışıqlar masasında Qarabağı təmsil edə bilməyəcəyi ilə bağlı iddiaları müəyyən qədər beynəlxalq ictimaiyyət, xüsusilə də vasitəçilər üçün anlaşılan ola bilərdisə, bu bir il ərzində etdiyi bəyanatlarla o, yaranmış fürsəti nəinki aradan qaldırıb, həmçinin Qarabağın danışıqlar masasına qaytarılması perspektivinə ciddi zərbə vurub. “Qarabağ Ermənistandır, vəssalam” bəyanatı ilə Paşinyan hər şeyi korladı”. O qeyd edib ki, bəzi daxili problemləri həll etmək üçün verilən bu bəyanatlar Qarabağın danışıqlar masasına qayıtması ehtimalını azaltmaqla yanaşı, erməni tərəfinin danışıqlar prosesində mövqelərini də çətinləşdirir: “Ən təhlükəlisi isə budur ki, bununla Azərbaycanın savaşa başlamasına əsas yaradılır. Bəs görəsən, Paşinyan 2016-cı ilin aprelində baş verənlərdən dərs çıxarmayıb ki, belə reallıqdan uzan siyasət yürüdür?”. Başqa bir erməni politoloq Armen Dulyanın sözləri də bu mənada xüsusi diqqət cəlb edir: “Təcrübə göstərir ki, əsassız bəyanatlar əslində heç bir nəticə vermir və Qarabağ probleminin həlli işində heç nəyi dəyişmir”. Dulyanın sözlərinə görə, müharibə yenidən başlasa, 1990-cı illərin birinci yarısında baş vermiş müharibəyə bənzəməyəcək. “Müharibə çətin olacaq, nəticələri isə proqnozlaşdırıla bilən olmayacaq. Azərbaycanın xeyli güclənməsini, onu müdafiə edənlərin sayının artmasını nəzərə almaq lazımdır”.
Bütün bu qeyd edilənlər çox aydın göstərir ki, Paşinyanın əsassız Qarabağ siyasəti Ermənistanda böyük qorxuya səbəb olmaqla yanaşı, həm də ciddi narazılıqla qarşılanır. Bütün bunlar isə səbəbsiz deyil. Ən azı o baxımdan ki, ötən dövr ərzində Azərbaycanın kifayət qədər gücləndyini Ermənistanda da aydın görənlər az deyil. Məsələn, ermənilərə də yaxşı məlumdur ki, hazırda Azərbaycanın dövlət büdcəsi və hərbi xərcdəri Ermənistanınkından dəfələrlə çoxdur. Azərbaycanın 2020-ci ilin dövlət büdcəsinin hərbi xərcləri 3 milyard dollara yaxındır. Ermənistanda isə bu rəqəm heç 600 milyon dollara da çatmır. Bu rəqəmlərə baxdıqda Ermənistanın müharibə başlandığı anda qarşılaşa biləcəyi nəticəni aydın görmək mümkündür. Azərbaycanın müdafiə üçün nəzərdə tutulmuş xərcləri Ermənistanla müqayisədə təxminən beş dəfə artıqdır. Bu fonda ordunun maddi texniki təminatı sarıdan da fərqlər böyükdür. Azərbaycan ordusu hazırda dünyanın ən güclü 50 ordusu sırasındadır. Ermənistan ordusu isə bu siyahıda ən yaxşı halda 96-cı yerdə olub. Ordunun şəxsi heyət sarıdan təminatı da burada az rol oynamır. Məlumdur ki, Azərbaycan əhalisinin sayı artıq 10 milyonu keçib. Yaxın on ildə ölkə əhalisinin sayının 11 milyona çatması gözlənir. Ermənistanda isə əhalinin hələ rəsmi rəqəmlərdə sayı üç milyona belə çatmır. Hazırda bu ölkədə əhalinin kəskin azalması müşahidə edilir. Buna səbəb Ermənistanda hökm sürən iqtisadi-sosial problemlərdir. Erməni gənclərin əksəriyyəti dolanışığın çətinliyi səbəbindən ölkədən qaçmaq məcburiyyətində qalır. İndinin özündə də Ermənistanı tərk edən ermənilərin sayında artım müşahidə edilir. Belə vəziyyətdə işğalçı ölkədə real əhalinin sayı təxminən 1,5 milyon nəfər ətrafındadır. Bu səbəbdən düşmən ölkədə ordunun şəxsi heyət sarıdan təminatı ciddi problem olaraq qalır və ciddi şəkildə əsgər çatışmazlığı hökm sürür. Digər tərəfdən, Ermənistanın beynəlxalq hərbi əməkdaşlığı çox aşağı səviyyədədir. Bu ölkə Litva, Gürcüstan, Rusiya, Hindistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Özbəkistan və İranla hərbi əməkdaşlıq aparır. Amma real əməkdaşlıq yalnız Rusiya ilədir. Hazırda Azərbaycan dünyanın 40-dan çox ölkəsi ilə ikitərəfli əsasda hərbi əməkdaşlıq həyata keçirir. Azərbaycan bu fonda müxtəlfi ölkələrdən ən müafir hərbi texnikanın alışını həyata keçirir.
Diplomatik müstəvidə aparılan işlər nəticəsində də Ermənistan beynəlxalq miqyasda küncə sıxışdırılmış vəziyyətdədir. Bu mənada, Dağlıq Qarabağdakı separatçı rejimin sabiq “müdafiə naziri” Samvel Babayan etiraf edir ki, Qarabağda müharibə başlasa, heç bir fövqəldövlət Ermənistana kömək etməyəcək. Babayana görə, Ermənistan Qarabağ münaqişəsinin həlli üçün siyasi, diplomatik fürsəti itirib. Yaranmış durumda Babayan Qarabağda müharibənin başlanmasını tam mümkün hesab edir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanı müharibəni başlamağa qoymayan səbəblər artıq Paşinyan iqtidarı sayəsində aradan qalxıb:“Ermənistanın hər gün müharibəyə hazır olmadığı da faktdır. Digər tərəfdən, bu gün əsas diqqət dövlətin iqtisadi cəhətdən güclənməsinə nail olmağa yönəlib. Çünki qeyd etdiyim kimi, Azərbaycan və Ermənistan arasında yeni müharibə baş qaldırsa, heç bir fövqəldövlət Ermənistanın tərəfində olmayacaq. Azərbaycanla isə vəziyyət fərqlidir. Onunla iqtisadi əməkdaşlığını dərinləşdirən ölkələr savaş halında da Azərbaycanın yanında olacaqlar”. Bu fikirlərdən də göründüyü kimi, Azərbaycanın sürətli iqtisadi inkiaşfı və Ermənistandan iqtisadi gücünə görə dəfələrlə böyük olması da düşmən ölkənin ən böyük zəifliklərindən biri qismində çıxış edir. Digər bütün mühüm parametrlər üzrə də Azərbaycan Ermənistandan çox irəlidədir. Məhz bunlar fonunda Paşinyanın Qarabağ siyasətində absurd mövqe sərgiləməsi və bununla savaş ehtimalını artırması artıq Ermənistanda da məntiqsiz və əsassız siyasət kimi dəyərləndirilir. Çünki bu halda güclü Azərbaycanın asanlıqla Ermənistanı əzəcəyini düşmən ölkədə bilənlərin sayı az deyil.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
