Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin cari ilin sonuna kimi imzalanması ilə bağlı hər iki ölkə rəsmiləri tərəfindən müvafiq açıqlamalar verilir. Lakin hələlik bu istiqamətdə əməli addım atan yeganə tərəf Azərbaycandır. Ermənistanda siyasi qüvvələr arasında sülhə yanaşmada hələ də vahid mövqe sərgilənmir.
Məsələn, ölkə müxalifəti hakimiyyəti Azərbaycanla sülh müqaviləsindən imtina etməyə çağırır. Ermənistan parlamentinin “Hayastan” fraksiyasının deputatı Geqam Manukyan baş nazir Nikol Paşinyanın ölkənin İctimai televiziyasına müsahibəsində sülhlə bağlı fikirlərini tənqid edib.
Erməni deputat Paşinyanın müsahibəsinə toxunaraq bildirib ki, Azərbaycanın onilliklər ərzində tirajladığı tezisləri iki saat dinləmək çox çətindir: “Qarabağın “müstəqil” ola bilməyəcəyi, Qarabağ sakinlərinin “öz müqəddəratını təyin etmək hüququ”nun olmaması, danışıqlarda “Qarabağın statusu” ilə bağlı heç bir müzakirə aparılmaması tezisləri Nikol Paşinyan tərəfindən yenidən yazıldı, erməni xalqına göndərildi. Patoloji yalançı, savadsız və sadəcə Azərbaycanın Ermənistandakı qeyri-rəsmi nümayəndəsidir. Mən ona bu üç formulu verə bilərəm”. Ermənistan hakimiyyətinin özü də sülh məsələsinə yanaşmada ardıcıl siyasət yürütmür. Belə ki, Nikol Paşinyan parlamentdə hökumət saatında son çıxışında bu dəfə Azərbaycanla çərçivə sülhü bağlamaq niyyətini dilə gətirib. Paşinyan iddia edir ki, detallı sülh sazişi Ermənistana çətinliklər yarada bilər. O, çərçivə sazişi modeli yanaşmasını, böyük konkretlik olmadan cızılan çərçivə sənədini nəzərdə tutduğunu sözlərinə əlavə edib. Baş nazirin sözlərinə görə, Ermənistanın Azərbaycanla münasibətləri Qarabağ məsələsindən ayırmağa razılaşması heç də İrəvanın Qarabağ ermənilərinin təhlükəsizlik və hüquqlarından imtinası anlamına gəlmir: “Bu problemi həll ediriksə, əlbəttə, Ermənistan Respublikası Azərbaycanla ərazi bütövlüyü və suverenliyin qarşılıqlı tanınması əsasında çərçivə sülh sazişini imzalamağa hazırdır”. Baş nazir Qarabağın statusu məsələsinin niyə təhlükəsizlik və hüquq məsələsinə çevrildiyini də dolayısı ilə qeyd edib: “Bizim status deyil, Qarabağ ermənilərinin təhlükəsizliyi və hüquqlarının təminatı məsələsi irəli sürməyimizin səbəbi Rusiyanın mövqeyini qəbul etməyimizdir”. Rusiyanın təkliflərinə gəlincə, Paşinyan deyir ki, bu məsələdə hakimiyyətin mövqeyi müxalifətlə, Qarabağda səslənən mövqelərlə oxşardır və Ermənistan bu təklifə daha öncə razılaşıb. Təklif isə belədir: Qarabağ məsələsini qeyri-müəyyən müddətə təxirə salmaq: “Hakimiyyət bu razılaşmanı çoxdan, 2021-ci ilin yanvarından qəbul edib. Ancaq korrektlik səbəbindən bu haqda danışmırdı. Rusiya Federasiyası prezidentinə minnətdaram ki, bizə mövzunu izah etmək imkanı verdi”.
Paşinyan ümidvar olduğunu deyib ki, KTMT-nin noyabrın 23-də İrəvanda keçiriləcək sammitində Rusiyanın başçılıq etdiyi bu hərbi blok Ermənistanın mövqeyini aydın dəstəkləyəcək, Azərbaycan silahlı qüvvələrindən 2021-ci ilin mayında tutduğu mövqelərdən, Ermənistan ərazisindən çıxmasını tələb edəcək. Azərbaycan isə Ermənistanın ərazisinə girmədiyini, mövqelərini dəqiqləşdirdiyini bildirir. Paşinyan bildirir ki, KTMT-dən son iki ildə də dəstək ala bilməyiblər: “KTMT bizə aydın dəstək verməliydi... Biz indi KTMT-Azərbaycan müharibəsini təhrik etmək istəmirik. Xeyr. Ermənistan vətəndaşlarının KTMT-yə münasibəti və əlaqələrimizin gələcəyi məhz bu məsələyə bağlı olacaq”. Qeyd edək ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında sentyabrın ortasında baş verən sərhəd toqquşmalarından sonra KTMT sərhədə faktaraşdırıcı missiya göndərməklə kifayətləndi. Çünki Azərbaycanın haqlı mövqedə olması bu qurumda da qəbul olunur. “Azatutyun” radiosu yazır ki, Paşinyan parlamentdəki çıxışında Azərbaycanın tutduğu ərazilərdən çıxması qarşılığında tələbini də açıqlayıb: Bakı tələb edir ki, Ermənistan da işğal olunmuş ərazilərdən çıxsın, ancaq Paşinyan hansı ərazilərdən söhbət getdiyini dəqiqləşdirməyib. Lakin bir daha xatırladaq ki, prezident İlham Əliyev sentyabr toqquşmalarından sonra Ermənistanın ərazi müdaxiləsi ittihamlarını rədd edib, sərhədlərin delimitasiya olunmadığını bildirib. Bu fonda Azərbaycan Qazaxın yeddi kəndinin və Naxçıvanın Kərki kəndinin qaytarılmasını tələb edir. Parlamentdəki çıxışında da Paşinyan, anklav adı çəkməsə də, şimal-şərq hissədən söhbət getdiyini, Ermənistanın bu məsələdə həll variantına hazır olduğunu deyib: “Bunu rədd etmirik. Biz bu həll variantlarına getməyə hazırıq, bu məsuliyyəti üzərimə götürməyə hazıram”. Xatırladaq ki, Qarabağ müharibəsi başlayanda Azərbaycana aid Qazaxın yeddi və Naxçıvanın bir kəndi Ermənistanın nəzarətinə keçib. Beynəlxalq Böhran Qrupu bir müddət öncə yazırdı ki, Azərbaycan sentyabr toqquşmalarından sonra hazırda Ermənistanın nəzarətində olan səkkiz kəndi geri almaq üçün İrəvana təzyiq göstərə bilər.Azərbaycan hesab edir ki, Qazaxın 7 kəndi və Kərkinin qaytarılması delimitasiya prosesinin tələbinə uyğun aparılacaq. Hələ 2020-ci il 10 noyabr üçtərəfli bəyanatı imzalananda geniş ictimaiyyətə bəlli olmuşdu ki, Azərbaycanın Qarabağdan kənarda işğal olunmuş kəndləri də qaytarılacaq. Söhbət Qazağın 7 və Naxçıvanın 1 kəndindən gedir. Bu barədə üçtərəfli bəyanatın ilk variantında açıq-aydın yazılmış və bu mətn də yayılmışdı. Lakin qısa müddət sonra Bəyanatın bu hissəsi çıxarıldı. Yayılan məlumatlarda iddia olunurdu ki, ilk anlaşılan və imzalanan, daha sonra isə yayımlanan Üçlü Bəyanatın yazılı elan olunan hissələrindən başqa, yazi ilə ifadə olunmayan, şifahi razılaşdırılan mühüm məqamları da var. Qazaxın kəndləri və Kərki kəndi bu cür anlaşmanın içərisindədir. İndi Azərbaycan bu razılaşmaların yerinə yetirilməsini tələb edir. Bu tələbi yerinə yetriməmək üçün Paşinyan iddia edir ki, guya Azərbaycan Ermənistanda hansısa əraziləri tutub: “Konkret nümunə çəkə bilərək. Tavuş rayonunun Berkaber kəndinin əkin sahələrinin 70 faizə yaxını işğal olunub. Bu, 1991, 1992-1994-cü illərdə baş verib. Sərhəd xəttini, göstərdiyinuz xəttin hüquqi əsaslandırmasını göstərib. Bu halda biz də sərhəd boyunca nə Azərbaycan, nə də Ermənistanın işğal olunmuş ərazisinin qalmamasına gedə bilərik”. Təbii ki, bu cəfəng iddiadır və Azərbaycan Qazağın 7 və Naxçıvanın 1 kəndini də mütləq geri qaytaracaq.
Tahir TAĞIYEV
