Fuad İbrahimov: “Nəzərə almaq lazımdır ki, Xəzəryanı ölkələrin bir çox layihələr üzrə müəyyən fikir ayrılıqları var, indiyə qədər mübahisəli olan məsələlər mövcuddur”
Tehranda keçirilən Xəzəryanı Ölkələrin baş nazirlərinin 3-cü İqtisadi Forumunda İranın 1-ci vitse-prezidenti Məhəmməd Rza Arif bildirib ki, İran Xəzəryanı ölkələr arasında birgə azad ticarət zonalarının yaradılmasını təklif edir.
O qeyd edib ki, bütün tərəflər belə zonaların yaradılması istiqamətində müzakirə apararaq yekun nəticəyə gələ bilərlər: “İnanırıq ki, Xəzəryanı ölkələr arasında əməkdaşlıq və beş dövlətin qərarı ilə birgə azad ticarət zonalarının yaradılmasına imkan yaranacaq. İran tərəfi Xəzəryanı ölkələrdə azad ticarət zonalarının yaradılması istiqamətində rəsmi şəkildə sahilyanı ölkələrə əməkdaşlıq anlaşmasının ilkin mətnini göndərib”.
İranlı rəsmi əlavə edib ki, İran, həmçinin, Xəzəryanı ölkələrin iqtisadi və ticarət əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi istiqamətində sahilyanı bölgələrin əhəmiyyətini nəzərə alaraq, “Xəzəryanı ölkələrin Sahilyanı Əyalətlər Birliyi”nin yaradılmasını təklif edir. İran 2025-ci ildə bu birliyin ilk iclasını sahilyanı vilayətlərdən birində təşkil etməyə hazır olduğunu elan edib.
İran Xəzəryanı ölkələr arasında birgə azad ticarət zonalarının yaradılmasını ilə yanaşı “Xəzəryanı ölkələrin Sahilyanı Əyalətlər Birliyi”nin yaradılmasını da təklif edib.
İran tərəfin bu təklifinə mütəxəssislərin yanaşması birmənalı deyil. Bu baxımdan ki, əksəriyyətin fikrincə, bu istiqamətdə indiyə qədər təklif edilən layihələrin bir çoxu icra edilməmiş qalıb. Bəzilər düşünür ki, ECO çərçivəsində də bu işləri görmək olar.
ECO təşkilatı varsa, “Xəzəryanı ölkələrin Sahilyanı Əyalətlər Birliyi” nəyə lazımdır?
“…Konkret olaraq bunun icra mexanimi ilə tanış olmaq lazımdır”
İqtisadçı ekpert Fuad İbrahimov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, ümumiyyətlə, İranın Xəzəryanı ölkələr arasında birgə azad ticarət zonalarının, eləcə də “Xəzəryanı ölkələrin Sahilyanı Əyalətlər Birliyi”nin yaradılması təklifini dəyərləndirərkən bəzi məqamlara diqqət yetirməliyik. F.İbrahimovun sözlərinə görə, bütün təkliflər, fikirlər, layihələr, birliklər, şuralar, bu kimi məsələlər xoşniyyətli qonşuluq münasibətlərindən irəli gəlir. “Eyni zamanda təklif edənlər də, bu təklifi qəbul edənlər də bir araya gələndə hər zaman öz mənafelərini qorumağa çalışırlar. Ölkələr üçün bir nömrəli göstərici ondan ibarətdir ki, bir tədbirə, quruma, birliyə qoşulanda iqtisadi və siyasi cəhətdən hər hansı itkilər olmasın. Bu təklifdən danışırıqsa, birincisi, nəzərə almaq lazımdır ki, Xəzəryanı ölkələrin bir çox layihələr üzrə müəyyən fikir ayrılıqları var, indiyə qədər mübahisəli olan məsələlər mövcuddur. Bu illərdir ki, öz həllini tapmayıb. Eyni zamanda da regionda kifayət qədər aktiv olan Azərbaycan artıq Şərqlə Qərb, Şimalla Cənub arasındakı dəhilizlərin hərəkətə gəlməsində, stimullaşdırılmasında kifayət qədər işlər görüb, konkret olaraq real layihələr irəli sürüb. Bu layihələrin də icra mexanizmi var.
Ümumilikdə bu göstəriciləri, bu məqamları nəzərə alaraq, təklif edilən layihənin İran tərəfi üçün nə dərəcədə əhəmiyyətli olub-olmamasını müəyyən etməkdən ötrü konkret olaraq bunun icra mexanimi ilə tanış olmaq lazımdır. O layihədən gözləntilər nədir, layihənin icra mexanizmi hansı formatda təqdim olunacaq? Eyni zamanda da nəticələrin proqnozalşdırılması gündəmə gəlməlidir ki, bu haqda fikir söyləyək”.
F.İbrahimovun fikrincə, Xəzəryanı ölkələrin bir araya gələ biləcəyi konkret layihələrdən biri məlum dəhlizlərdir. Onun sözlərinə görə, Xəzər dənizində ən böyük ticarət donanmasına sahib olan bir ölkənin - Azərbaycanın mövqeyindən çıxış edərək demək olar ki, hələlik yeganə əməli iş bizim tərəfimizdən həyata keçirilir: “Burda söhbət həm infrastrukturdan, həm logistik layihələrin həyata keçirilməsindən, eyni zamanda zəngin karbohidrat ehtiyatlarının iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi, daşınması kimi layhələrin reallaşdırılmasından gedir. Biz məsələyə bu prizmadan yanaşanda, faktiki olaraq, əməli işin görülməsini qeyd edə bilərik. Ümid edirik ki, İran tərəfin də təklif etdiyi layihə bütün ölkələr üçün maraqlı olacaq və ən azından Xəzəryanı ölkələrin mənafeyinə xidmət edərək xoş qonşuluq siyasətinin formalaşmasına bir dəstək olacaq. Amma bunu konkret zaman və məkan çərçivəsində izləməyimiz lazım gələcək. Tarix göstərib ki, “məkrli siyasətlər” hər zaman daha üstün olub”-deyə F.İbrahimov bildirdi.
İradə SARIYEVA
