2018-ci ilin inqilabı ilə yeni Konstitusiya gündəm oldu. Bunu Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan “Real Ermənistan” ideologiyası layihəsinin müzakirəsi zamanı deyib. Məsələ ilə bağlı Paşinyan daha sonra bildirib:
“O zaman mən bunu qeyri-mümkün hesab edirdim, çünki 2019-cu il aprelin 9-da bu gün qüvvədə olan konstitusiya qüvvəyə minib. O vaxtdan bəri eyni məntiqlə yeni konstitusiyanin gündəliyi var idi, baxmayaraq ki, əsaslandırma indi zənginləşib. Həmn dövrdə cəmi iki ay idi ki, qüvvədə olan konstitusiyanın dəyişdirilməsi məntiqsiz idi. Bu niyə məntiqsiz idi? Söhbət məntiqin itməsindən deyil, yenə də eyni sualın veriləcəyindən gedir: parlament və ya yarı-prezident idarəetmə sistemi olmalı idimi? Həmin vaxt bu suala cavab vermək çox çətin olardı, çünki parlamentli sistem cəmi 1-2 ay idi ki tətbiq olunurdu. Amma indi yeni konstitusiya mövzusu çox vacibdir”. Paşinyan qeyd edib ki, onun fikrincə, konstitusiya vətəndaşların ölkədə yaşamaq və qarşılıqlı əlaqə qaydalarına dair razılaşması olmalıdır. Bu fonda Paşinyan vurğulayıb ki, Ermənistan hakimiyyəti regional əhəmiyyət daşıyacaq yeni konstitusiya layihəsini təklif etməyə hazırlaşır: “Yeni konstitusiya üçün təklif etdiyim tezis geniş müzakirə olunub və Azərbaycanın irəli sürdüyü tələbin yerinə yetirilməsi kimi təqdim edilib. Reallıqda isə “Real Ermənistan” ideologiyası çərçivəsində başqa məna daşıyır. Baxmayaraq ki, bu şəraitdə mövcud ola biləcək mətnin özlüyündə regional əhəmiyyət daşıyacağını inkar etmək mümkün deyil”. Qeyd edək ki, bu qanunvericilik aktında Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları olduğu üçün Bakı dəfələrlə Ermənistan konstitusiyasına dəyişiklik edilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Bununla yanaşı, “Qraparak” qəzeti yazır ki, Paşinyan əsas qanunun preambulasında müstəqillik bəyannaməsinə istinadın dəyişdirilməsi üçün ölkə konstitusiyasının dəyişdirilməsi ilə bağlı referenduma təklif verməyi planlaşdırır. Əvəzində onun müəllifi olduğu “Real Ermənistan” layihəsindən istifadə olunacaq. Nəşrin yazdığına görə, Paşinyanın ideyası hakim partiya daxilində dəstək almayıb, lakin onun siyasi komandasından heç kim təşəbbüsü dəstəkləməsə belə, bu planı həyata keçirmək əzmindədir. Qeyd edək ki, Paşinyan 2024-cü ilin sentyabrında Azərbaycanla sülh müqaviləsi bağlamaq üçün Ermənistan konstitusiyasının dəyişdirilməsinin mümkünlüyünü bəyan etmişdi. Bunlar o fonda baş verir ki, Ermənistan və Azərbaycan beynəlxalq platformalardan bir-birinə qarşı iddiaları geri götürməyi müzakirə edirlər. Bunu Ermənistan xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan da təsdiq edib. Mirzoyan bildirib: “Bəli, biz beynəlxalq hüquqi platformalarda mübahisələrdən, məhkəmə çəkişmələrindən və bir-birimizə qarşı şikayətlərdən imtina edilməsini müzakirə edirik”. Onun sözlərinə görə, İrəvan və Bakı arasında “Ermənistan-Azərbaycan dövlətlərarası sərhədindən üçüncü tərəflərin çəkilməsi məsələsi” də müzakirə olunur. Ermənistan XİN başçısı qeyd edib ki, müvafiq konstruktiv yanaşma sayəsində Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətlərdə qısa zamanda nəzərəçarpacaq irəliləyiş əldə etmək mümkündür. Mirzoyan bildirib ki, İrəvan Azərbaycanla tezliklə sülh müqaviləsi imzalamağa və düşmənçilik səhifəsini bağlamağa hazırdır. Həmçinin o əlavə edib ki, bir sənədlə hər şeyi həll etmək olmaz: “Amma bu, ikitərəfli şəkildə davam edə biləcək prosesin başlanğıcı ola bilər”.
Beləliklə, Ermənistan sülh üçün Azərbaycanın haqlı tələblərini yerinə yetirməyə hazırlaşdığını iddia edir. Burada bir məsələni də xatırladaq ki, Bakı və İrəvan Azərbaycanla Naxçıvanı birləşdirməyi nəzərdə tutan nəqliyyat xətti ilə bağlı maddəni sülh sazişi layihəsindən çıxarıb. Söhbət Zəngəzur dəhlizindən gedir. Sülh vədləri ilə bağlı səslənən fikirlər fonunda Ermənistan həm də silahlanmağa davam edir. Hətta Ermənistanın apreldə Azərbaycanla müharibə etməyə hazırlaşdığına dair məlumatlar da yayılıb. Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov bununla bağlı bildirib: “Azərbaycan ilə Ermənistan arasında dövlətlərarası münasibətlərin normallaşması və yekun sülh sazişinin imzalanması istiqamətində böyük məsafənin qət edilməsinə baxmayaraq, Ermənistan konstitusiyası çərçivəsində hələ də Azərbaycana qarşı ərazi iddiasının mövcudluğu, bu ölkənin sürətlə silahlanması və revanşizmə meyillənməsi sülh prosesinə ən böyük maneə olaraq qaldığını bir daha qeyd etmək istərdim”. Bu məsələyə münasibət bildirən Tofiq Zülfiqarov qeyd edir: “Ermənistan hərbi baxımdan bizdən qat-qat zəifdir və onlar bizi məğlub etmək iqtidarında deyillər. Ermənistan müharibə deyil, hərbi təxribata əl ata bilər. “Ermənistan mövzusu Tramp dövründə öz əhəmiyyətini itirib və maraq dairəsindən çıxıb. Bu marağı cəlb etmək üçün Ermənistan həmişəki kimi hansısa təxribata əl ata bilər. Bilirsiniz ki, qapalı iclasda Baş nazir Paşinyan müharibə ilə əlaqədar çağırışlar edib. Bu baxımdan hərbi təxribat törədəcəklərini istisna etmirəm. Necə ki, 2016, 2019, 2020-ci illərdə hərbi təxribatlara əl atmışdılar. Elə hərbi əməliyyatlar da bu təxribatlardan sonra başladı. Təbii ki, bu, mənim baxışımdır. İnanıram ki, Azərbaycanda xüsusi orqanlar bu məlumatı diqqətdə saxlayır və onların bu barədə səhih bilgiləri var”. Ekspert əlavə edib ki, Azərbaycan davamlı sülhün tərəfdarıdır: “Azərbaycan istəyir ki, Ermənistan şərtlərə əməl etsin. Unutmayaq ki, işğal siyasətinin təkcə hərbi yox, ideoloji, iqtisadi və digər qalıqları var ki, Ermənistan bunları aradan götürmək niyyətində deyil. Sülh prosesi də buna görə böhrandadır. Sülh davamlı olmalıdır və Ermənistan hər sahədə, o cümlədən hüquqi müstəvidə ərazi iddialarından əl çəkməlidir. Ermənistanın isə yüksək səviyyəli hüquqi sənədlərində ərazi iddiaları qalmaqdadır. Bu qəbuledilməzdir və biz bu şəraitdə sülhə nail ola bilməyəcəyik”.
Tahir TAĞIYEV
