Akif Nəsirli: “Bu layihənin baş tutması mümkün deyil”
Ermənistan “Fars körfəzi-Qara dəniz” İTC layihəsinə üzv ölkələrin növbəti iclasının nə vaxt keçiriləcəyini bilmir. Bu barədə Sputnik Ermənistan-a Ermənistanın Ərazi İdarəetmə və İnfrastruktur Nazirliyindən məlumat verilib.
Qeyd edək ki, “Fars körfəzi-Qara dəniz” İTC layihəsinin işə salınması ideyası ilk dəfə 2016-cı ildə İran tərəfindən səsləndirilib. Rəsmi olaraq, Ermənistan, Bolqarıstan, Gürcüstan və Yunanıstan bu layihədə iştirak edir
2022-ci il aprelin 6-dan 7-dək Bolqarıstanda sözügedən layihənin əlaqələndirilməsi üzrə işçi qrupun nümayəndələrinin altıncı və indiyədək sonuncu görüşü keçirilib. Həmin iclasda Ermənistan, İran və Bolqarıstan nümayəndələri “Fars körfəzi-Qara dəniz” sazişinin yekun variantının hazır olduğunu bildirən görüşün protokolunu imzalayıblar.
Lakin Yunanıstanın bir sıra məsələlərdə fikir ayrılığı olub. “Hazırda “Fars körfəzi-Qara dəniz” İTC sazişinin imzalanması üçün dəqiq müddətlər yoxdur”, - departamentdən qeyd edilib.
Bildirilir ki, öz növbəsində, Ermənistan tərəfi sazişi ratifikasiya etməyə hazırdır.
İranda Ermənistanın 2016-cı ildən başlatdığı dəhliz layihəsi iflasa uğradı. Bu məsələ son dəfə 2022-ci ildə müzakirə olunub, keçən müddət ərzində bir dəfə də olsun müzakirəsi keçirilməyib. Bir sözlə, Ermənistan indiyə qədər beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi layihəsinin nə zaman icra olunacağını gözləyə-gözləyə qalıb.
“Bu, “ölü doğulmuş” bir layihədir”
Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu layihə artıq 10 ilə yaxındır müzakirə edilir: “Düşünürəm ki, bu layihənin baş tutması mümkün deyil. Sadəcə olaraq, İran Ermənistanla münasibətlərini bir qədər də istiləşdirmək üçün ortaya belə bir ideya atıb. Bu ideyanın müzakirəsində region ölkələrinin heç birinin demək olar tam razılığı yoxdur. Bu layihəyə əslində siyasi razılıq var, o siyasi cəhətdən rəy alıb. Amma məsələ burasındadır ki, siyasilərin danışması ilə ekspertlər səviyyəsində layihənin dəyərləndirilməsi arasında fərqlər olur. Bu fərqlər müəyyən müzakirələr nəticəsində aradan qaldırıla bilirsə layihə icra edilir, həyata keçir, yox əgər bu fərqlər, bu razılaşdırılmayan məsələlər üzərində kompromis əldə edilmirsə layihə icra edilmir. Yəni bu gün, tutalım, Hindistan, İran, Ermənistan, Gürcüstan, Yunıstan siyasiləri toplaşıb bu məsələni müzakirə edirlər ki, belə bir dəhlizi reallaşdıraq. 2016-cı ildə ilkin olaraq belə bir toplantı olmuşdu, Hindistan nümayəndəsi də orda iştirak edirdi. Həmin o müzakirələr zamanı qərara alındı ki, həmin o dəhlizin işə düşməsi siyasi baxımdan qəbulediləndir. Yəni razılıq verilmişdi. Amma növbəti mərhələdə layihə ekspertlər səviyyəsində müzakirə edildi, bu müzakirələr zamanı qeyd olundu ki, reallaşdırılacağı təqdirdə ona alternativ olan marşurutlardan daha səmərəsizdir. Ona görə də bu layihə icra edilmir”.
A.Nəsirlinin sözlərinə görə, İranın Avropaya çıxışı üçün Türkiyə kimi ölkə var, onunla həmsərhəddir. “Nəyə görə, tutaq ki, Hindistan Avropaya İrandan keçib Türkiyənin üzərindən çıxmır, İrandan Ermənistana, ordan da Gürcüstana keçib ordan Qara dəniz vasitəsilə Yunanıstana, ordan isə digər Avropa ölkələrinə çıxır? Məsələ burasındadır ki, İran öz sərhədini keçib Türkiyə ərazisindən birbaşa Avropaya çıxa bilər. İndi təklif olunan layihə əslində bu marşuruta alternativdir. Amma Türkiyə üzərindən keçən marşurutdan daha səmərəsiz olduğuna görə qəbul edilmir. Türkiyə üzərindən keçən nəqliyyat dəhlizinə nisbətən barəsində danışılan “Fars körfəzi- Qara dəniz” İTC marşurutunda həm yol uzundur, həm xərclər çoxdur, yüklərin çatdırılma müddəti uzun vaxt tələb edir. Çox səmərəsiz olduğu üçün bu layihə icra edilmir”.
A.Nəsirlinin fikirincə, o layihə üzrə daşınacaq yüklər hazırda Türkiyə üzərindən daha ucuz qiymətə, daha qısa müddətə Avropaya daşınır: “Bu, “ölü doğulmuş” bir layihədir. Bu səbəbdən onun həyata keçirilməsi mümkünsüzdür. Hətta dəmir yolu, yaxud avtomobil yolu inşa etsələr belə onun xərcini çıxara bilməyəcəklər. Bu tam iqtisadi cəhətdən səmərəli bir layihədir. Bu həm də Ermənistanın təklif etdiyi “Dünyanın kəsişməsi” layihəsinin bir hissəsidir. “Dünyanın kəsişməsi” layihəsi də “Fars körfəzi-Qara dəniz” İTC layihəsi kimi “ölü doğulmuş” bir layihədir”.
İradə SARIYEVA
